Πλήρη και τεκμηριωμένη πρόταση για την χωροταξική τροποποίηση του Καλλικράτη στο νησί της Ρόδου παρέδωσε χθες στον υπουργό Εσωτερικών κ. Γ. Μιχελάκη η ΝΟΔΕ Δωδεκανήσου.
Τη μελέτη συνέταξε ομάδα υπό τον κ. Σάββα Πεταλά, περιβαλλοντολόγο, με πείρα σε θέματα αυτοδιοίκησης και από την ενασχόλησή του ως ειδικού επιστημονικού συμβούλου στην Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου.
Όπως έγραψε η “δ”, η ΝΟΔΕ συμφωνεί με τη διαπίστωση του ΣΥΡΙΖΑ, όπως αυτή διατυπώθηκε στο πρόγραμμα για την αυτοδιοίκηση από τον πρόεδρο του κόμματος κ. Αλέξη Τσίπρα ότι στην Ελλάδα ο μέσος πρωτοβάθμιος Καλλικρατικός ΟΤΑ έχει 34.780 κατοίκους και έκταση 406 τετραγωνικών χιλιομέτρων τη στιγμή που οι αντίστοιχοι μέσοι όροι στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι 5.630 κάτοικοι και 50 τετραγ. χιλιόμετρα.
Θυμίζουμε ότι ο Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας, που έχει κυρωθεί από τη Βουλή των Ελλήνων (Ν.1850/1989) στο άρθρο 5 αναφέρει:
«Για κάθε μεταβολή των τοπικών εδαφικών ορίων, πρέπει προηγουμένως να ζητείται η γνώμη των ενδιαφερομένων Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης …» Στην περίπτωση της Ρόδου, παρότι η συντριπτική πλειοψηφία των δημοτικών συμβουλίων των καποδιστριακών δήμων είχαν ταχθεί υπέρ της δημιουργίας τριών ή τεσσάρων δήμων τελικά επικράτησαν άλλες λογικές μικροκομματικών συμφερόντων προερχόμενες από συγκεκριμένο πολιτικό κέντρο.
Δυστυχώς για την εφαρμογή του Καλλικράτη δεν ελήφθησαν υπόψη οι αποφάσεις των συλλογικών φορέων της Αυτοδιοίκησης και έτσι ουσιαστικά αστόχησε στο χωροταξικό. Ένας Δήμος επίσης έγιναν τα Μεγάλα Νησιά όταν για το θέμα αυτό είχαν διαφορετική γνώμη συλλογικά όργανα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης αλλά και τεχνοκρατικά όργανα, όπως το Ινστιτούτο Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Οι νέοι δήμοι πρέπει να έχουν διακριτή ταυτότητα, θα είναι ενότητες αναγνωρίσιμες, άμεσα προσβάσιμες και ελέγξιμες από την τοπική κοινωνία. Ο σημερινός συγκεντρωτισμός του Καλλικράτη θα αντικατασταθεί από χωρικές ενότητες που θα αποτελούν κοινωνικά κύτταρα με πρωτογενή εξουσία η οποία θα εκφράζεται μέσα από συμμετοχικές δομές αυτοδιεύθυνσης των τοπικών υποθέσεων.
Η μελέτη της ΝΟΔΕ δίνει απαντήσεις για τον τρόπο που υπηρετείται η ιδέα της αποκέντρωσης και της ανάπτυξης καθώς με τον Καλλικράτη χάθηκε το μέτρο αφού δημιουργήθηκε ένας τεράστιος δήμος χωρίς συνοχή και ομοιογένεια και αποτελεί αποστομωτική απάντηση στους υποστηριχτές του ενιαίου δήμου οι οποίοι σκόπιμα αποκρύπτουν ότι ουδεμία επιστημονική μελέτη τεκμηριώνει την σκοπιμότητα ύπαρξης ενός ΟΤΑ στο νησί.
