Πόλυ Χατζημάρκου: «Η ισότητα δεν είναι θεωρία, είναι καθημερινή ποιότητα ζωής»

Σε μια περίοδο όπου οι τοπικές κοινωνίες καλούνται να επαναπροσδιορίσουν τις προτεραιότητές τους με γνώμονα τη συμπερίληψη, τη δικαιοσύνη και την ασφάλεια, ο Δήμος Ρόδου πραγματοποιεί ένα ουσιαστικό και πρωτοποριακό βήμα. Μέσα από την εκπόνηση του Σχεδίου Δράσης για την Ισότητα των Φύλων (ΣΔΙΦ), η δημοτική αρχή επιχειρεί να ενσωματώσει την οπτική του φύλου στο σύνολο των πολιτικών της: από τη διαμόρφωση του προϋπολογισμού και τον σχεδιασμό των δημόσιων χώρων, μέχρι την καταπολέμηση της έμφυλης βίας και τη στήριξη των εργαζόμενων γονέων.
Κεντρικός πυλώνας αυτής της προσπάθειας είναι η ίδια η κοινωνία. Μέσα από μια ανοιχτή, δημοκρατική διαβούλευση και ένα ανώνυμο, προσβάσιμο ερωτηματολόγιο, οι κάτοικοι του νησιού καλούνται να καταγράψουν τις εμπειρίες, τις ανησυχίες και τις προτάσεις τους.
Να σημειώσουμε ότι το θέμα ψηφίστηκε ομοφώνως στην πρόσφατη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου Ρόδου.
Για το όραμα, τη μεθοδολογία, αλλά και τις πρακτικές εφαρμογές του Σχεδίου Δράσης, μιλάμε με τη συντονίστρια της Ομάδας Έργου για την έρευνα και την εκπόνηση του ΣΔΙΦ, κα Πόλυ Χατζημάρκου.
• Ο Δήμος Ρόδου βρίσκεται αυτή τη στιγμή στη διαδικασία εκπόνησης του Σχεδίου Δράσης για την Ισότητα των Φύλων. Τι σημαίνει πρακτικά αυτό το σχέδιο για έναν μεγάλο νησιωτικό δήμο;
Το Σχέδιο Δράσης για την Ισότητα των Φύλων δεν αποτελεί για εμάς μια τυπική γραφειοκρατική υποχρέωση ή ένα θεωρητικό κείμενο προθέσεων. Είναι ένα ουσιαστικό, στρατηγικό εργαλείο σχεδιασμού πολιτικών με επίκεντρο τον άνθρωπο. Φιλοδοξούμε να ενσωματώσουμε τη διάσταση του φύλου σε κάθε πτυχή της δημοτικής λειτουργίας. Αυτό αφορά στις ίσες ευκαιρίες στην εργασία, στην πρόληψη των διακρίσεων και της έμφυλης βίας, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουμε την πόλη και τις κοινότητες του νησιού μας.
• Ποια ήταν η αρχική αφορμή για να ξεκινήσει αυτή η προσπάθεια; Υπάρχουν και θεσμικοί ή χρηματοδοτικοί λόγοι;
Ασφαλώς. Σήμερα, η ύπαρξη ενός εγκεκριμένου Σχεδίου Δράσης για την Ισότητα των Φύλων αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για κάθε δημόσιο φορέα που επιδιώκει να διεκδικήσει και να λάβει χρηματοδοτήσεις από κρίσιμα ευρωπαϊκά προγράμματα, όπως το Erasmus+, το CERV (Πολίτες, Ισότητα, Δικαιώματα και Αξίες) ή το Horizon. Επομένως, υπάρχει μια σαφής θεσμική απαίτηση. Ωστόσο, στον Δήμο Ρόδου επιλέξαμε να μην μείνουμε στην επιφανειακή κάλυψη της υποχρέωσης, αλλά να εμβαθύνουμε, ξεκινώντας από την ουσία: την καταγραφή των πραγματικών αναγκών της τοπικής μας κοινωνίας.
• Η διαδικασία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε μια δημόσια έρευνα. Γιατί θεωρείτε τόσο σημαντική τη συμμετοχή των ίδιων των πολιτών;
Είναι σημαντική, διότι κανένα σχέδιο δεν μπορεί να πετύχει αν σχεδιαστεί κεκλεισμένων των θυρών, «από τα πάνω». Η γνώμη των δημοτών μετράει καθοριστικά. Οι άνθρωποι που ζουν, εργάζονται και μεγαλώνουν τις οικογένειές τους στην πόλη και στα χωριά της Ρόδου είναι αυτοί που βιώνουν καθημερινά τις ελλείψεις, τις προκλήσεις αλλά και τις προοπτικές του τόπου. Οι δικές τους εμπειρίες, οι βιωματικές παρατηρήσεις και οι ιδέες τους αποτελούν το πολυτιμότερο εργαλείο μας. Θέλουμε ένα σχέδιο «από τα κάτω προς τα πάνω».
