Οι δασικοί χάρτες και οι ιδιοκτήτες αυθαιρέτων

Πλατ­φόρμα για τις οικι­στι­κές πυκνώ­σεις

Στην ανάρ­τηση όλων των περιο­χών που είχαν εξαι­ρε­θεί από τους δασι­κούς χάρτες ως «οικι­στι­κές πυκνώ­σεις» προχωρά το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος. Παράλ­ληλα, όμως, προ­ε­τοι­μά­ζε­ται η δημιουρ­γία της πλατ­φόρ­μας μέσω της οποίας οι ιδιο­κτή­τες αυθαι­ρέ­των σε δάση θα μπορούν, εφόσον τα δηλώ­σουν οικειο­θε­λώς, να «προ­στα­τευ­θούν», μέχρι να εξε­τα­στεί η υπόθεση συνο­λικά στο μέλλον. Ολα αυτά λίγο πριν κριθεί από το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας η συνταγ­μα­τι­κό­τητα της ανα­θε­ώ­ρη­σης όλων των δασικών χαρτών, η οποία βρί­σκε­ται σήμερα σε εξέλιξη.

Στα μέσα της προη­γού­με­νης χρονιάς, το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος απο­φά­σισε να ανα­θε­ω­ρή­σει το σύνολο των δασικών χαρτών, ακόμα και το 55% που είχε ήδη κυρωθεί τα προη­γού­μενα χρόνια. Στόχος ήταν να εξαι­ρε­θούν από τους περιο­ρι­σμούς της δασικής νομο­θε­σίας  εκτά­σεις (στην πραγ­μα­τι­κό­τητα, να απο­χα­ρα­κτη­ρι­στούν) προ­κει­μέ­νου να μειω­θούν ο μεγάλος αριθμός των αντιρ­ρή­σεων και οι συνε­πα­κό­λου­θες δια­μαρ­τυ­ρίες. Επρό­κειτο για μια κίνηση υψηλού ρίσκου, καθώς η νομο­λο­γία του ΣτΕ είναι αρνη­τική σε τέτοιου είδους εξαι­ρέ­σεις (κάτι που επι­βε­βαιώ­θηκε ξανά το 2020, όταν κηρύ­χθηκε αντι­συ­νταγ­μα­τική η νομι­μο­ποί­ηση των εκχερ­σω­μέ­νων από αγρότες δασικών εκτά­σεων έως το 2007).

Μέσα από αυτή τη δια­δι­κα­σία, επα­νέρ­χε­ται και το θέμα των οικι­στι­κών πυκνώ­σεων. Πρό­κει­ται για περιο­χές αυθαι­ρέ­των μέσα σε δάση, οι οποίες με τον ν. 4389/2016 εξαι­ρέ­θη­καν από τη δια­δι­κα­σία των αναρ­τή­σεων, αφού πρώτα «οριο­θε­τή­θη­καν» από τους δήμους με κάποια κρι­τή­ρια (και τραγικά απο­τε­λέ­σματα). Η ρύθμιση αυτή κρίθηκε αντι­συ­νταγ­μα­τική από το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας το 2019 (απο­φά­σεις 685-688) και κατά συνέ­πεια το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος ήταν υπο­χρε­ω­μένο να συμ­μορ­φω­θεί.

Οπως προ­κύ­πτει, λοιπόν, από τους χάρτες που ξεκί­νη­σαν τώρα να αναρ­τώ­νται, οι περιο­χές οι οποίες είχαν εξαι­ρε­θεί ως οικι­στι­κές πυκνώ­σεις συμπε­ριε­λή­φθη­σαν στους χάρτες και οι ενδια­φε­ρό­με­νοι θα έχουν όμως το δικαί­ωμα να υπο­βά­λουν αντιρ­ρή­σεις. Ωστόσο, υπάρχει ένας τρόπος να απο­φύ­γουν τις συνέ­πειες και να «κατο­χυ­ρω­θούν» με έμμεσο τρόπο. Στον νόμο 4685/20 προ­βλέ­φθηκε μια δια­δι­κα­σία για την εκ νέου εξαί­ρεση των ιδιο­κτη­τών αυθαι­ρέ­των (αντί­θετα με το πνεύμα της από­φα­σης του ΣτΕ).

