Υποχρεωτικές έξι εξετάσεις για την πρόληψη του καρκίνου και… ποινές

«Στροφή» στην πρόληψη και μάλιστα στην καθιέ­ρωση υπο­χρε­ω­τι­κών εξε­τά­σεων για την έγκαιρη διά­γνωση του καρ­κί­νου, που απο­τε­λεί τη δεύτερη αιτία θανάτου στη χώρα, κάνει το υπουρ­γείο Υγείας. Ήδη ο υπουρ­γός κ. Πανα­γιώ­της Κου­ρου­μπλής επε­ξερ­γά­ζε­ται σχέδιο το οποίο προ­βλέ­πει την επιβολή συγκε­κρι­μέ­νων εξε­τά­σεων για τους πολίτες αλλά και σοβαρές… ποινές για εκεί­νους που δεν θα τις διε­νερ­γή­σουν στον προ­βλε­πό­μενο χρόνο.

Σε πρώτη φάση, οι πολίτες θα είναι υπο­χρε­ω­μέ­νοι ανάλογα με την ηλικία και το φύλο τους να υπο­βλη­θούν σε έξι προ­λη­πτι­κές εξε­τά­σεις, ενώ στα­διακά ο αριθμός των υπο­χρε­ω­τι­κών εξε­τά­σεων θα αυξηθεί. Σε περί­πτωση κατά την οποία ένας πολίτης αρνηθεί ή αμε­λή­σει να διε­νερ­γή­σει μία από τις προ­βλε­πό­με­νες εξε­τά­σεις και δια­γνω­στεί αργό­τερα με καρκίνο τότε το κόστος της ιατρο­φαρ­μα­κευ­τι­κής περί­θαλ­ψης και θερα­πείας θα τον επι­βα­ρύ­νει εξ ολο­κλή­ρου.

Για παρά­δειγμα, γυναίκα 55 ετών – για την οποία προ­βλέ­πε­ται υπο­χρε­ω­τική μαστο­γρα­φία κάθε ένα έτος – αμε­λή­σει να διε­νερ­γή­σει τις εξε­τά­σεις της για δύο χρόνια και σε ηλικία 57 ετών δια­γνω­στεί με καρκίνο του μαστού, η δαπάνη για την θερα­πεία θα πρέπει να καλυ­φθεί από την ίδια.

Το σχέδιο περι­λαμ­βά­νει και ασφα­λι­στι­κές δικλί­δες ώστε να μην… αδι­κη­θεί ένας ασθενής που αμέλησε μεν να κάνει τις υπο­χρε­ω­τι­κές εξε­τά­σεις αλλά η πάθηση ήταν σε τέτοιο στάδιο που δεν θα μπο­ρούσε να «ανι­χνευ­τεί» έγκαιρα (στο προ­βλε­πό­μενο δηλαδή διά­στημα διε­νέρ­γειας των υπο­χρε­ω­τι­κών εξε­τά­σεων).

Κινη­το­ποί­ηση

Όπως ανέ­φε­ραν συνερ­γά­τες του υπουρ­γού Υγείας, στόχος του υπουρ­γείου δεν είναι να τιμω­ρή­σει έναν ασθενή αλλά να τον κινη­το­ποι­ή­σει ώστε έγκαιρα να προ­λά­βει έναν καρκίνο που με τα δια­θέ­σιμα δια­γνω­στικά μέσα προ­λαμ­βά­νε­ται.

Οι πρώτες υπο­χρε­ω­τι­κές εξε­τά­σεις που αφορούν στην έγκαιρη διά­γνωση του καρ­κί­νου είναι για τους άνδρες το PSA, η τυπική εξέταση για τον καρκίνο του προ­στάτη, για τις γυναί­κες η μαστο­γρα­φία και το τεστ ΠΑΠ.

Παράλ­ληλα τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναί­κες -σε συν­δυα­σμό με την ηλικία- προ­βλέ­πε­ται κολο­νο­σκό­πηση και διε­νέρ­γεια αιμα­το­λο­γι­κών εξε­τά­σεων και συγκε­κρι­μέ­νων καρ­κι­νι­κών δεικτών.

Σύμφωνα με τον Παγκό­σμιο Οργα­νι­σμό Υγείας, ένας στους τρεις καρ­κί­νους μπορεί να προ­λη­φθεί. Στην Ελλάδα, ο καρ­κί­νος απο­τε­λεί τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά τα καρ­διαγ­γειακά νοσή­ματα.

