Eνα (νέο) σύμβολο-τοπόσημο για τη Ρόδο;

Σταύρου Χρ. Τσέτση,
Αρχιτέκτονα Πολεοδόμου

Η επιδίωξη δημιουργίας ενός συμβόλου ή όπως τεχνικά επικράτησε ενός τοπόσημου (landmark) -ενός δημόσιου εμβλήματος μεγάλης κλίμακας υπό μορφή συνήθως γλυπτού ή αρχιτεκτονικής δομής- από μία πόλη, ως τεκμήριο του δυναμισμού, της υπεροχής και των φιλοδοξιών της, μόνον ασύνηθες δεν είναι στην ιστορία της αρχιτεκτονικής, ήδη από αρχαιοτάτων χρόνων.
Σύμφωνα με τον Βιτρούβιο, τον Ρωμαίο μηχανικό και συγγραφέα του παλαιότερου σωζόμενου εγχειριδίου «Περί Αρχιτεκτονικής», ο αρχιτέκτονας και πολεοδόμος Δεινοκράτης ο Ρόδιος, στα τέλη του 4ου π.χ. αιώνα, παρουσίασε στον Αλέξανδρο ένα σχέδιο για τη μορφοποίηση του όρους ¶θω σε άγαλμα ενός άντρα -αυτού του μεγάλου Μακεδόνα στρατηλάτη- το οποίο ο τελευταίος απέρριψε.
Αλλά και ο δάσκαλος του Χάρη του Λίνδιου και στενός φίλος του, ο κορυφαίος γλύπτης Λύσιππος, ένας από τους καλλιτέχνες της αυλής του Αλέξανδρου, φέρεται ότι δημιούργησε ένα άγαλμα του Δία στην αρχαία αγορά του Τάραντο, ύψους 17 περίπου μέτρων.
Σε πιο σύγχρονες περιόδους, έχει εκδηλωθεί υπό μορφή γιγαντιαίων αγαλμάτων (Ρίο ντε Τζανέιρο, άγαλμα του Χριστού Λυτρωτή), μεγαδομών (Πύργος του ¶ιφελ, Παρίσι), η δημόσιων εμβληματικών κτιρίων (Bank of China, Hong Kong).
Ο επιδιωκόμενος υψηλός συμβολισμός έχει εμπνεύσει και την εγχώρια πραγματικότητα, με γνωστότερα παραδείγματα τον Πύργο τηλεπικοινωνιών στο χώρο της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης ή και τη διακριτικότερη πεζογέφυρα του S. Calatrava, στην οδό Κατεχάκη και γενικότερα τα ολυμπιακά του έργα.
Η Ρόδος -στην οποία φαίνεται να υπάρχουν συλλογικές φωνές αναπαράστασης του απολεσθέντος Κολοσσού, ενός από τα 7 θαύματα του Αρχαίου Κόσμου- έχει μία πρόσθετη ιδιαιτερότητα: Ο αστικός της ιστός έχει άξια λόγου τεκμήρια μιας -αδιάλειπτης- παρουσίας πολιτισμού χιλιετηρίδων, με ευτυχείς παρεμβάσεις αποκατάστασης σε «αφομοιωμένη» συνύπαρξη, χωρίς εμφανείς (πλην της σύγχρονης κτιριακής παραγωγής) συγκρούσεις.
Ασφαλώς η όλη θεματική συνιστά μία πρόκληση γεμάτη ερωτήματα και ανοιχτά ζητήματα, απόρροια κυρίως των αρνητικών συνειρμών που προκαλεί μία «υπερμεγέθη μεταφορά» του επικρατούντος στερεότυπου του Κολοσσού, στη σύγχρονη αστική πραγματικότητα.
Γλυπτική κλίμακας σε ευαίσθητους ιστούς. Το στοίχημα της συν-αρμογής.
Η παρουσία σύγχρονης γλυπτικής (ευρείας) κλίμακας σε ιστορικά ή άλλα αξιόλογα πολεοδομικά σύνολα -μόνιμης ή εφήμερης- αποτελεί μία πάγια πρακτική πολλών αυτοδιοικήσεων και φορέων, με διάθεση να καινοτομήσουν: βρίθει παραδειγμάτων στη Βενετία της εικαστικής Biennale σήμερα, ακόμη και στο νησί του San Giorgio Maggiore, απέναντι από την ομώνυμη εκκλησία του Α.Palladio, καθώς και στο σύνολο των ευρωπαϊκών μητροπόλεων ή σε ανάλογη κλίμακα στην πόλη Andorra, με έργο του Dali. Ο Ισπανός ιδιοφυής δημιουργός, συχνά εμπνεύστηκε από την ελληνική μυθολογία και ιστορία.
