Σταθερά αυξητική η τάση της θερμοκρασίας στη Ρόδο – Το νέο προφίλ των “καυσώνων”

Κατά 3,4 ημέρες ανά δεκα­ε­τία αυξή­θη­καν στη Ρόδο οι ημέρες με ασυ­νή­θι­στα υψηλή θερμική επι­βά­ρυνση την περίοδο 1958 έως 2012. Η τάση είναι στα­τι­στικά σημα­ντική και κατα­γρά­φε­ται παρότι η θέση του νησιού και τα μελ­τέ­μια περιο­ρί­ζουν συχνά τις ακραίες μέγι­στες θερ­μο­κρα­σίες. Η συζή­τηση για τους καύ­σω­νες στη Ρόδο έχει ένα ιδιαί­τερο χαρα­κτη­ρι­στικό. Στο νησί σπάνια εμφα­νί­ζο­νται οι θερ­μο­κρα­σίες των 40 και 42 βαθμών που κατα­γρά­φο­νται σε ηπει­ρω­τι­κές περιο­χές της χώρας. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαί­νει ότι η Ρόδος μένει έξω από τη μακρο­χρό­νια μετα­βολή των θερμών επει­σο­δίων. Επι­στη­μο­νικά δεδο­μένα περισ­σό­τε­ρων από πέντε δεκα­ε­τιών δεί­χνουν ότι οι ημέρες με ασυ­νή­θι­στα υψηλή θερμική επι­βά­ρυνση αυξή­θη­καν με μετρή­σιμο ρυθμό.

Η πιο συγκε­κρι­μένη κατα­γραφή για το νησί προ­έρ­χε­ται από μελέτη που εξέτασε 14 μετε­ω­ρο­λο­γι­κούς σταθ­μούς στην Ελλάδα για την περίοδο 1958 έως 2012. Οι ερευ­νη­τές χρη­σι­μο­ποί­η­σαν τον διεθνώς εφαρ­μο­ζό­μενο δείκτη Excess Heat Factor, EHF, ο οποίος δεν μετρά απλώς τη μέγιστη θερ­μο­κρα­σία μιας ημέρας, αλλά αξιο­λο­γεί πόσο ασυ­νή­θι­στα θερμές είναι οι συν­θή­κες για τον συγκε­κρι­μένο τόπο και πόσο απότομα έχουν δια­μορ­φω­θεί σε σχέση με τις προη­γού­με­νες ημέρες.

Για τη Ρόδο, η μελέτη κατέ­γραψε κατά μέσο όρο 19,4 ημέρες με θετικό EHF κάθε χρόνο κατά την περίοδο Ιουνίου έως Σεπτεμ­βρίου. Η μακρο­χρό­νια τάση ήταν +0,34 ημέρες ανά έτος, δηλαδή 3,4 επι­πλέον ημέρες ανά δεκα­ε­τία. Η αύξηση κρίθηκε στα­τι­στικά σημα­ντική σε επίπεδο εμπι­στο­σύ­νης 95%. Πρό­κει­ται για το πιο σαφές αριθ­μη­τικό στοι­χείο που υπάρχει σήμερα ειδικά για τη Ρόδο.

Το 2012 ξεχώ­ρισε

Στην ίδια σειρά δεδο­μέ­νων, το 2012 ήταν η χρονιά με τις περισ­σό­τε­ρες ημέρες θετικού EHF στη Ρόδο. Κατα­γρά­φη­καν συνο­λικά 50 ημέρες με ασυ­νή­θι­στα υψηλή θερμική επι­βά­ρυνση. Την ίδια χρονιά εμφα­νί­στηκε και το μεγα­λύ­τερο συνε­χό­μενο θερμό επει­σό­διο της περιό­δου που εξε­τά­στηκε, διάρ­κειας 33 ημερών. Οι 50 ημέρες δεν ισο­δυ­να­μούν με 50 ημέρες καύσωνα με τη συμ­βα­τική έννοια ούτε σημαί­νουν ότι η θερ­μο­κρα­σία βρι­σκό­ταν επί 50 ημέρες σε ακραίες από­λυ­τες τιμές. Ο δείκτης EHF μετρά την από­κλιση από τις συνή­θεις θερ­μο­κρα­σίες μιας περιο­χής και τον βαθμό στον οποίο ο ανθρώ­πι­νος οργα­νι­σμός έχει προ­λά­βει να προ­σαρ­μο­στεί. Για να θεω­ρη­θεί ένα συνε­χό­μενο επει­σό­διο καύ­σω­νας στην ανάλυση, απαι­τού­νται του­λά­χι­στον τρεις δια­δο­χι­κές ημέρες με θετικό EHF. Η διά­κριση είναι κρίσιμη για ένα νησί όπως η Ρόδος, όπου η θερμική επι­βά­ρυνση δεν απο­τυ­πώ­νε­ται απα­ραί­τητα σε εντυ­πω­σια­κές μέγι­στες θερ­μο­κρα­σίες.