Σημειώνεται ότι η μελέτη της ομάδας, που συγκρότησε ο κ. Πεταλάς, ουσιαστικά συντείνει με τη μελέτη που συνέταξε το Ινστιτούτο Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Στη μελέτη αναφέρονται
συνοπτικά τα εξής:
«Η πρόταση για την χωροταξική αλλαγή του Καλλικράτη στη Ρόδο και ειδικότερα για την δημιουργία περισσοτέρων Δήμων ήτοι 3 ή 4 βασίζεται στους εξής πρακτικούς και τεχνοκρατικούς λόγους και παραδοχές:
ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ
1) Η υδροκέφαλη δομή του ενιαίου Δήμου λόγω ακριβώς του Διοικητικού κέντρου στην πόλη της Ρόδου, έχει μεγιστοποιήσει τις χιλιομετρικές αποστάσεις που οφείλουν να διανύσουν οι κάτοικοι των τέως 10 δημοτικών ενοτήτων και 49 οικισμών. Για να επιλύσουν οποιοδήποτε θέμα και να συναντήσουν τον αρμόδιο υπηρεσιακό ή πολιτικό προϊστάμενο αναγκάζονται να μετακινούνται στην πόλη της Ρόδου ακόμα και σε αποστάσεις των 108 χιλιομέτρων.
2) Τα διοικητικά, οικονομο -τεχνικά ζητήματα και τα προβλήματα καθημερινότητας δεν λύονται πλέον τοπικά. Οι υπηρεσίες λαμβάνουν υποχρεωτικά αποφάσεις σε επίπεδο Διευθύνσεων και άρα καλούνται να διαχειριστούν συγκεντρωτικά ετερόκλιτα τοπικά ζητήματα. Κατά συνέπεια τοπικές διαφοροποιήσεις και ιδιαιτερότητες απαιτούν λύσεις και προσεγγίσεις κατά περίσταση (ad hoc) πάντα εντός υφισταμένου νομικού και διοικητικού πλαισίου. Αυτό το τεράστιο μειονέκτημα στο διοικητικό μοντέλο του ενός Δήμου στο νησί δεν μπορεί να ξεπεραστεί ακόμα και με αλλαγή του θεσμικού πλαισίου. Ο λόγος είναι ότι σε κάθε περίπτωση οι αποφάσεις που θα καλείται να λαμβάνει και επιβλέπει την υλοποίησή τους η εκάστοτε Δ/νση θα είναι τεράστιου αριθμού. Σε περίπτωση δε που υποστηριχθεί η λύση δημιουργίας στο οργανόγραμμα επί μέρους τοπικών τμημάτων που θα εισηγούνται ή θα υλοποιούν, τότε επί της ουσίας οι θιασώτες του ενιαίου Δήμου ομολογούν ότι δεν μπορεί να υπάρξει ενιαίο μοντέλο διοίκησης σε επίπεδο νησιού. Επιπρόσθετα το κόστος δημιουργίας και λειτουργίας αυτών των πρόσθετων αποκεντρωμένων διοικητικών δομών (δαπάνη συντήρησης και λειτουργίας, εξοπλισμός, μισθοδοτικές απαιτήσεις λόγω επιδομάτων) είναι ακριβώς το ίδιο ενδεχομένως και μικρότερο εάν δημιουργηθούν επί μέρους Δήμοι. Τέλος είναι αυτονόητο ότι σε επίπεδο περισσοτέρων Δήμων λόγω σχετικής ομοιομορφίας των θεμάτων, αμεσότητας και γεωγραφικής εγγύτητας μειώνεται ο χρόνος αντίδρασης και αυξάνεται η αποτελεσματικότητα.
3) Με καθαρά γεωγραφικά και χωροταξικά χαρακτηριστικά το επίμηκες σχήμα του νησιού και η μορφή του οδικού δικτύου που καθορίζεται από δύο άξονες στην ανατολική και δυτική ακτογραμμή καθιστούν πρακτικά αδύνατη την διαχείριση της καθημερινότητας και την ενιαία διαχείριση των προβλημάτων (δυσκολία μετακίνησης υλικών-προσωπικού και βέλτιστης διαχείρισής τους).
4) Η βίαιη και εκτρωματικού χαρακτήρα συνένωση των τέως δέκα Καποδιστριακών Δήμων, οι οποίοι παρουσιάζουν διαφορετικά χαρακτηριστικά (γεωμορφολογικά, κοινωνικά, οικονομικά), ετερόκλητα προβλήματα και αναπτυξιακές προοπτικές, καθιστά πρακτικά αδύνατο να δημιουργηθεί ένα ενιαίο πλάνο στρατηγικής διαχείρισης και σχεδιασμού. Ακόμα και αν αυτό επιχειρηθεί θα περιλαμβάνει επί μέρους προσεγγίσεις, για να αντιμετωπίσει ακριβώς την γεωγραφική διαφοροποίηση των προβλημάτων και να αξιοποιήσει τα επί μέρους τοπικά πλεονεκτήματα που διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή.
