Το αρχοντικό Χασάν Μπέη περνά από την εγκατάλειψη σε έργο 1.800.000 ευρώ

• Από την πα­ρα­χώ­ρη­ση της ΕΤΑΔ στο Υπουρ­γείο Πο­λι­τι­σμού το 2022 μέχρι τον δια­γω­νι­σμό του 2024 και τη σύμ­βα­ση του 2025, η απο­κα­τά­στα­ση του οθω­μα­νι­κού μνη­μεί­ου στην πλα­τεία Αρ­γυ­ρο­κά­στρου εξε­λίσ­σε­ται σε δο­κι­μα­σία τε­χνι­κής αντο­χής, δη­μό­σιας δια­χεί­ρι­σης και δια­φά­νειας

Η ιστο­ρία του οθω­μα­νι­κού αρ­χο­ντι­κού Χασάν Μπέη στη Με­σαιω­νι­κή Πόλη της Ρόδου δεν είναι απλώς η ιστο­ρία ενός κτη­ρί­ου που γερ­νά­ει. Είναι η ιστο­ρία μιας πόλης που προ­σπα­θεί να κρα­τή­σει όρθια τα στρώ­μα­τα του χρό­νου της, σε ένα ση­μείο με βαριά συμ­βο­λι­κή φόρ­τι­ση, στην εί­σο­δο της με­σαιω­νι­κής πόλης, μπρο­στά στο του­ρι­στι­κό λι­μά­νι, στην πλα­τεία Αρ­γυ­ρο­κά­στρου. Εκεί όπου η του­ρι­στι­κή ει­κό­να συ­να­ντά την πραγ­μα­τι­κό­τη­τα των φθο­ρών, των κα­ταρ­ρεύ­σε­ων και της απώ­λειας αρ­χι­τε­κτο­νι­κών στοι­χεί­ων, ένα δια­τη­ρη­τέο μνη­μείο γί­νε­ται πεδίο σύ­γκλι­σης πο­λι­τι­κών επι­λο­γών, τε­χνι­κών δυ­σκο­λιών και χρη­μα­το­δο­τι­κών ερ­γα­λεί­ων.

Η απο­κα­τά­στα­ση δεν πα­ρου­σιά­ζε­ται ως μία απλή ερ­γο­λα­βία. Από τα πρώτα της βή­μα­τα το 2022 ως τα διοι­κη­τι­κά και τε­χνι­κά έγ­γρα­φα του 2025, ξε­δι­πλώ­νε­ται μια δια­δρο­μή όπου οι εξαγ­γε­λί­ες συν­δέ­ο­νται με συ­γκε­κρι­μέ­να ποσά, ορί­ζο­ντες ολο­κλή­ρω­σης, υπο­έρ­γα, δια­γω­νι­σμούς, συμ­βά­σεις και ανα­θε­ω­ρή­σεις. Και ακρι­βώς εκεί, στα ποσά και στις τρο­πο­ποι­ή­σεις, απο­τυ­πώ­νε­ται ο πυ­ρή­νας της υπό­θε­σης.

Η πα­ρα­χώ­ρη­ση του 2022 και ο πήχης των 1.800.000 ευρώ

Στις 7 Ιου­λί­ου 2022, με υπο­γρα­φή σύμ­βα­σης πα­ρα­χώ­ρη­σης, το δια­τη­ρη­τέο Οθω­μα­νι­κό Αρ­χο­ντι­κό Χασάν Μπέη πα­ρα­χω­ρεί­ται από την Εται­ρεία Ακι­νή­των Δη­μο­σί­ου στο Υπουρ­γείο Πο­λι­τι­σμού και Αθλη­τι­σμού. Τη σύμ­βα­ση υπο­γρά­φουν η υπουρ­γός Πο­λι­τι­σμού και Αθλη­τι­σμού Λίνα Μεν­δώ­νη και ο διευ­θύ­νων σύμ­βου­λος της ΕΤΑΔ Στέ­φα­νος Δ. Βλα­στός, σε μια κί­νη­ση που πα­ρου­σιά­ζε­ται ως κρί­κος μιας ευ­ρύ­τε­ρης στρα­τη­γι­κής πα­ρεμ­βά­σε­ων μέσα στον αστι­κό ιστό της Ρόδου.