Ωστόσο, οι περισ­σό­τε­ροι και πιο συχνοί καρ­κί­νοι, όπως είναι ο καρ­κί­νος του πνεύ­μονα, του τρα­χή­λου της μήτρας, του μαστού, του παχέος εντέρου και του προ­στάτη, μπορούν να προ­λη­φθούν ως ένα βαθμό, γιατί οφεί­λο­νται κυρίως σε εξω­γε­νείς παρά­γο­ντες.

Ελλειψη οργά­νω­σης

Ωστόσο, στη χώρα μας δεν υπάρ­χουν οργα­νω­μένα προ­γράμ­ματα πλη­θυ­σμια­κού ελέγχου βασι­ζό­μενα σε προ­λη­πτι­κές εξε­τά­σεις, όπως το τεστ Παπα­νι­κο­λάου για τον καρκίνο του τρα­χή­λου της μήτρας, η μαστο­γρα­φία για τον καρκίνο του μαστού, το PSA για τον καρκίνο του προ­στάτη, τα οποία έχουν απο­δεί­ξει σε άλλες ευρω­παϊ­κές χώρες ότι μπορούν να μειώ­σουν τα ποσοστά εκδή­λω­σης καρ­κί­νου σε μεγάλο βαθμό. Για παρά­δειγμα, εκτι­μά­ται ότι η συστη­μα­τική διε­ξα­γωγή του τεστ Παπα­νι­κο­λάου σε συν­δυα­σμό με τον εμβο­λια­σμό θα μπο­ρούσε να μειώσει την πιθα­νό­τητα ανά­πτυ­ξης καρ­κί­νου του τρα­χή­λου της μήτρας έως 94%.

Η συνεχής ενη­μέ­ρωση και η σωστή πρόληψη θα μπο­ρού­σαν να μειώ­σουν σημα­ντικά τα ποσοστά εμφά­νι­σης καρ­κί­νου στη χώρα μας. Επι­πλέον, η έγκαιρη διά­γνωση και η απο­τε­λε­σμα­τική θερα­πευ­τική αντι­με­τώ­πιση δεν αυξάνει μόνο το ποσοστό επι­βί­ω­σης, αλλά βελ­τιώ­νει και την ποιό­τητα ζωής του ασθε­νούς με τερά­στια κοινωνικο-οικονομικά οφέλη για τον ίδιο και κατ’ επέ­κταση την Ελλάδα. Εκτι­μά­ται ότι το κόστος για τη θερα­πεία του καρ­κί­νου κυμαί­νε­ται περίπου στο 6,5% των συνο­λι­κών δαπανών για την υγειο­νο­μική περί­θαλψη.

Επι­δη­μία λόγω… τρόπου ζωής

Έξαρση του καρ­κί­νου στα επόμενα 20 χρόνια στη χώρα μας εκτι­μούν οι επι­δη­μιο­λό­γοι, κάνο­ντας λόγο για «επι­δη­μία» λόγω του σύγ­χρο­νου τρόπου ζωής.

Την απο­κά­λυψη αυτή έκανε ο ίδιος ο υπουρ­γός Υγείας Πανα­γιώ­της Κου­ρου­μπλής ανα­κοι­νώ­νο­ντας την απόφασή του για την υπο­χρε­ω­τι­κών διε­νέρ­γεια «έξι εξε­τά­σεις προ­λη­πτι­κές που πραγ­μα­τικά μπορούν να σώζουν ζωές».

Όπως ανα­φέ­ρε­ται στο Εθνικό Σχέδιο για τον Καρκίνο (2011-2015), οι πιο συχνές αιτίες θανάτου από καρκίνο παγκο­σμίως είναι κατά φθί­νουσα σειρά: ο καρ­κί­νος του πνεύ­μονα, ο καρ­κί­νος του στο­μά­χου, ο καρ­κί­νος του ήπατος, ο καρ­κί­νος του παχέος εντέρου, ο καρ­κί­νος του μαστού.

