Πόλυ Χατζημάρκου: «Η ισότητα δεν είναι θεωρία, είναι καθημερινή ποιότητα ζωής»

Ο Δήμος Ρόδου βρί­σκε­ται αυτή τη στιγ­μή στη δια­δι­κα­σία εκ­πό­νη­σης του Σχε­δί­ου Δρά­σης για την Ισό­τη­τα των Φύλων. Τι ση­μαί­νει πρα­κτι­κά αυτό το σχέ­διο για έναν με­γά­λο νη­σιω­τι­κό δήμο;

Το Σχέ­διο Δρά­σης για την Ισό­τη­τα των Φύλων δεν απο­τε­λεί για εμάς μια τυ­πι­κή γρα­φειο­κρα­τι­κή υπο­χρέ­ω­ση ή ένα θε­ω­ρη­τι­κό κεί­με­νο προ­θέ­σε­ων. Είναι ένα ου­σια­στι­κό, στρα­τη­γι­κό ερ­γα­λείο σχε­δια­σμού πο­λι­τι­κών με επί­κε­ντρο τον άν­θρω­πο. Φι­λο­δο­ξού­με να εν­σω­μα­τώ­σου­με τη διά­στα­ση του φύλου σε κάθε πτυχή της δη­μο­τι­κής λει­τουρ­γί­ας. Αυτό αφορά στις ίσες ευ­και­ρί­ες στην ερ­γα­σία, στην πρό­λη­ψη των δια­κρί­σε­ων και της έμ­φυ­λης βίας, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο σχε­διά­ζου­με την πόλη και τις κοι­νό­τη­τες του νη­σιού μας.

Ποια ήταν η αρ­χι­κή αφορ­μή για να ξε­κι­νή­σει αυτή η προ­σπά­θεια; Υπάρ­χουν και θε­σμι­κοί ή χρη­μα­το­δο­τι­κοί λόγοι;

Ασφα­λώς. Σή­με­ρα, η ύπαρ­ξη ενός εγκε­κρι­μέ­νου Σχε­δί­ου Δρά­σης για την Ισό­τη­τα των Φύλων απο­τε­λεί ανα­γκαία προ­ϋ­πό­θε­ση για κάθε δη­μό­σιο φορέα που επι­διώ­κει να διεκ­δι­κή­σει και να λάβει χρη­μα­το­δο­τή­σεις από κρί­σι­μα ευ­ρω­παϊ­κά προ­γράμ­μα­τα, όπως το Erasmus+, το CERV (Πο­λί­τες, Ισό­τη­τα, Δι­καιώ­μα­τα και Αξίες) ή το Horizon. Επο­μέ­νως, υπάρ­χει μια σαφής θε­σμι­κή απαί­τη­ση. Ωστό­σο, στον Δήμο Ρόδου επι­λέ­ξα­με να μην μεί­νου­με στην επι­φα­νεια­κή κά­λυ­ψη της υπο­χρέ­ω­σης, αλλά να εμ­βα­θύ­νου­με, ξε­κι­νώ­ντας από την ουσία: την κα­τα­γρα­φή των πραγ­μα­τι­κών ανα­γκών της το­πι­κής μας κοι­νω­νί­ας.

Η δια­δι­κα­σία βα­σί­ζε­ται σε με­γά­λο βαθμό σε μια δη­μό­σια έρευ­να. Γιατί θε­ω­ρεί­τε τόσο ση­μα­ντι­κή τη συμ­με­το­χή των ίδιων των πο­λι­τών;

Είναι ση­μα­ντι­κή, διότι κα­νέ­να σχέ­διο δεν μπο­ρεί να πε­τύ­χει αν σχε­δια­στεί κε­κλει­σμέ­νων των θυρών, «από τα πάνω». Η γνώμη των δη­μο­τών με­τρά­ει κα­θο­ρι­στι­κά. Οι άν­θρω­ποι που ζουν, ερ­γά­ζο­νται και με­γα­λώ­νουν τις οι­κο­γέ­νειές τους στην πόλη και στα χωριά της Ρόδου είναι αυτοί που βιώ­νουν κα­θη­με­ρι­νά τις ελ­λεί­ψεις, τις προ­κλή­σεις αλλά και τις προ­ο­πτι­κές του τόπου. Οι δικές τους εμπει­ρί­ες, οι βιω­μα­τι­κές πα­ρα­τη­ρή­σεις και οι ιδέες τους απο­τε­λούν το πο­λυ­τι­μό­τε­ρο ερ­γα­λείο μας. Θέ­λου­με ένα σχέ­διο «από τα κάτω προς τα πάνω».