Ο ρόλος των μελ­τε­μιών

Ένα από τα πιο ενδια­φέ­ρο­ντα ευρή­ματα της μελέτης είναι ότι η Ρόδος είχε τη μικρό­τερη αυξη­τική τάση από τους 14 σταθ­μούς που εξε­τά­στη­καν.

Στη Νάξο, για παρά­δειγμα, η αύξηση ήταν 11,4 ημέρες ανά δεκα­ε­τία και στη Σάμο 8,9 ημέρες. Στη Ρόδο περιο­ρί­στηκε στις 3,4 ημέρες. Οι ερευ­νη­τές απο­δί­δουν τη μικρό­τερη τάση στη γεω­γρα­φική θέση του σταθμού στο βορειο­δυ­τικό τμήμα του νησιού, όπου η επί­δραση των ετησίων, των γνωστών μελ­τε­μιών, είναι έντονη κατά τους θερι­νούς μήνες.

Παρά τη μικρό­τερη αύξηση, η τάση της Ρόδου παρέ­μεινε στα­τι­στικά σημα­ντική.

Τι δείχνει η νεότερη έρευνα έως το 2022

Η συγκε­κρι­μένη μελέτη σταματά στο 2012. Η εξέλιξη των επό­με­νων ετών εξε­τά­ζε­ται σε νεότερη εργασία στο International Journal of Climatology, η οποία δημο­σιεύ­θηκε τον Δεκέμ­βριο του 2025 και χρη­σι­μο­ποιεί ομο­γε­νο­ποι­η­μέ­νες ημε­ρή­σιες μέγι­στες θερ­μο­κρα­σίες από 67 μετε­ω­ρο­λο­γι­κούς σταθ­μούς της Εθνικής Μετε­ω­ρο­λο­γι­κής Υπη­ρε­σίας για την περίοδο 1960 έως 2022. Η έρευνα εξε­τά­ζει χωριστά τη συχνό­τητα, τη διάρ­κεια και τη σοβα­ρό­τητα των θερμών επει­σο­δίων, χρη­σι­μο­ποιώ­ντας πέντε δια­φο­ρε­τι­κές κατη­γο­ρίες έντασης που καθο­ρί­ζο­νται από τοπικά κατώ­φλια μέγι­στης θερ­μο­κρα­σίας. Το βασικό συμπέ­ρα­σμα είναι σαφές: σχεδόν το 80% των σταθμών παρου­σιά­ζει θετική τάση στη συχνό­τητα των θερμών επει­σο­δίων, με την αύξηση να είναι ιδιαί­τερα εκτε­τα­μένη την άνοιξη και το καλο­καίρι. Οι θετικές τάσεις εμφα­νί­ζο­νται σε πολύ μεγάλο μέρος της χώρας τον Ιούνιο και τον Ιούλιο. Τον Αύγου­στο συνε­χί­ζο­νται κυρίως στις χαμη­λό­τε­ρες και μεσαίες κατη­γο­ρίες θερμών επει­σο­δίων, ενώ οι τάσεις των πλέον ακραίων επει­σο­δίων παρου­σιά­ζουν μεγα­λύ­τερη γεω­γρα­φική δια­φο­ρο­ποί­ηση. Η νεότερη μελέτη επι­βε­βαιώ­νει ότι η μακρο­χρό­νια αύξηση των θερμών επει­σο­δίων συνε­χί­ζε­ται σε μεγάλο μέρος του ελλη­νι­κού χώρου και ότι το καλο­καίρι είναι η εποχή όπου η μετα­βολή είναι πιο εκτε­τα­μένη.

Η Ρόδος στη θερ­μό­τερη περίοδο του έτους

Η ίδια μελέτη τοπο­θε­τεί τη θερ­μό­τερη περίοδο του ελλη­νι­κού καλο­και­ριού στο τελευ­ταίο δεκα­ή­μερο του Ιουλίου και στο πρώτο δεκα­ή­μερο του Αυγού­στου. Στο διά­στημα αυτό οι μέσες μέγι­στες θερ­μο­κρα­σίες στη χώρα κυμαί­νο­νται, ανάλογα με την περιοχή, περίπου μεταξύ 29 και 35 βαθμών Κελσίου. Για τη Ρόδο, τα κλι­μα­τικά στοι­χεία που παρέ­χο­νται από την Ελλη­νική Εθνική Μετε­ω­ρο­λο­γική Υπη­ρε­σία μέσω του World Weather Information Service του Παγκό­σμιου Μετε­ω­ρο­λο­γι­κού Οργα­νι­σμού δίνουν για τον Ιούλιο μέση ημε­ρή­σια μέγιστη θερ­μο­κρα­σία 30,5°C και μέση ελά­χι­στη 22,3°C. Τον Αύγου­στο οι αντί­στοι­χες τιμές είναι 30,7°C και 22,7°C. Αυτοί οι αριθμοί εξηγούν γιατί το όριο των 40 βαθμών δεν είναι κατάλ­ληλο ως μονα­δικό μέτρο αξιο­λό­γη­σης των καυ­σώ­νων στο νησί.