Οπως ανα­φέ­ρε­ται (άρθρο 55) το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος θα δημιουρ­γή­σει μια δια­δι­κτυακή πλατ­φόρμα στην «Ελλη­νικό Κτη­μα­το­λό­γιο» (η οποία χει­ρί­ζε­ται όλα τα θέματα για τους δασι­κούς χάρτες). Στην πλατ­φόρμα αυτή θα έχουν δικαί­ωμα να δηλώ­σουν το παρά­νομο ακίνητό τους όσοι έχουν ήδη εκφρά­σει αντίρ­ρηση στον δασικό χάρτη αφού κατα­θέ­σουν παρά­βολο 250 ευρώ.

Ανα­στολή κυρώ­σεων

Με την υποβολή του αιτή­μα­τος ανα­στέλ­λο­νται άμεσα όλες οι κυρώ­σεις που έχουν τυχόν επι­βλη­θεί και δεν επι­βάλ­λο­νται νέες. Οι αιτή­σεις θα πρέπει να υπο­βλη­θούν εντός έξι μηνών από την έναρξη ανάρ­τη­σης των δασικών χαρτών. Σύμφωνα με τον νόμο, όταν συγκε­ντρω­θούν όλες οι αιτή­σεις, τότε θα εκπο­νη­θεί μια οικο­νο­μο­τε­χνική μελέτη ανά Περι­φέ­ρεια (τρεις για την Αττική και από μία για Θεσ­σα­λο­νίκη και Χαλ­κι­δική). Στη μελέτη αυτή θα εξε­τά­ζο­νται «η ενδε­χό­μενη χωρική κατα­νομή τους σε οικι­στι­κές πυκνώ­σεις» και οι οικο­νο­μι­κές, κοι­νω­νι­κές και περι­βαλ­λο­ντι­κές συνέ­πειες σε περί­πτωση όχι μόνο δια­τή­ρη­σής τους αλλά… και κατε­δά­φι­σης (με την προ­σθήκη αυτή ο νομο­θέ­της έκανε μάλλον σαφέ­στα­τες τις προ­θέ­σεις του). Κατόπιν θα εκδοθεί ένα Προ­ε­δρικό Διά­ταγμα που θα ορίζει ποιες οικι­στι­κές πυκνώ­σεις μπορούν να εξαι­ρε­θούν από κατε­δά­φιση για διά­στημα έως 30 έτη. Αν ποτέ αυτή η δια­δι­κα­σία φθάσει σε αυτό το σημείο, είναι προ­φα­νές ότι θα πρό­κει­ται για νομι­μο­ποί­ηση των παρά­νο­μων κατοι­κιών σε δάση, καθώς ο νομο­θέ­της του… 2050 δύσκολα θα ανα­τρέ­ψει τα όσα ίσχυσαν για τρεις δεκα­ε­τίες.

Πάντως, για να «ανοίξει» η πλατ­φόρμα, το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος πρέπει να εκδώσει μια ειδι­κό­τερη απόφαση η οποία θα ορίζει τις προ­δια­γρα­φές και τα ειδι­κό­τερα θέματα της δια­δι­κα­σίας. Σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες της «Κ», η απόφαση προ­ε­τοι­μά­ζε­ται από τις υπη­ρε­σίες του υπουρ­γείου την περίοδο αυτή. Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι σύμφωνα με στοι­χεία του ΥΠΕΝ, οι οικι­στι­κές πυκνώ­σεις στην Αττική κατα­λαμ­βά­νουν 115.873 στρέμ­ματα, στην Κοριν­θία 42.206 στρέμ­ματα, στη Χαλ­κι­δική 19.464 στρέμ­ματα, στη Θεσ­σα­λο­νίκη 19.050 στρέμ­ματα κ.ο.κ.