Υπάρ­χουν πο­λί­τες που δι­στά­ζουν να μι­λή­σουν για θέ­μα­τα δια­κρί­σε­ων ή προ­σω­πι­κών βιω­μά­των. Πώς δια­σφα­λί­ζε­ται η ιδιω­τι­κό­τη­τά τους;

Θέλω να υπο­γραμ­μί­σω κα­τη­γο­ρη­μα­τι­κά ότι η έρευ­να είναι απο­λύ­τως ανώ­νυ­μη και εμπι­στευ­τι­κή. Δεν ζη­τεί­ται κα­νέ­να ονο­μα­τε­πώ­νυ­μο ή ταυ­το­ποι­ή­σι­μο προ­σω­πι­κό στοι­χείο. Τα μόνα δη­μο­γρα­φι­κά δε­δο­μέ­να που δη­λώ­νο­νται είναι η ηλι­κία, το φύλο, η δη­μο­τι­κή ενό­τη­τα κα­τοι­κί­ας, καθώς και η οι­κο­γε­νεια­κή και ερ­γα­σια­κή κα­τά­στα­ση. Στό­χος μας είναι η συλ­λο­γή αντι­κει­με­νι­κών δε­δο­μέ­νων και όχι η κα­τα­γρα­φή προ­σώ­πων.

Τι ακρι­βώς εξε­τά­ζουν οι ερω­τή­σεις του ερω­τη­μα­το­λο­γί­ου; Ποιες θε­μα­τι­κές κα­λύ­πτο­νται;

Το φάσμα είναι πολύ ευρύ. Εξε­τά­ζου­με πώς οι πο­λί­τες βιώ­νουν την έμ­φυ­λη ισό­τη­τα, την ύπαρ­ξη στε­ρε­ο­τύ­πων και δια­κρί­σε­ων στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά τους, αλλά και τη δυ­να­τό­τη­τα των γυ­ναι­κών να ανέρ­χο­νται σε θέ­σεις ευ­θύ­νης και λήψης απο­φά­σε­ων. Επί­σης, κα­τα­γρά­φου­με το αί­σθη­μα ασφά­λειας που νιώ­θουν τα άτομα στο δη­μό­σιο χώρο, στο ερ­γα­σια­κό, οι­κο­γε­νεια­κό ή εκ­παι­δευ­τι­κό πε­ρι­βάλ­λον, καθώς και ζη­τή­μα­τα που αφο­ρούν στη σε­ξουα­λι­κή πα­ρε­νό­χλη­ση. Πα­ράλ­λη­λα, ζη­τά­με προ­τά­σεις για δρά­σεις πρό­λη­ψης, ευαι­σθη­το­ποί­η­σης, υγεί­ας και κοι­νω­νι­κής ευ­η­με­ρί­ας.

Ένα από τα πιο καί­ρια ζη­τή­μα­τα στις σύγ­χρο­νες κοι­νω­νί­ες είναι η ισορ­ρο­πία με­τα­ξύ επαγ­γελ­μα­τι­κής και προ­σω­πι­κής ζωής. Πώς αγ­γί­ζει το Σχέ­διο Δρά­σης αυτή τη διά­στα­ση, ει­δι­κά σε μια πε­ριο­χή με έντο­νη του­ρι­στι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα όπως η Ρόδος;