Στους άνδρες (αλλά τώρα πια και στις γυναί­κες) πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο είναι ο καρ­κί­νος του πνεύ­μονα, και ακο­λου­θούν του προ­στάτη και του παχέος εντέρου. Στις γυναί­κες πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο είναι ο καρ­κί­νος του πνεύ­μονα και ακο­λου­θούν του μαστού και του παχέος εντέρου.

Παρά­γο­ντες κιν­δύ­νου

Ο καρ­κί­νος είναι μια πάθηση για την οποία έχουν ενο­χο­ποι­η­θεί ποι­κί­λες μεταλ­λά­ξεις του γενε­τι­κού υλικού. Για τις μεταλ­λά­ξεις αυτές, φαί­νε­ται ότι παίζουν καθο­ρι­στικό ρόλο, πέραν των γονι­δια­κών και περι­βαλ­λο­ντι­κοί παρά­γο­ντες, για τους οποίους τόσο τα άτομα, όσο και οι οργα­νω­μέ­νες κοι­νω­νίες μπορούν να παρέμ­βουν.

Ατο­μι­κοί παρά­γο­ντες κιν­δύ­νου (με δια­φο­ρε­τική συμ­με­τοχή ο καθένας απ’ αυτούς):

• Κάπνι­σμα

• Κατα­νά­λωση αλκοόλ

• Δια­τροφή, Παχυ­σαρ­κία και ‘Έλλειψη σωμα­τι­κής άσκησης

Κοινωνικο-οικονομικοί παρά­γο­ντες

Από αρκετές μελέτες προ­κύ­πτει ότι το κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο του ατόμου σχε­τί­ζε­ται με την πιθα­νό­τητα εμφά­νι­σης κάποιων μορφών καρ­κί­νου. Οι καρ­κί­νοι του πνεύ­μονα, του στο­μά­χου και του οισο­φά­γου εμφα­νί­ζο­νται συχνό­τερα στα κατώ­τερα οικο­νο­μικά και κοι­νω­νικά στρώ­ματα. Ο καρ­κί­νος του μαστού εντο­πί­ζε­ται συχνό­τερα στα ανώτερα κοι­νω­νικά στρώ­ματα, ενώ του τρα­χή­λου της μήτρας στα κατώ­τερα. Το σύνολο δε της θνη­σι­μό­τη­τας από κακο­ή­θεις νεο­πλα­σίες φαί­νε­ται να σχε­τί­ζε­ται άμεσα και ισχυρά με το χαμηλό κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο, τη χρόνια ψυχο-κοινωνική επι­βά­ρυνση (psycho-socia lburden) και κατα­στά­σεις όπως η ανεργία κ.ο.κ. Εχει επίσης πλήρως τεκ­μη­ριω­θεί ότι για τις περισ­σό­τε­ρες μορφές καρ­κί­νου (π.χ. του πνεύ­μονα, του παχέος εντέρου και του μαστού) άτομα χαμη­λό­τε­ρου κοινωνικο-οικονομικού επι­πέ­δου έχουν μειω­μένη πρό­σβαση στις υπη­ρε­σίες υγείας, με απο­τέ­λε­σμα ανε­παρκή πρόληψη, διά­γνωση του καρ­κί­νου σε πιο προ­χω­ρη­μένα στάδια και πλημ­μελή θερα­πεία.

Λοι­μο­γό­νοι και περι­βαλ­λο­ντι­κοί παρά­γο­ντες

Πιο σημα­ντι­κοί από αυτούς είναι οι ιοί της Ηπα­τί­τι­δας Β και C (ευθύ­νο­νται για την εμφά­νιση μέρους των καρ­κί­νων του ήπατος) και ο ιός των ανθρώ­πι­νων θηλω­μά­των (HPV), κάποιοι τύποι του οποίου απο­τε­λούν την κύρια αιτία του καρ­κί­νου του τρα­χή­λου της μήτρας, ενώ και ο HIV φαί­νε­ται ότι συν­δέ­ε­ται με την εμφά­νιση μορφών καρ­κί­νου. Επίσης, σειρά από παρά­γο­ντες που σχε­τί­ζο­νται με το σύγ­χρονο τρόπο ζωής (π.χ. ηλε­κτρο­μα­γνη­τι­κές ακτι­νο­βο­λίες) φαί­νε­ται ότι σχε­τί­ζο­νται με συγκε­κρι­μέ­νες μορφές κακοη­θών νεο­πλα­σιών.

Ημε­ρη­σία