Εκτός από τις οικι­στι­κές πυκνώ­σεις, οι δασικοί χάρτες θα συμπε­ρι­λά­βουν (για πρώτη φορά σε πολλές περιο­χές) ανα­δα­σμούς. Οι ανα­δα­σμοί βρί­σκο­νται στα αρχεία του υπουρ­γείου Αγρο­τι­κής Ανά­πτυ­ξης και κάποια στιγμή ψηφιο­ποι­ή­θη­καν, όμως όχι όλοι. Επι­πλέον, κατά τους ελέγ­χους απο­δεί­χθηκε πως όσοι αφο­ρού­σαν εκτά­σεις με κλίσεις εμφά­νι­ζαν… απο­κλί­σεις. Ετσι κάποιοι δεν ήταν δια­θέ­σι­μοι κατά την εκπό­νηση των δασικών χαρτών και συμπε­ριε­λή­φθη­σαν τώρα. Επι­πλέον, μια αλλαγή είναι ότι υπο­λο­γί­στη­καν τα όρια όλων των ανα­δα­σμών ώστε να εξαι­ρε­θούν ολό­κλη­ροι από την προ­στα­σία της δασικής νομο­θε­σίας, ακόμα κι αν περιε­λάμ­βα­ναν εκτά­σεις που δεν είχαν δια­νε­μη­θεί, άρα είναι δημό­σιες και συχνά κατα­πα­τη­μέ­νες. Τέλος, συμπε­ριε­λή­φθη­σαν διά­φο­ρες διοι­κη­τι­κές πράξεις, ακόμα και πλη­ρο­φο­ριακά έγγραφα παρότι το ΣτΕ είχε ξεκα­θα­ρί­σει στη νομο­λο­γία του ότι δεν έχουν απο­δει­κτική αξία.

Οσον αφορά τις εξε­λί­ξεις, το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος τηρεί προς το παρόν στάση ανα­μο­νής, ενόψει της εκδί­κα­σης της υπό­θε­σης στο ΣτΕ. Για αυτό και οι υπεύ­θυ­νοι για το έργο των δασικών χαρτών δεν επι­θυ­μούν σε αυτή τη φάση να τοπο­θε­τη­θούν δημόσια. «Το υπουρ­γείο γνω­ρί­ζει πολύ καλά τα ζητή­ματα που προ­κύ­πτουν για όσους ιδιο­κτή­τες ακί­νη­της περιου­σίας δεν προ­χώ­ρη­σαν, στις προ­βλε­πό­με­νες από τον νόμο προ­θε­σμίες, σε υποβολή αντίρ­ρη­σης κατά τη δια­δι­κα­σία ανάρ­τη­σης των δασικών χαρτών και θα δια­σφα­λί­σει με κάθε νόμιμο τρόπο ότι δεν θα αδι­κη­θεί ούτε ένας», ανα­φέ­ρει ανα­κοί­νωση που εξέδωσε προ ημερών.

Το ΣτΕ και οι παρά­νο­μες απο­ψι­λώ­σεις εκτά­σεων

Δύο απο­φά­σεις του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας ήρθαν το 2019 και 2020 να προ­στε­θούν στη μακρά νομο­λο­γία του ανω­τά­του ακυ­ρω­τι­κού δικα­στη­ρίου υπέρ της προ­στα­σίας των δασών και κατά των κάθε είδους νομι­μο­ποι­ή­σεων «πραγ­μα­τι­κών κατα­στά­σεων». Το 2019 κρίθηκε από την Ολο­μέ­λεια του ΣτΕ (με πρόεδρο την νυν Πρόεδρο της Δημο­κρα­τίας Κατε­ρίνα Σακελ­λα­ρο­πού­λου) αντι­συ­νταγ­μα­τική η ρύθμιση Τσιρώνη για τις οικι­στι­κές πυκνώ­σεις, ένα νομικό εφεύ­ρημα με το οποίο επι­χει­ρή­θηκε δια­φο­ρε­τική μετα­χεί­ριση στους ιδιο­κτή­τες αυθαι­ρέ­των σε δάση και δασικές εκτά­σεις. Το ΣτΕ έκρινε ότι η εξαί­ρεση των οικι­σμών αυθαι­ρέ­των δεν συνιστά κανένα σκοπό δημο­σίου συμ­φέ­ρο­ντος και ότι ισο­δυ­να­μεί με επι­βρά­βευση της αυθαί­ρε­της δόμησης εντός δασών. Περαι­τέρω βρί­σκε­ται σε αντί­θεση με τη συνταγ­μα­τική αρχή του κράτους δικαίου.