• Υπάρχουν πολίτες που διστάζουν να μιλήσουν για θέματα διακρίσεων ή προσωπικών βιωμάτων. Πώς διασφαλίζεται η ιδιωτικότητά τους;
Θέλω να υπογραμμίσω κατηγορηματικά ότι η έρευνα είναι απολύτως ανώνυμη και εμπιστευτική. Δεν ζητείται κανένα ονοματεπώνυμο ή ταυτοποιήσιμο προσωπικό στοιχείο. Τα μόνα δημογραφικά δεδομένα που δηλώνονται είναι η ηλικία, το φύλο, η δημοτική ενότητα κατοικίας, καθώς και η οικογενειακή και εργασιακή κατάσταση. Στόχος μας είναι η συλλογή αντικειμενικών δεδομένων και όχι η καταγραφή προσώπων.
• Τι ακριβώς εξετάζουν οι ερωτήσεις του ερωτηματολογίου; Ποιες θεματικές καλύπτονται;
Το φάσμα είναι πολύ ευρύ. Εξετάζουμε πώς οι πολίτες βιώνουν την έμφυλη ισότητα, την ύπαρξη στερεοτύπων και διακρίσεων στην καθημερινότητά τους, αλλά και τη δυνατότητα των γυναικών να ανέρχονται σε θέσεις ευθύνης και λήψης αποφάσεων. Επίσης, καταγράφουμε το αίσθημα ασφάλειας που νιώθουν τα άτομα στο δημόσιο χώρο, στο εργασιακό, οικογενειακό ή εκπαιδευτικό περιβάλλον, καθώς και ζητήματα που αφορούν στη σεξουαλική παρενόχληση. Παράλληλα, ζητάμε προτάσεις για δράσεις πρόληψης, ευαισθητοποίησης, υγείας και κοινωνικής ευημερίας.
• Ένα από τα πιο καίρια ζητήματα στις σύγχρονες κοινωνίες είναι η ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Πώς αγγίζει το Σχέδιο Δράσης αυτή τη διάσταση, ειδικά σε μια περιοχή με έντονη τουριστική δραστηριότητα όπως η Ρόδος;
Αυτό είναι ένα κομβικό σημείο. Στη Ρόδο, ένα τεράστιο ποσοστό του πληθυσμού εργάζεται στον τουριστικό τομέα με εξαντλητικά ωράρια, ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες. Πώς μπορεί λοιπόν να συμφιλιωθεί η οικογενειακή με την επαγγελματική ζωή; Στην πράξη, αυτό μεταφράζεται σε συγκεκριμένες δημοτικές υποδομές: ανάγκη για περισσότερους βρεφονηπιακούς σταθμούς, επέκταση των Κέντρων Δημιουργικής Απασχόλησης Παιδιών (ΚΔΑΠ), διεύρυνση του ωραρίου λειτουργίας τους και ενίσχυση των δημιουργικών δραστηριοτήτων κατά τη θερινή περίοδο. Ζητούμενο είναι να δοθεί η δυνατότητα στους γονείς —και κυρίως στις γυναίκες που συχνά επωμίζονται το μεγαλύτερο βάρος της φροντίδας— να εργάζονται απρόσκοπτα και να συμμετέχουν στην κοινωνική ζωή.
• Ποια άλλα δεδομένα λαμβάνονται υπόψη για τη διαμόρφωση του τελικού σχεδίου, πέρα από το ερωτηματολόγιο;
Η έρευνα, που ξεκίνησε στα τέλη Μαΐου, είναι ένα από τα εργαλεία μας. Παράλληλα, διεξάγουμε πρωτογενή και δευτερογενή έρευνα: αναλύουμε τα δημογραφικά στοιχεία της περιοχής, τις αναλογίες ανδρών και γυναικών στον γενικό πληθυσμό, αλλά και τις ποσοστώσεις και τη σύνθεση του ανθρώπινου δυναμικού εντός του ίδιου του Δήμου Ρόδου. Μελετάμε τι έχει υλοποιηθεί μέχρι σήμερα, ποιες ελλείψεις υπάρχουν και πώς θα δομηθούν οι άξονες δράσης για το μέλλον.
