Νέα μετωπική σύγκρουση του δημάρχου Ρόδου και της υπουργού Πολιτισμού στην Αθήνα

• Στο κόκκινο η αντιπαράθεση Δήμου Ρόδου και Υπουργείου Πολιτισμού • Ο δήμαρχος ζήτησε ποσοστό από τα έσοδα των μνημείων και έθεσε θέμα τροποποίησης έως και κατάργησης της σύμβασης, όμως η υπουργός Πολιτισμού, με τη στήριξη υπηρεσιακών παραγόντων και έγγραφου υπομνήματος, του αντέταξε τη μηδενική συμμετοχή του Δήμου, την ώρα που ο κίνδυνος οριστικής απομόνωσης της δημοτικής αρχής από το Υπουργείο γίνεται πλέον ορατός

Αυτό που επί μήνες κυοφορούνταν στο Δημαρχιακό Μέγαρο πήρε πλέον επίσημη μορφή, και μάλιστα στο πιο ακατάλληλο για τον Δήμο Ρόδου σκηνικό. Στη συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης της Προγραμματικής Σύμβασης «Προστασία και Ανάδειξη της Μεσαιωνικής Πόλης της Ρόδου», που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα, παρουσία της υπουργού Πολιτισμού κ. Λίνας Μενδώνη, του περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου κ. Γιώργου Χατζημάρκου, του εντεταλμένου δημοτικού συμβούλου Μεσαιωνικής Πόλης και Μνημείων κ. Σωτήρη Βαγιανού αλλά και υπηρεσιακών παραγόντων, ο δήμαρχος Ρόδου κ. Αλέξανδρος Κολιάδης έθεσε επισήμως θέμα τροποποίησης της σύμβασης, φτάνοντας μέχρι και το ενδεχόμενο κατάργησής της.
Η συζήτηση εξελίχθηκε σε ευθεία αντιπαράθεση με την υπουργό, οι τόνοι ανέβηκαν επικίνδυνα και το συμπέρασμα που αποκόμισαν όσοι παρακολουθούν την υπόθεση είναι ένα: ο Δήμος Ρόδου, ανοίγοντας μόνος του μέτωπο απέναντι σε ολόκληρο το υπόλοιπο σχήμα της σύμβασης, κινδυνεύει να απομονωθεί οριστικά από το Υπουργείο Πολιτισμού, σε ένα ζήτημα κορυφαίας σημασίας για το μέλλον του μνημείου Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
Τι έθεσε ο δήμαρχος
Σύμφωνα με πληροφορίες της «δημοκρατικής», ο κ. Κολιάδης υποστήριξε στη συνεδρίαση ότι η Προγραμματική Σύμβαση, όπως έχει υπογραφεί, χρηματοδοτείται κατά 86% από τον Δήμο Ρόδου, ότι η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου δεν συνεισφέρει και ότι το Υπουργείο Πολιτισμού βάζει λίγα.
Επέμεινε ότι το ποσό των 50 εκατ. ευρώ σε βάθος δεκαετίας είναι δυσβάσταχτο για τον δημοτικό προϋπολογισμό, τη στιγμή που, όπως ισχυρίστηκε, το Υπουργείο εισπράττει το σύνολο των εσόδων από τα μουσεία και τους αρχαιολογικούς χώρους του νησιού. Ζήτησε δε την ενίσχυση του Δήμου με ποσοστό επί των εσόδων αυτών, επαναφέροντας ένα αίτημα που βρισκόταν ήδη στον πυρήνα της εισήγησης τροποποίησης η οποία είχε παρουσιαστεί το πρώτον τον Ιούλιο του 2026 από τον κ. Βαγιανό και είχε τότε αποσυρθεί ως εκ παραδρομής αποσταλείσα.
Προχωρώντας ένα βήμα παραπέρα, ο δήμαρχος έθεσε και ζήτημα κατάργησης της Προγραμματικής, ανοίγοντας έτσι επισήμως τη συζήτηση για την ίδια την ύπαρξη του συμβατικού πλαισίου.

Η απάντηση της υπουργού και το υπόμνημα που βάρυνε
Η απάντηση της κ. Μενδώνη ήταν άμεση και αιχμηρή. Η υπουργός υπογράμμισε στον δήμαρχο ότι, αν επιθυμεί συμμετοχή στα έσοδα, τότε οφείλει να έχει συμμετοχή και στα έξοδα, θέτοντας το ζήτημα της αναλογίας δικαιωμάτων και υποχρεώσεων στη βάση που το αντιλαμβάνεται η Πολιτεία. Όσον αφορά την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, ξεκαθάρισε ότι η ένταξή της στην Προγραμματική έγινε προκειμένου να υπάρξει τρίτος εταίρος στο σχήμα και ότι η συνεισφορά της είναι ήδη απτή, με το έργο των 10 εκατ. ευρώ για το Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου και με 1,4 εκατ. ευρώ για την ψηφιοποίηση. Στον αντίποδα, όπως επισήμανε, ο Δήμος Ρόδου δεν έχει υποβάλει μέχρι σήμερα καμία μελέτη προς χρηματοδότηση.