5) Σε ζητήματα που απαιτούν ενιαία διαχείριση λόγω:
➢ Γεωγραφικής απομόνωσης εξαιτίας της νησιωτικότητας και της γεωγραφικής ασυνέχειας αφού η Ρόδος περιβάλλεται από θάλασσα.
➢ Οικονομιών κλίμακας που καθιστούν βιώσιμες τις απαραίτητες δομές από ένα κατώφλι πληθυσμού και άνω.
Τη λύση δίδει η νομοθεσία π.χ. στην περίπτωση διαχείρισης αποβλήτων μέσω κοινών Διαδημοτικών Φορέων Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦΟ.Δ.Σ.Α.) και της διαχείρισης υδάτων μέσω της συγκρότησης φορέων διαχείρισης ανά υδρολογική λεκάνη.
Επιπρόσθετα, όπου ενδεχομένως αυτό δεν προβλέπεται ρητά από τη νομοθεσία και για να αποφευχθούν τοπικιστικές αγκυλώσεις προτείνουμε ειδικά για τα νησιά που απαρτίζονται από περισσότερους Δήμους να υπάρξει θεσμοθέτηση μητροπολιτικών λειτουργιών.
Αυτές οι υποχρεωτικές πλέον μητροπολιτικές λειτουργίες και κοινές δράσεις πρέπει να προσδιοριστούν σε συγκεκριμένα πεδία και να συμπληρώσουν το υφιστάμενο πλαίσιο πέραν των διαδημοτικών συνεργασιών.
Αυτά είναι η διαχείριση απορριμμάτων, η ύδρευση, η πολιτική προστασία, ο πολεοδομικός και χωροταξικός σχεδιασμός και το περιβάλλον.
Πρόκριμα γι’ αυτό θα είναι η υποχρεωτική εκ του νόμου συγκρότηση ευέλικτων σχημάτων συνεργασίας με τη μορφή Μητροπολιτικών Συνδέσμων, που θα επιβάλουν τη συμμετοχή περισσοτέρων πρωτοβαθμίων ΟΤΑ και την ανάληψη κοινών δράσεων στους παραπάνω τομείς. Σε αυτά τα μητροπολιτικά συμβούλια θα συμμετέχουν οι εκλεγμένοι εκπρόσωποι των δήμων της περιοχής, ανάλογα με το ποσοστό του πληθυσμού σε επίπεδο νήσου με αποτέλεσμα το όλο σχήμα να διαθέτει και πολιτική νομιμοποίηση
6) Σε ό,τι αφορά την οικονομική βιωσιμότητα των νέων Ο.Τ.Α. αυτή μπορεί να τεκμηριωθεί λαμβάνοντας υπόψη τα επί μέρους οικονομικά στοιχεία και ειδικότερα τους Κωδικούς Αριθμούς Εσόδων και Εξόδων.
Αναλυτικότερα θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τα επί μέρους έσοδα (ΔΗΦΩΔΟ, τέλη παρεπιδημούντων (ΔΕΗ), έσοδα από κοινόχρηστους) αλλά και τα έξοδα. Ειδικότερα στα έξοδα περιλαμβάνονται μισθοδοσίες, πάγια, οφειλές και τοκοχρεολύσια παλαιών δανείων των τέως Καποδιστριακών Δήμων κ.τ.λ.
Κατά συνέπεια οι πόροι θα αποτελέσουν μέτρο διάθεσης και κατανομής του διαθέσιμου προσωπικού.
7) Ο επιμερισμός των χρεών μπορεί να γίνει με ορθό επιστημονικά, δίκαιο και συνταγματικά τρόπο.
Επειδή γνωρίζουμε ότι με την ενοποίηση του Δήμου, έχουν υπάρξει προφανώς και επί μέρους ενοποιήσεις παλαιών οφειλών είναι δυνατόν να υπολογιστεί η ποσοστιαία κατανομή του ενιαίου τρέχοντος χρέους ανά πρώην Καποδιστριακό Ο.Τ.Α. ή και Δημοτικό Διαμέρισμα.
Μέτρο για την παραπάνω διαδικασία μπορεί να χρησιμοποιηθεί το ποσοστό του χρέους ή πλεονάσματος των τέως Καποδιστριακών Δήμων και των επί μέρους Δημοτικών Διαμερισμάτων στο αρχικό ενιαίο χρέος του 2010.
¶λλωστε ο εκ νέου επιμερισμός του χρέους είναι κατά πολύ δικαιότερος από τη βίαιη συνένωση που επιχείρησε ο Καλλικράτης και σε αυτό το πεδίο».