Ακο­λού­θησε το 2020 η ακύρωση της ρύθ­μι­σης Ταγαρά για την εξαγορά εκτά­σεων (αρχικά μόνο από αγρότες) που εκχερ­σώ­θη­καν (συνήθως και κατα­πα­τή­θη­καν, αφού ήταν δημό­σιες) προ­κει­μέ­νου να καλ­λιερ­γη­θούν. Η Ολο­μέ­λεια ΣτΕ (ξανά με πρόεδρο την κ. Σακελ­λα­ρο­πού­λου) επι­σή­μανε ότι δια­χρο­νικά επι­τρε­πό­ταν υπό προ­ϋ­πο­θέ­σεις η παρα­χώ­ρηση δασικών εκτά­σεων για γεωρ­γο­δεν­δρο­κο­μική καλ­λιέρ­γεια, όμως η έκταση αυτή ούτε απο­χα­ρα­κτη­ρι­ζό­ταν ούτε παρα­χω­ρού­νταν (και αν η καλ­λιέρ­γεια έπαυε, έπρεπε να επι­στρέ­ψει στην παλιά της μορφή). Οπως επι­ση­μαί­νει, οι εκχερ­σώ­σεις έχουν γίνει «ανε­πι­λέ­κτως και ασυν­δέ­τως προς κρα­τι­κούς ανα­πτυ­ξια­κούς σκοπούς ή άλλους λόγους δημο­σίου συμ­φέ­ρο­ντος». Επι­πλέον, φέρνουν όσους απο­ψί­λω­σαν παρά­νομα δάση σε πλε­ο­νε­κτι­κό­τερη θέση από όσους δεν το έπραξαν «κατά παρά­βαση των συνταγ­μα­τι­κών αρχών του κράτους δικαίου και της ισό­τη­τας».

Κάθε περιοχή ανά την Ελλάδα με την ιδιαι­τε­ρό­τητά της…

Από τη Δράμα και την Καβάλα έως την Αργο­λίδα και τη Σάμο ξεκί­νησε το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος την ανάρ­τηση των δασικών χαρτών. Οι πρώτες δύο ομάδες περι­λαμ­βά­νουν 14 περιο­χές με δια­φο­ρε­τικά χαρα­κτη­ρι­στικά: σε κάποιες περι­φε­ρεια­κές ενό­τη­τες οι δασικοί χάρτες αναρ­τώ­νται για πρώτη φορά. Σε άλλες, οι χάρτες είχαν ήδη τελειώ­σει τα προη­γού­μενα χρόνια και τώρα αναρ­τώ­νται και πάλι, με πολύ μικρές ή μεγα­λύ­τε­ρες μετα­βο­λές. Η κάθε περιοχή συνο­δεύ­ε­ται από τις δικές της ιδιαι­τε­ρό­τη­τες.

Ας δούμε ορι­σμέ­νες από αυτές:

• Κοριν­θία. Χωρίς αμφι­βο­λία, ο δασικός χάρτης της Κοριν­θίας είναι ο πιο ενδια­φέ­ρων. Το 2013 είχε αναρ­τη­θεί και κυρωθεί ένα μικρό κομμάτι του (αφορά παρα­λια­κές περιο­χές του Κοριν­θια­κού), το μεγα­λύ­τερο όμως αναρ­τά­ται σήμερα για πρώτη φορά. Ο χάρτης καλύ­πτει 2,1 εκα­τομ­μύ­ρια στρέμ­ματα, εκ των οποίων το 54% είναι ανέ­κα­θεν δασικό. Οι δασω­μέ­νες αγρο­τι­κές εκτά­σεις στα ορεινά εκτι­μώ­νται στις 150.000 στρέμ­ματα, ενώ οι εκχερ­σώ­σεις (νόμιμες ή παρά­νο­μες) στις 55.000 στρέμ­ματα. «Είναι ένας δύσκο­λος νομός, με δύσκολο ιστο­ρικό και πολλά προ­βλή­ματα, πραγ­μα­τικά, νομικά και υπη­ρε­σιακά», ανα­φέ­ρει ο Πανα­γιώ­της Καλ­λί­ρης, διευ­θυ­ντής Δασών Κοριν­θίας. Τρία είναι τα κύρια ζητή­ματα που ο κ. Καλ­λί­ρης εκτιμά ότι θα ανα­κύ­ψουν από την ανάρ­τηση. «Το πρώτο αφορά τις αγρο­τι­κές εκτά­σεις που κατά πλάνη συμπε­ριε­λή­φθη­σαν στις ανα­δα­σω­τέες εκτά­σεις. Το δεύτερο αφορά τα αυθαί­ρετα, που δεν έχει ξεκα­θα­ρί­σει ακόμα τι θα γίνει. Το τρίτο είναι οι εκτά­σεις που εκχερ­σώ­θη­καν παρά­νομα για να καλ­λιερ­γη­θούν. Από το 2014 μέχρι πέρυσι εκδώ­σαμε πολλές απο­φά­σεις, βάσει της νομο­θε­σίας. Ομως, μετά την απόφαση του ΣτΕ, που κήρυξε αντι­συ­νταγ­μα­τική τη δια­δι­κα­σία, “πάγωσαν” όλα. Ομως το σχετικό άρθρο… δεν έχει ακόμα καταρ­γη­θεί, άρα οι υπη­ρε­σίες και οι πολίτες είμαστε “όμηροι”. Πρέπει, πάντως, να κατα­λά­βει ο κόσμος ότι ο δασικός χάρτης δεν είναι… ο Ερμής του Πρα­ξι­τέλη, είναι ένα εργα­λείο. Πρέπει να το βοη­θή­σουμε όλοι ώστε να γίνει πραγ­μα­τικό, ο νόμος δίνει πολλές ευκαι­ρίες διορ­θώ­σεων στον πολίτη. Οσο πιο πραγ­μα­τικό είναι τόσο καλύ­τερο κτη­μα­το­λό­γιο και, μελ­λο­ντικά, δασο­λό­γιο θα απο­κτή­σουμε».

• Εύβοια. Στην Εύβοια η ανάρ­τηση και η κύρωση του δασικού χάρτη είχαν ολο­κλη­ρω­θεί το 2017 και απέμενε μόνο η εξέταση των αντιρ­ρή­σεων. «Από τις περίπου 9.500 εξε­τά­στη­καν περί τις 1.700. Η συγκρό­τηση των επι­τρο­πών αντιρ­ρή­σεων καθυ­στέ­ρησε, δεν υπήρχε αρκετός κόσμος και έτσι η υπη­ρε­σία προ­σπά­θησε να τις εξε­τά­σει εκ των ενόντων. Χρειά­ζο­νται όμως αυτο­ψίες, δια­δι­κα­σία που απαιτεί χρόνο. Επι­πλέον εδώ και ενάμιση έτος έχουμε στα­μα­τή­σει, ενόψει της αλλαγής του συστή­μα­τος εξέ­τα­σης αντιρ­ρή­σεων», λέει ο Θανάσης Ξηρο­γιάν­νης, προϊ­στά­με­νος της Διεύ­θυν­σης Δασών Εύβοιας. Η ανα­θε­ώ­ρηση του δασικού χάρτη έφερε δύο βασικές αλλαγές. Κατ’ αρχάς συμπε­ριε­λή­φθη­σαν στον χάρτη οι πράξεις ανα­δα­σμού, που δεν είχαν δοθεί κατά την εκπό­νηση του χάρτη. Επι­πλέον απο­τυ­πώ­θη­καν οι οικι­στι­κές πυκνώ­σεις. «Τελικά κατα­τέ­θη­καν από πολίτες περί τις 500 αιτή­σεις ανα­μόρ­φω­σης του χάρτη. Αφο­ρού­σαν κυρίως οικο­δο­μι­κές άδειες που δεν είχαν δηλωθεί και εκχερ­σώ­σεις. Ομως η έκταση στην οποία ανα­φέ­ρο­νται είναι σαφώς μικρό­τερη από εκείνη των ανα­δα­σμών».