Ο στό­χος δια­τυ­πώ­νε­ται κα­θα­ρά. Πλή­ρης απο­κα­τά­στα­ση και ανα­καί­νι­ση του μνη­μεί­ου, ανά­δει­ξη της ιστο­ρι­κής και αι­σθη­τι­κής αξίας του και επα­νά­χρη­ση ως Κέ­ντρου Προ­βο­λής της Δια­χρο­νι­κής Ιστο­ρί­ας της Πόλης της Ρόδου. Η έντα­ξη του έργου στο Τα­μείο Ανά­καμ­ψης και Αν­θε­κτι­κό­τη­τας δίνει το πλαί­σιο και το πρώτο ισχυ­ρό οι­κο­νο­μι­κό στίγ­μα με προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό 1.800.000 ευρώ και ορί­ζο­ντα ολο­κλή­ρω­σης το 2025.

Η πο­λι­τι­κή ανά­γνω­ση εκεί­νης της στιγ­μής στη­ρί­ζε­ται σε δύο άξο­νες. Από τη μία, η Με­σαιω­νι­κή Πόλη της Ρόδου ως Μνη­μείο Πα­γκό­σμιας Κλη­ρο­νο­μιάς της UNESCO που απαι­τεί συ­νε­χή φρο­ντί­δα και στο­χευ­μέ­νες κι­νή­σεις. Από την άλλη, το δια­χρο­νι­κό έλ­λειμ­μα υπο­δο­μών ενη­μέ­ρω­σης των επι­σκε­πτών για τις δια­φο­ρε­τι­κές ιστο­ρι­κές φά­σεις του νη­σιού, το οποίο επι­χει­ρεί­ται να κα­λυ­φθεί με έναν χώρο αφιε­ρω­μέ­νο στη συ­νο­λι­κή αφή­γη­ση της πόλης. Στο ίδιο κάδρο μπαί­νουν και άλλες ανα­φο­ρές πα­ρεμ­βά­σε­ων, όπως η απο­κα­τά­στα­ση του Εθνι­κού Θε­ά­τρου και του Νε­ο­κλα­σι­κού Σχο­λεί­ου, αλλά και η στρα­τη­γι­κή δια­χεί­ρι­σης ακι­νή­των στη Με­σαιω­νι­κή Πόλη.

Το μνη­μείο ως τε­χνι­κό πρό­βλη­μα και ως σύμ­βο­λο

Πίσω από τις δια­κη­ρύ­ξεις, το κτή­ριο πε­ρι­γρά­φε­ται ως μια δύ­σκο­λη πε­ρί­πτω­ση. Λι­θό­κτι­στο, με ανέ­γερ­ση στις αρχές του 19ου αιώνα, τυ­πι­κό δείγ­μα αρ­χο­ντι­κών της επο­χής, αλλά και μνη­μείο που υπέ­στη αλ­λε­πάλ­λη­λες τρο­πο­ποι­ή­σεις κατά την πε­ρί­ο­δο της Ιτα­λο­κρα­τί­ας στα Δω­δε­κά­νη­σα. Σή­με­ρα, το αρ­χο­ντι­κό εμ­φα­νί­ζει ση­μα­ντι­κά προ­βλή­μα­τα με κα­ταρ­ρεύ­σεις, φθορά των ξύ­λι­νων στοι­χεί­ων και απώ­λεια της αρ­χι­κής αρ­χι­τε­κτο­νι­κής φάσης.

Αυτή η τε­χνι­κή ει­κό­να έχει δύο συ­νέ­πειες που βα­ραί­νουν κάθε έργο απο­κα­τά­στα­σης. Πρώ­τον, η αβε­βαιό­τη­τα. Όσο πιο βαθιά είναι η φθορά, τόσο πιο πι­θα­νό είναι να προ­κύ­ψουν ανά­γκες που δεν είχαν προ­βλε­φθεί στην αρ­χι­κή με­λέ­τη. Δεύ­τε­ρον, η κλι­μά­κω­ση. Ένα μνη­μείο σε με­ρι­κή κα­τάρ­ρευ­ση δεν επι­τρέ­πει ημί­με­τρα, γιατί τα προ­σω­ρι­νά μέτρα αντι­στή­ρι­ξης συχνά απο­τε­λούν προ­ϋ­πό­θε­ση για να ξε­κι­νή­σει οποια­δή­πο­τε ου­σια­στι­κή επέμ­βα­ση.