• Ο Δήμος Ρόδου είχε συμμετάσχει και στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα Gender Flagship. Πώς αξιοποιείται αυτή η κληρονομιά;
Η Ρόδος υπήρξε πράγματι πρωτοπόρος, καθώς ήταν ένας από τους μόλις 11 πιλοτικούς φορείς Τοπικής Αυτοδιοίκησης πανελλαδικά (8 Δήμοι και 3 Περιφέρειες) που συμμετείχαν στο Gender Flagship. Η εμπειρία αυτή μας παρείχε τεχνογνωσία και εκπαίδευση για το πώς μπορούμε να συντάσσουμε προϋπολογισμούς και να σχεδιάζουμε έργα με οπτική φύλου (gender budgeting).
• Πώς εφαρμόζεται η «οπτική φύλου» σε τεχνικά έργα, όπως μια παιδική χαρά ή μια στάση λεωφορείου;
Ακούγεται συχνά αφηρημένο, αλλά είναι απόλυτα πρακτικό. Όταν η Τεχνική Υπηρεσία σχεδιάζει μια παιδική χαρά, μια στάση λεωφορείου ή τον φωτισμό ενός δρόμου, οφείλει να εξετάσει πώς αυτά εξυπηρετούν τις διαφορετικές ανάγκες των φύλων. Για παράδειγμα, μια μητέρα με καρότσι ή μια ηλικιωμένη γυναίκα που μετακινείται το βράδυ έχουν διαφορετικές απαιτήσεις προσβασιμότητας και ασφάλειας. Η διάσταση του φύλου δεν αφορά μόνο κοινωνικά επιδόματα, αλλά τον τρόπο με τον οποίο κατασκευάζεται και λειτουργεί ο δημόσιος χώρος.
• Πότε αναμένεται να ολοκληρωθεί το Σχέδιο Δράσης και ποιο θα είναι το επόμενο βήμα;
Η συλλογή των ερωτηματολογίων ολοκληρώθηκε σχεδόν. Στη συνέχεια, τα ευρήματα θα αναλυθούν και θα ενσωματωθούν στο τελικό κείμενο του Σχεδίου Δράσης, το οποίο προσδοκούμε να είναι ready προς έγκριση στα τέλη Σεπτεμβρίου με αρχές Οκτωβρίου. Από εκεί και πέρα, το ΣΔΙΦ θα αποτελέσει τον οδικό χάρτη της δημοτικής αρχής για τα επόμενα χρόνια.
• Κλείνοντας, ποιο είναι το μήνυμα που θα θέλατε να στείλετε στους δημότες της Ρόδου;
Θεωρώ ότι πρόκειται για μια βαθιά δημοκρατική και καινοτόμο προσπάθεια. Είμαστε από τους ελάχιστους δήμους στη χώρα που ανοίγουν έναν τόσο διάφανο διάλογο με τους πολίτες για θέματα ισότητας. Καλούμε όλες και όλους να αφιερώσουν αυτά τα λίγα λεπτά στην ιστοσελίδα του Δήμου. Τα αποτελέσματα της δικής τους συμμετοχής θα αποτελέσουν τη βάση για να κάνουμε τη Ρόδο μια πόλη πιο δίκαιη, πιο ασφαλή και πιο συμπεριληπτική για όλους μας.
Να προσθέσουμε ότι η αναθεωρημένη Ευρωπαϊκή Χάρτα για την Ισότητα των Φύλων στις Τοπικές Κοινωνίες (2022) επικαιροποιεί τις δεσμεύσεις των Δήμων και Περιφερειών για την προώθηση της ισότητας των φύλων, ανταποκρινόμενη στις σύγχρονες κοινωνικές, ψηφιακές, περιβαλλοντικές και θεσμικές προκλήσεις. Η νέα έκδοση προσθέτει εννέα άρθρα, με έμφαση στη βιώσιμη ανάπτυξη, την αντιμετώπιση της έμφυλης και διαδικτυακής βίας, την προστασία των γυναικών στην πολιτική και δημόσια ζωή, τη διαθεματικότητα και τη διαφορετικότητα, την ισότητα στην εργασία και την ψηφιακή συμπερίληψη, τα σεξουαλικά και αναπαραγωγικά δικαιώματα, την κλιματική αλλαγή και τη διάσταση του φύλου στη διαχείριση κρίσεων. Ο Δήμος Ρόδου, έχοντας υπογράψει τη Χάρτα από το 2011 και εκπονώντας Τοπικό Σχέδιο Δράσης για την Ισότητα των Φύλων, αποφάσισε ομοφώνως την υπογραφή της αναθεωρημένης Χάρτας και εξουσιοδότησε τον δήμαρχο Ρόδου για την υπογραφή της.