• Αθήνα. Το πρώτο «δείγμα» από Αττική είναι ο δασικός χάρτης στην περιοχή ευθύνης της Διεύ­θυν­σης Δασών Αθηνών, που στην πραγ­μα­τι­κό­τητα αφορά μόνο τα Τουρ­κο­βού­νια στο Γαλάτσι. Οι αλλαγές που έγιναν ήταν περιο­ρι­σμέ­νες και αφο­ρού­σαν την προ­σθήκη κάποιων οικο­δο­μι­κών αδειών και δικα­στι­κών απο­φά­σεων και την αφαί­ρεση του άλσους Βεΐκου, που δεν υπά­γε­ται πια στη δασική νομο­θε­σία.

• Καβάλα. Ο χάρτης είχε κυρωθεί στο παρελ­θόν σε ποσοστό 90% και απέμενε η εξέταση περίπου 500 αντιρ­ρή­σεων από τη Θάσο. «Το παρά­δοξο είναι ότι σύμφωνα με τις οδηγίες που δεχθή­καμε, αντιρ­ρή­σεις δεν θα υπο­βλη­θούν μόνο για το ανα­μορ­φω­μένο κομμάτι, που είναι πολύ μικρό, αλλά και για το εποι­κι­στικό, που είναι μεγάλο σε όλη τη Μακε­δο­νία», λέει ο Δια­μα­ντής Στα­κί­δης, υπεύ­θυ­νος του τμή­μα­τος Δασικών Χαρ­το­γρα­φή­σεων. «Αυτό σημαί­νει ότι συμπε­ρι­λαμ­βά­νο­νται και τα κομ­μά­τια που δεν είχαν δια­νε­μη­θεί και ανήκουν στο Δημόσιο, άρα το κράτος νομι­μο­ποιεί την κατα­πά­τησή τους».

• Αργο­λίδα. Ο δασικός χάρτης για το μεγα­λύ­τερο μέρος της περι­φε­ρεια­κής ενό­τη­τας θα αναρ­τη­θεί για πρώτη φορά. «Στην περιοχή μας πρό­σφατα προ­χώ­ρησε η κτη­μα­το­γρά­φηση και ο κόσμος έχει “εκπαι­δευ­θεί”, κινη­το­ποι­ή­θηκε ώστε να βρει τίτλους και να κάνει δηλώ­σεις. Επο­μέ­νως εκτιμώ ότι θα υπάρξει μεγάλη συμ­με­τοχή και ενδια­φέ­ρον», λέει ο Βαγ­γέ­λης Βαρ­δά­κας, αναπλ. διευ­θυ­ντής Δασών Αργο­λί­δας.

• Ζάκυν­θος. Στη Ζάκυνθο είχε κυρωθεί ο δασικός χάρτης της δημο­τι­κής ενό­τη­τας Ζακύν­θου το 2014 και άλλων τεσ­σά­ρων δήμων το 2018. Για τις περιο­χές αυτές το προη­γού­μενο διά­στημα κατα­τέ­θη­καν περίπου 20 αιτή­ματα ανα­μόρ­φω­σης, κυρίως οικο­δο­μι­κές άδειες που δεν είχαν «περα­στεί». Το μεγα­λύ­τερο μέρος του νησιού θα αναρ­τη­θεί τώρα για πρώτη φορά. Λόγω των ιδιαί­τε­ρων πιέσεων που δέχεται το νησί εξαι­τίας του του­ρι­σμού (και των αλλαγών χρήσεων που έχουν γίνει τα τελευ­ταία χρόνια), η δασική υπη­ρε­σία εκτιμά ότι θα κατα­τε­θεί μεγάλος αριθμός αντιρ­ρή­σεων.

Από τις υπό­λοι­πες περιο­χές, η Λευκάδα αναρ­τά­ται ολό­κληρη για πρώτη φορά και λόγω του­ρι­στι­κών πιέσεων ανα­μέ­νε­ται να υπάρξει μεγάλο ενδια­φέ­ρον. Ομοίως και στην Κέρκυρα, όπου είχε παλαιό­τερα κυρωθεί ένα μικρό τμήμα του χάρτη και το μεγα­λύ­τερο μέρος θα αναρ­τη­θεί για πρώτη φορά.

Πηγή : kathimerini.gr