Ακόμα και της γλύπτριας τοπίου Γκόλλαντα, το Θέατρο της Αιξωνής στη Γλυφάδα, του Τάκη στο Παρίσι και (παλαιότερα) στις αρχές της Διονυσίου Αεροπαγίτου ή της Χρύσας στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.
Ασφαλώς έχει σημασία η κλίμακα και το μέγεθος και προδήλως οι συνθετικές δεξιότητες του δημιουργού.
Στην κορυφή των ερωτημάτων, βρίσκεται ο στόχος, που εμπεριέχει τη σκοπιμότητα: σύγχρονο αξιοθέατο -ελκυστή- τουριστικού ενδιαφέροντος για τους θιασώτες, αλλά και ένα αστικό τοπόσημο/ αστικό έμβλημα, δηλωτικό των δυνατοτήτων, το μέτρο των οποίων έδωσε σε άλλες εποχές, ο δημιουργός του Κολοσσού, Χάρης ο Λίνδιος.
Το δεύτερο αφορά στη χωροθέτηση όπως και στην γενική δομή του, αφού το πρωτότυπο έργο στερείται τεκμηρίωσης και βασίζεται σε φανταστικά χαρακτικά της ύστερης Αναγέννησης ή του Baroque με γνωστότερο εκείνο του Erlach, τα οποία, σύγχρονοι δημιουργοί όπως ο Dali, ανατρέπουν με απεικονίσεις.
Ένα άλλο ζήτημα σχετίζεται με τη λειτουργικότητα -ενδεχόμενη χρηστικότητα- και ασφαλώς με τη μορφή και γενικότερα αισθητική του.
Τα ανωτέρω συνδέονται περισσότερο με τη λύση της άρθρωσης/συμπερίληψής του, σε ένα πλέγμα εκθεσιακών χώρων, με πυρήνα την τεχνολογία και επιστήμη της εποχής του Κολοσσού, ο οποίος υπήρξε έκφραση της αδιαμφισβήτητης υπεροχής της Ρόδου σε πολιτισμικό και πολιτειακό επίπεδο. Μουσειακοί δηλ. χώροι, extra ή intra muros, με νέες ή ex novo κατασκευές, που αποτελούν και το κρίσιμο ζητούμενο.
Μπορεί να αποτελεί προτεραιότητα;
Ασφαλώς το βόρειο συγκρότημα της νήσου έχει σοβαρές προγραμματικές προτεραιότητες, με πρώτη το σχεδιασμό και θεσμοθέτηση, της μελλοντικής φυσιογνωμίας (Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο) της πόλεως της Ρόδου, που περιλαμβάνει (και) μία πολιτική βιώσιμης κινητικότητας, την ενοποίηση των ιστορικών και αρχαιολογικών χώρων της Ρόδου, την αναδιάταξη των χρήσεων γης, την ανάδειξη του ΒΑ κυρίως παραλιακού μετώπου.
Οι περιορισμοί και τα κριτήρια επιλεξιμότητας για χρηματοδότηση μέσω της νέας Διαρθρωτικής Δέσμης 2014-2020, για το Ν. Αιγαίο, λόγω του συγκριτικά μεγαλύτερου Ακαθάριστου Περιφερειακού Προϊόντος, του μέσου κοινοτικού όρου, δυσχεραίνει το όλο εγχείρημα, στο πνεύμα που προαναφέρθηκε.
Ο ιδιωτικός τομέας, προβάλει ως βιώσιμη εναλλακτική.
Τέλος, τα τεχνικά χαρακτηριστικά ενός σχεδίου αναπαράστασης -που δεν μπορεί παρά να είναι αποτέλεσμα διεθνούς διαγωνισμού, συμπεριλαμβανομένου του ύψους και της μορφολογίας, εκ των πραγμάτων με μέτρο και αναφορά στα επιτεύγματα της σχολής του Λύσιππου, είναι αυτά που θα καθορίσουν το δημόσιο διάλογο, τις αναγκαίες διαβουλεύσεις και τελικά, τη λήψη αποφάσεων.