Αυτό είναι ένα κομ­βι­κό ση­μείο. Στη Ρόδο, ένα τε­ρά­στιο πο­σο­στό του πλη­θυ­σμού ερ­γά­ζε­ται στον του­ρι­στι­κό τομέα με εξα­ντλη­τι­κά ωρά­ρια, ιδιαί­τε­ρα τους κα­λο­και­ρι­νούς μήνες. Πώς μπο­ρεί λοι­πόν να συμ­φι­λιω­θεί η οι­κο­γε­νεια­κή με την επαγ­γελ­μα­τι­κή ζωή; Στην πράξη, αυτό με­τα­φρά­ζε­ται σε συ­γκε­κρι­μέ­νες δη­μο­τι­κές υπο­δο­μές: ανά­γκη για πε­ρισ­σό­τε­ρους βρε­φο­νη­πια­κούς σταθ­μούς, επέ­κτα­ση των Κέ­ντρων Δη­μιουρ­γι­κής Απα­σχό­λη­σης Παι­διών (ΚΔΑΠ), διεύ­ρυν­ση του ωρα­ρί­ου λει­τουρ­γί­ας τους και ενί­σχυ­ση των δη­μιουρ­γι­κών δρα­στη­ριο­τή­των κατά τη θε­ρι­νή πε­ρί­ο­δο. Ζη­τού­με­νο είναι να δοθεί η δυ­να­τό­τη­τα στους γο­νείς —και κυ­ρί­ως στις γυ­ναί­κες που συχνά επω­μί­ζο­νται το με­γα­λύ­τε­ρο βάρος της φρο­ντί­δας— να ερ­γά­ζο­νται απρό­σκο­πτα και να συμ­με­τέ­χουν στην κοι­νω­νι­κή ζωή.

Ποια άλλα δε­δο­μέ­να λαμ­βά­νο­νται υπόψη για τη δια­μόρ­φω­ση του τε­λι­κού σχε­δί­ου, πέρα από το ερω­τη­μα­το­λό­γιο;

Η έρευ­να, που ξε­κί­νη­σε στα τέλη Μαΐου, είναι ένα από τα ερ­γα­λεία μας. Πα­ράλ­λη­λα, διε­ξά­γου­με πρω­το­γε­νή και δευ­τε­ρο­γε­νή έρευ­να: ανα­λύ­ου­με τα δη­μο­γρα­φι­κά στοι­χεία της πε­ριο­χής, τις ανα­λο­γί­ες αν­δρών και γυ­ναι­κών στον γε­νι­κό πλη­θυ­σμό, αλλά και τις πο­σο­στώ­σεις και τη σύν­θε­ση του αν­θρώ­πι­νου δυ­να­μι­κού εντός του ίδιου του Δήμου Ρόδου. Με­λε­τά­με τι έχει υλο­ποι­η­θεί μέχρι σή­με­ρα, ποιες ελ­λεί­ψεις υπάρ­χουν και πώς θα δο­μη­θούν οι άξο­νες δρά­σης για το μέλ­λον.

Ο Δήμος Ρόδου είχε συμ­με­τά­σχει και στο ευ­ρω­παϊ­κό πρό­γραμ­μα Gender Flagship. Πώς αξιο­ποιεί­ται αυτή η κλη­ρο­νο­μιά;

Η Ρόδος υπήρ­ξε πράγ­μα­τι πρω­το­πό­ρος, καθώς ήταν ένας από τους μόλις 11 πι­λο­τι­κούς φο­ρείς Το­πι­κής Αυ­το­διοί­κη­σης πα­νελ­λα­δι­κά (8 Δήμοι και 3 Πε­ρι­φέ­ρειες) που συμ­με­τεί­χαν στο Gender Flagship. Η εμπει­ρία αυτή μας πα­ρεί­χε τε­χνο­γνω­σία και εκ­παί­δευ­ση για το πώς μπο­ρού­με να συ­ντάσ­σου­με προ­ϋ­πο­λο­γι­σμούς και να σχε­διά­ζου­με έργα με οπτι­κή φύλου (gender budgeting).

Πώς εφαρ­μό­ζε­ται η «οπτι­κή φύλου» σε τε­χνι­κά έργα, όπως μια παι­δι­κή χαρά ή μια στάση λε­ω­φο­ρεί­ου;

Ακού­γε­ται συχνά αφη­ρη­μέ­νο, αλλά είναι από­λυ­τα πρα­κτι­κό. Όταν η Τε­χνι­κή Υπη­ρε­σία σχε­διά­ζει μια παι­δι­κή χαρά, μια στάση λε­ω­φο­ρεί­ου ή τον φω­τι­σμό ενός δρό­μου, οφεί­λει να εξε­τά­σει πώς αυτά εξυ­πη­ρε­τούν τις δια­φο­ρε­τι­κές ανά­γκες των φύλων. Για πα­ρά­δειγ­μα, μια μη­τέ­ρα με κα­ρό­τσι ή μια ηλι­κιω­μέ­νη γυ­ναί­κα που με­τα­κι­νεί­ται το βράδυ έχουν δια­φο­ρε­τι­κές απαι­τή­σεις προ­σβα­σι­μό­τη­τας και ασφά­λειας. Η διά­στα­ση του φύλου δεν αφορά μόνο κοι­νω­νι­κά επι­δό­μα­τα, αλλά τον τρόπο με τον οποίο κα­τα­σκευά­ζε­ται και λει­τουρ­γεί ο δη­μό­σιος χώρος.