Το κρισιμότερο ωστόσο στοιχείο της συνεδρίασης δεν ήταν η πολιτική αντιπαράθεση. Τους ισχυρισμούς της υπουργού περί απραξίας του Δήμου ενίσχυσαν και υπηρεσιακοί παράγοντες που μετείχαν στη συνεδρίαση, ενώ καταλυτικό ρόλο έπαιξε έγγραφο υπόμνημα της εκπροσώπου του Υπουργείου Πολιτισμού στη Ρόδο, το οποίο αποτύπωνε με στοιχεία την εικόνα της αρνητικής προόδου από την πλευρά της δημοτικής αρχής.
Η προϊστορία μιας προαναγγελθείσας σύγκρουσης
Η εξέλιξη αυτή δεν έπεσε από τον ουρανό. Η Προγραμματική Σύμβαση Πολιτισμικής Ανάπτυξης, που στηρίζεται στο άρθρο 100 του ν. 3852/2010, υπεγράφη στις 7 Απριλίου 2023 μεταξύ 4 συμβαλλομένων, του Υπουργείου Πολιτισμού, της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, του Δήμου Ρόδου και του Ο.Δ.Α.Π., με δεκαετή διάρκεια από το 2023 έως το 2033 και δυνατότητα παράτασης έως 5 έτη αποκλειστικά για λόγους ολοκλήρωσης του αντικειμένου. Ο συνολικός προϋπολογισμός της ανέρχεται σε 63,5 εκατ. ευρώ, με 47 διακριτά αντικείμενα.
Ήδη από τον Ιανουάριο του 2026, μετά τον ανασχηματισμό στη δημοτική αρχή και την ανάθεση των καθηκόντων της Μεσαιωνικής Πόλης στον κ. Βαγιανό, είχαν καταγραφεί εκτιμήσεις ότι η Προγραμματική Σύμβαση θα αποτελέσει το επόμενο πεδίο σύγκρουσης, σε συνέχεια της αντιδικίας του 2025 για το φράγμα Γαδουρά. Οι εκτιμήσεις ενισχύθηκαν όταν ο κ. Κολιάδης άρχισε να αμφισβητεί δημοσίως τη σύμβαση, υποστηρίζοντας ότι η Περιφέρεια δεν συνεισφέρει, ισχυρισμός στον οποίο η πλευρά της Περιφέρειας απάντησε με στοιχεία. Ο κ. Χατζημάρκος είχε επικαλεστεί πρόσκληση με ονοματισμένο δικαιούχο τον Δήμο Ρόδου για την ανάπλαση του Ιστορικού Κέντρου, με χρηματοδότηση από 8 έως 14 εκατ. ευρώ, στην οποία ο Δήμος ουδέποτε κατέθεσε πρόταση παρά τις παρατάσεις, καθώς και το αίτημα υπερδέσμευσης πόρων του ΕΣΠΑ ύψους 10 εκατ. ευρώ για τη συντήρηση του Παλατιού του Μεγάλου Μαγίστρου.
Μεσολάβησε, τον Ιούνιο του 2026, το επεισόδιο κατά την απόδοση 3 αποκατεστημένων μνημείων της Μεσαιωνικής Πόλης, του Τεμένους Ρετζέπ Πασά, των επιθαλάσσιων οχυρώσεων από τον μόλο του Naillac έως τον μόλο των Μύλων και του οθωμανικού αρχοντικού Χασάν Μπέη, έργων που εκτέλεσε εξ ολοκλήρου το Υπουργείο Πολιτισμού χωρίς καμία εμπλοκή του Δήμου. Ο κ. Κολιάδης κατήγγειλε τότε ότι δεν του δόθηκε ο λόγος, κάνοντας λόγο για φίμωση, με τη διαμαρτυρία του να υιοθετείται σχεδόν αυτόματα από παρατάξεις της αντιπολίτευσης. Η κ. Μενδώνη απέρριψε κατηγορηματικά τους ισχυρισμούς, δηλώνοντας ότι ουδέποτε δόθηκε εντολή να μη μιλήσει ο δήμαρχος, ότι ο ίδιος δεν ζήτησε τον λόγο και ότι το όλο ζήτημα κατασκευάστηκε. Τα πάθη που άνοιξε εκείνη η κόντρα δεν φέρονται να έχουν καταλαγιάσει μέχρι σήμερα.
Ακολούθησε, τον Ιούλιο του 2026, η απόπειρα του κ. Βαγιανού να φέρει στην πρώτη κιόλας συνεδρίαση της Επιτροπής Παρακολούθησης εκτενή εισήγηση τροποποίησης της σύμβασης σε 11 σημεία. Η πρωτοβουλία προσέκρουσε σε έγγραφες αντιρρήσεις 2 μελών της Επιτροπής, τα οποία υποστήριξαν ότι οι προτεινόμενες μεταβολές συνιστούν ουσιώδη τροποποίηση που εξαιρείται ρητά από το άρθρο 7 της σύμβασης. Ο κ. Βαγιανός ανακάλεσε τότε την εισήγηση, αποδίδοντας την αποστολή της σε διοικητικό σφάλμα της γραμματείας, και η τροποποίηση αποσύρθηκε από τα θέματα προς ψηφοφορία. Το περιεχόμενό της ωστόσο παρέμεινε στο τραπέζι. Ακριβώς αυτό το περιεχόμενο επανέφερε τώρα, επισήμως πλέον και διά ζώσης, ο ίδιος ο δήμαρχος ενώπιον της υπουργού.