Ο δια­γω­νι­σμός του 2024 και το Υπο­έρ­γο 8 με 1.380.000,00 ευρώ

Στις 31 Αυ­γού­στου 2024, η Υπη­ρε­σία Νε­ω­τέ­ρων Μνη­μεί­ων και Τε­χνι­κών Έργων Δω­δε­κα­νή­σου προ­κη­ρύσ­σει ανοι­κτό δια­γω­νι­σμό για την επι­λο­γή ανα­δό­χου για το έργο «Αντι­στή­ρι­ξη και κτη­ρια­κή απο­κα­τά­στα­ση του Οθω­μα­νι­κού Αρ­χο­ντι­κού Χασάν Μπέη στη Με­σαιω­νι­κή Πόλη Ρόδου».

Το έργο αυτό χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται ως Υπο­έρ­γο 8 ενός ευ­ρύ­τε­ρου προ­γράμ­μα­τος, ενταγ­μέ­νου στο Τα­μείο Ανά­καμ­ψης και Αν­θε­κτι­κό­τη­τας, με χρη­μα­το­δό­τη­ση από την Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση μέσω του NextGeneration EU και από εθνι­κούς πό­ρους μέσω του Προ­γράμ­μα­τος Δη­μο­σί­ων Επεν­δύ­σε­ων, με ανα­φο­ρά στο ΠΔΕ 2022. Η ίδια η επι­λο­γή να «σπά­σει» το συ­νο­λι­κό έργο σε υπο­έρ­γα δεί­χνει μια λο­γι­κή στα­δια­κής ωρί­μαν­σης, αλλά και μια προ­σπά­θεια να αντι­με­τω­πι­στούν δια­φο­ρε­τι­κές τε­χνι­κές ενό­τη­τες με ξε­χω­ρι­στή δια­χει­ρι­στι­κή δομή.

Οι ερ­γα­σί­ες πε­ρι­γρά­φο­νται σε 4 φά­σεις, αρ­χι­κά αντι­στή­ρι­ξη με με­ταλ­λι­κά στοι­χεία εξω­τε­ρι­κά και εσω­τε­ρι­κά, στη συ­νέ­χεια απο­κα­τά­στα­ση τοι­χο­ποι­ιών, αντι­κα­τά­στα­ση ξύ­λι­νης στέ­γης και ανα­κα­τα­σκευή με­σο­πα­τω­μά­των, και στο τε­λι­κό στά­διο το­πο­θέ­τη­ση εξω­τε­ρι­κών κου­φω­μά­των και ολο­κλή­ρω­ση ηλε­κτρο­μη­χα­νο­λο­γι­κών εγκα­τα­στά­σε­ων. Το χρο­νο­διά­γραμ­μα του δια­γω­νι­σμού είναι επί­σης σαφές.

Σε αυτό το ση­μείο, το έργο αρ­χί­ζει να απο­κτά έναν χα­ρα­κτή­ρα «αγώνα με τον χρόνο». Η εξαγ­γε­λία ολο­κλή­ρω­σης έως το τέλος του 2025 που είχε ήδη τεθεί το 2022, συ­να­ντά τη ρε­α­λι­στι­κή διάρ­κεια 12 μηνών που ξε­κι­νά από τη σύμ­βα­ση. Όσο πιο αργά κλεί­νει η δια­δι­κα­σία ανά­θε­σης, τόσο πιο πολύ στε­νεύ­ει ο δια­θέ­σι­μος χρό­νος για να τη­ρη­θεί ο αρ­χι­κός ορί­ζο­ντας.

Η σύμ­βα­ση του 2025 και το βάρος των ανα­θε­ω­ρή­σε­ων

Το 2025, η ει­κό­να περνά από την προ­κή­ρυ­ξη στην πραγ­μα­τι­κή διοι­κη­τι­κή μη­χα­νή του έργου, εκεί όπου οι απο­φά­σεις κα­τα­γρά­φουν ανα­πό­φευ­κτα τις προ­σαρ­μο­γές. Σε από­φα­ση της Υπη­ρε­σί­ας Νε­ω­τέ­ρων Μνη­μεί­ων και Τε­χνι­κών Έργων Δω­δε­κα­νή­σου.

Το έργο ανέ­λα­βε η «ΤΑ­ΚΟΥ­ΔΗΣ Α.Ε.», στοι­χείο που δεί­χνει ότι το έργο έχει ήδη πε­ρά­σει στο στά­διο όπου ο ανά­δο­χος και η υπη­ρε­σία συν­δέ­ο­νται με συ­γκε­κρι­μέ­νες δια­δι­κα­σί­ες, ανα­θε­ω­ρή­σεις και τε­χνι­κά πα­ρα­δο­τέα.