Πότε ανα­μέ­νε­ται να ολο­κλη­ρω­θεί το Σχέ­διο Δρά­σης και ποιο θα είναι το επό­με­νο βήμα;

Η συλ­λο­γή των ερω­τη­μα­το­λο­γί­ων ολο­κλη­ρώ­θη­κε σχε­δόν. Στη συ­νέ­χεια, τα ευ­ρή­μα­τα θα ανα­λυ­θούν και θα εν­σω­μα­τω­θούν στο τε­λι­κό κεί­με­νο του Σχε­δί­ου Δρά­σης, το οποίο προσ­δο­κού­με να είναι ready προς έγκρι­ση στα τέλη Σε­πτεμ­βρί­ου με αρχές Οκτω­βρί­ου. Από εκεί και πέρα, το ΣΔΙΦ θα απο­τε­λέ­σει τον οδικό χάρτη της δη­μο­τι­κής αρχής για τα επό­με­να χρό­νια.

Κλεί­νο­ντας, ποιο είναι το μή­νυ­μα που θα θέ­λα­τε να στεί­λε­τε στους δη­μό­τες της Ρόδου;

Θεωρώ ότι πρό­κει­ται για μια βαθιά δη­μο­κρα­τι­κή και και­νο­τό­μο προ­σπά­θεια. Εί­μα­στε από τους ελά­χι­στους δή­μους στη χώρα που ανοί­γουν έναν τόσο διά­φα­νο διά­λο­γο με τους πο­λί­τες για θέ­μα­τα ισό­τη­τας. Κα­λού­με όλες και όλους να αφιε­ρώ­σουν αυτά τα λίγα λεπτά στην ιστο­σε­λί­δα του Δήμου. Τα απο­τε­λέ­σμα­τα της δικής τους συμ­με­το­χής θα απο­τε­λέ­σουν τη βάση για να κά­νου­με τη Ρόδο μια πόλη πιο δί­καιη, πιο ασφα­λή και πιο συ­μπε­ρι­λη­πτι­κή για όλους μας.

Να προ­σθέ­σου­με ότι η ανα­θε­ω­ρη­μέ­νη Ευ­ρω­παϊ­κή Χάρτα για την Ισό­τη­τα των Φύλων στις Το­πι­κές Κοι­νω­νί­ες (2022) επι­και­ρο­ποιεί τις δε­σμεύ­σεις των Δήμων και Πε­ρι­φε­ρειών για την προ­ώ­θη­ση της ισό­τη­τας των φύλων, αντα­πο­κρι­νό­με­νη στις σύγ­χρο­νες κοι­νω­νι­κές, ψη­φια­κές, πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές και θε­σμι­κές προ­κλή­σεις. Η νέα έκ­δο­ση προ­σθέ­τει εννέα άρθρα, με έμ­φα­ση στη βιώ­σι­μη ανά­πτυ­ξη, την αντι­με­τώ­πι­ση της έμ­φυ­λης και δια­δι­κτυα­κής βίας, την προ­στα­σία των γυ­ναι­κών στην πο­λι­τι­κή και δη­μό­σια ζωή, τη δια­θε­μα­τι­κό­τη­τα και τη δια­φο­ρε­τι­κό­τη­τα, την ισό­τη­τα στην ερ­γα­σία και την ψη­φια­κή συ­μπε­ρί­λη­ψη, τα σε­ξουα­λι­κά και ανα­πα­ρα­γω­γι­κά δι­καιώ­μα­τα, την κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή και τη διά­στα­ση του φύλου στη δια­χεί­ρι­ση κρί­σε­ων. Ο Δήμος Ρόδου, έχο­ντας υπο­γρά­ψει τη Χάρτα από το 2011 και εκ­πο­νώ­ντας Το­πι­κό Σχέ­διο Δρά­σης για την Ισό­τη­τα των Φύλων, απο­φά­σι­σε ομο­φώ­νως την υπο­γρα­φή της ανα­θε­ω­ρη­μέ­νης Χάρ­τας και εξου­σιο­δό­τη­σε τον δή­μαρ­χο Ρόδου για την υπο­γρα­φή της.