Το άλλοθι της ανυπαρξίας και η ουσία που χάνεται
Το ερώτημα που αναδεικνύεται από τη νέα κλιμάκωση είναι απλό και αμείλικτο. Αν ο Δήμος Ρόδου είχε έργο να επιδείξει στη Μεσαιωνική Πόλη, αν είχε καταθέσει μελέτες, αν είχε αξιοποιήσει τις προσκλήσεις που έμειναν αναπάντητες, αν είχε βάλει έστω το πρώτο ευρώ από όσα έχει αναλάβει, τότε η αγανάκτησή του για την κατανομή των βαρών θα ήταν δικαιολογημένη και η διεκδίκησή του θα είχε πολιτικό και ηθικό έρεισμα. Τώρα όμως το να στρέφεται κατά του Υπουργείου Πολιτισμού, το οποίο έχει αποδεδειγμένα στηρίξει το νησί με πόρους μοιάζει περισσότερο με αναζήτηση άλλοθι για την ανυπαρξία παρά με θεσμική διεκδίκηση. Η κατασκευή ενός αφηγήματος περί κακού κεντρικού κράτους που δεν βοηθά το νησί εξυπηρετεί ενδεχομένως επικοινωνιακές ανάγκες της στιγμής, όμως η επικοινωνιακή διαχείριση δεν συντηρεί μνημεία, δεν ωριμάζει μελέτες και δεν απορροφά χρηματοδοτήσεις. Και όσο η συζήτηση παραμένει εγκλωβισμένη στο ποιος φταίει, η ουσία, δηλαδή η προστασία και η ανάδειξη ενός μνημείου Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, χάνεται.
Αξίζει εδώ να υπενθυμιστεί και η δημόσια τοποθέτηση του κ. Χατζημάρκου για την υπουργό Πολιτισμού, από τη συνέντευξη Τύπου του Φεβρουαρίου του 2026, όταν είχε δηλώσει χαρακτηριστικά ότι αν αυτή η χώρα δεν είχε τη Λίνα Μενδώνη, έπρεπε να την ανακαλύψει, μιλώντας για αγάπη, ενδιαφέρον, αφοσίωση και γνώση των ζητημάτων, και σημειώνοντας ότι ποτέ στην ιστορία του τόπου δεν είχαν έρθει τόσο πολλά χρήματα για τα μνημεία των νησιών. Στην ίδια συνέντευξη ο περιφερειάρχης είχε υπογραμμίσει ότι τα χρήματα δεν είναι τρόπαιο αλλά ευθύνη και ότι η διεκδίκηση δεν είναι πόντοι σε δημοσκόπηση ούτε ανταλλαγή πυρών, αλλά κάτι που υπηρετείται μόνο όταν στο μυαλό υπάρχει το αποτέλεσμα για τον τόπο. Η αντίστιξη ανάμεσα σε αυτή την αντίληψη και στην τακτική της διαρκούς σύγκρουσης που ακολουθεί η δημοτική αρχή αποτυπώνει με τον πιο εύγλωττο τρόπο το χάσμα των δύο προσεγγίσεων.
Ο πολιτικός κίνδυνος της οριστικής απομόνωσης
Η ουσία της νέας εξέλιξης συμπυκνώνεται σε έναν πολιτικό κίνδυνο που πλέον δεν είναι θεωρητικός. Ο Δήμος Ρόδου, ανοίγοντας διά στόματος του ίδιου του δημάρχου το ζήτημα της αναθεώρησης έως και κατάργησης της Προγραμματικής, βρέθηκε απέναντι σε ένα συμπαγές μέτωπο. Σε ένα πεδίο όπου οι αποφάσεις για χρηματοδοτήσεις, εγκρίσεις και αδειοδοτήσεις περνούν αναπόφευκτα από την κεντρική διοίκηση, η οριστική ρήξη με το Υπουργείο δεν συνιστά απλώς επικοινωνιακό κόστος. Συνιστά υπαρξιακό κίνδυνο για κάθε φιλοδοξία του Δήμου να διαδραματίσει ρόλο στο μέλλον της Μεσαιωνικής Πόλης. Μένει να φανεί αν η κλιμάκωση θα οδηγηθεί στα προβλεπόμενα θεσμικά κανάλια, με αρμόδιο όργανο την Επιτροπή Στρατηγικού Σχεδιασμού στην οποία μετέχουν τα ανώτατα κλιμάκια των 4 συμβαλλομένων, ή αν το σίριαλ που είχε προαναγγελθεί από τον Ιανουάριο του 2026 θα συνεχιστεί με τον Δήμο ολοένα και πιο μόνο απέναντι σε όλους τους υπόλοιπους.