Το δια­κύ­βευ­μα για τη Με­σαιω­νι­κή Πόλη και τους επι­σκέ­πτες

Η επι­λο­γή της χρή­σης δεν είναι τυ­χαία. Ένα Κέ­ντρο Προ­βο­λής της ιστο­ρί­ας της πόλης, σε κομ­βι­κό ση­μείο της ει­σό­δου, μπο­ρεί να λει­τουρ­γή­σει σαν «πύλη κα­τα­νό­η­σης» για τον επι­σκέ­πτη που μπαί­νει στη Με­σαιω­νι­κή Πόλη. Η το­πο­θέ­τη­ση του μνη­μεί­ου μπρο­στά στο του­ρι­στι­κό λι­μά­νι συν­δέ­ει την κα­θη­με­ρι­νή ροή του­ρι­σμού με μια ορ­γα­νω­μέ­νη αφή­γη­ση για τις ιστο­ρι­κές φά­σεις του τόπου. Σε μια πόλη όπου οι δια­φο­ρε­τι­κές πε­ρί­ο­δοι συ­νυ­πάρ­χουν στον ίδιο αστι­κό καμβά, η πλη­ρο­φό­ρη­ση δεν είναι πο­λυ­τέ­λεια, είναι ερ­γα­λείο σε­βα­σμού και σω­στής εμπει­ρί­ας.

Ταυ­τό­χρο­να, η απο­κα­τά­στα­ση ενός κτη­ρί­ου που αντι­με­τω­πί­ζει κα­ταρ­ρεύ­σεις και εκτε­τα­μέ­νες φθο­ρές λει­τουρ­γεί ως πα­ρέμ­βα­ση ασφά­λειας και ποιό­τη­τας ζωής για την ίδια την πε­ριο­χή. Η ανα­βάθ­μι­ση δεν με­τριέ­ται μόνο σε του­ρι­στι­κούς όρους, αλλά και στην ει­κό­να μιας πόλης που δεν επι­τρέ­πει στα μνη­μεία της να σβή­νουν.

Η πο­λι­τι­στι­κή πο­λι­τι­κή ως δο­κι­μή αξιο­πι­στί­ας

Η υπό­θε­ση του αρ­χο­ντι­κού Χασάν Μπέη είναι μια συ­μπυ­κνω­μέ­νη εκ­δο­χή της πο­λι­τι­στι­κής πο­λι­τι­κής στην πράξη. Ξε­κι­νά με μια συμ­φω­νία πα­ρα­χώ­ρη­σης και μια κα­θα­ρή δέ­σμευ­ση για 1.800.000 ευρώ και ολο­κλή­ρω­ση το 2025. Συ­νε­χί­ζει με δια­γω­νι­σμό, με σαφές τε­χνι­κό αντι­κεί­με­νο και συ­γκε­κρι­μέ­νες προ­θε­σμί­ες. Κα­τα­λή­γει σε συμ­βά­σεις, επι­βλέ­ψεις, γνω­μο­δο­τή­σεις τε­χνι­κών ορ­γά­νων και σε μια συ­μπλη­ρω­μα­τι­κή σύμ­βα­ση 499.999,97 ευρώ που φέρ­νει στην επι­φά­νεια το πραγ­μα­τι­κό βάθος της τε­χνι­κής δυ­σκο­λί­ας και της δια­χει­ρι­στι­κής ευ­θύ­νης.

Αν το έργο πα­ρα­δο­θεί με συ­νέ­πεια στον χα­ρα­κτή­ρα του μνη­μεί­ου, τότε δεν θα μι­λά­με μόνο για ένα σω­σμέ­νο κτή­ριο. Θα μι­λά­με για ένα πα­ρά­δειγ­μα όπου οι χρη­μα­το­δο­τή­σεις της επό­με­νης μέρας, η διοι­κη­τι­κή πει­θαρ­χία και η τε­χνι­κή γνώση συ­να­ντή­θη­καν σε ένα από τα πιο εκτε­θει­μέ­να και συμ­βο­λι­κά ση­μεία της Ρόδου, με στόχο να με­τα­τρα­πεί η μνήμη σε ζω­ντα­νό χώρο. Και τότε το αρ­χο­ντι­κό Χασάν Μπέη θα πάψει να είναι μια πληγή δίπλα στην εί­σο­δο της Με­σαιω­νι­κής Πόλης και θα γίνει ένας σταθ­μός αφή­γη­σης για το ποια ήταν η Ρόδος και πώς επι­λέ­γει να στέ­κε­ται σή­με­ρα.