Τι έδειξε ο Ιούλιος του 2026

Οι παρα­τη­ρή­σεις του φετινού Ιουλίου από το αερο­δρό­μιο της Ρόδου δεί­χνουν ακριβώς αυτή την ιδιαι­τε­ρό­τητα. Στις 21 Ιουλίου, όταν μεγάλο μέρος της Ελλάδας βρι­σκό­ταν σε συν­θή­κες ισχυρού καύσωνα και στην ηπει­ρω­τική χώρα οι θερ­μο­κρα­σίες έφθαναν τοπικά τους 40 με 41 βαθμούς, στη Ρόδο οι δια­θέ­σι­μες ωριαίες κατα­γρα­φές του αερο­δρο­μίου έδωσαν μέγι­στες τιμές περίπου 35°C. Για τα ελλη­νικά νησιά, η πρό­γνωση της ίδιας ημέρας έδινε γενικά 35 έως 37 βαθμούς, έναντι 38 έως 41 βαθμών σε ηπει­ρω­τι­κές περιο­χές. Το πιο χαρα­κτη­ρι­στικό στοι­χείο βρί­σκε­ται στις νυχτε­ρι­νές θερ­μο­κρα­σίες. Στις πρώτες πρωινές ώρες της 21ης Ιουλίου, οι κατα­γρα­φές του αερο­δρο­μίου της Ρόδου παρέ­με­ναν περίπου στους 29 έως 30 βαθμούς, ενώ στις 22 Ιουλίου οι πρώτες πρωινές τιμές εξα­κο­λου­θού­σαν να κινού­νται κοντά στους 28 με 30 βαθμούς. Πρό­κει­ται για δεδο­μένα που προ­έρ­χο­νται από τις ωριαίες ανα­φο­ρές του σταθμού και δεί­χνουν πόσο περιο­ρι­σμένη μπορεί να είναι η νυχτε­ρινή υπο­χώ­ρηση της θερ­μο­κρα­σίας σε ένα θερμό επει­σό­διο.

Οι θερμές νύχτες είναι μέρος της εικόνας

Η νυχτε­ρινή θερ­μο­κρα­σία έχει ιδιαί­τερη σημασία στην αξιο­λό­γηση της επί­δρα­σης της ζέστης. Όταν η θερ­μο­κρα­σία παρα­μέ­νει υψηλή μετά τη δύση του ήλιου, μειώ­νε­ται ο χρόνος κατά τον οποίο ο ανθρώ­πι­νος οργα­νι­σμός και τα κτίρια μπορούν να απο­βά­λουν τη θερ­μό­τητα που έχει συσ­σω­ρευ­θεί στη διάρ­κεια της ημέρας. Στα παρά­κτια και νησιω­τικά κλίματα υπάρχει μια διπλή επί­δραση. Η θάλασσα συγκρα­τεί την άνοδο της θερ­μο­κρα­σίας κατά τη διάρ­κεια της ημέρας, ενώ το βράδυ απο­δί­δει στα­διακά τη θερ­μό­τητα που έχει απο­θη­κεύ­σει. Αυτό συμ­βάλ­λει σε υψη­λό­τε­ρες νυχτε­ρι­νές ελά­χι­στες σε σχέση με πολλές ηπει­ρω­τι­κές περιο­χές. Για τον λόγο αυτό η εξέλιξη των καυ­σώ­νων στη Ρόδο δεν μπορεί να απο­τυ­πω­θεί μόνο από το πόσες ημέρες ξεπερ­νούν τους 35 ή τους 40 βαθμούς.

Τι αλλάζει τελικά

Οι φετινές παρα­τη­ρή­σεις προ­σθέ­τουν το σημε­ρινό πλαίσιο σε ένα φαι­νό­μενο που τα δεδο­μένα δεί­χνουν ήδη εδώ και δεκα­ε­τίες. Στον ισχυρό καύσωνα του Ιουλίου του 2026 η Ρόδος δεν ακο­λού­θησε τις ακραίες μέγι­στες θερ­μο­κρα­σίες της ηπει­ρω­τι­κής Ελλάδας. Κατέ­γραψε όμως νύχτες κατά τις οποίες η θερ­μο­κρα­σία παρέ­μεινε εξαι­ρε­τικά υψηλή μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες.

Η εικόνα αυτή περι­γρά­φει καλύ­τερα τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να δια­βά­ζο­νται πλέον οι καύ­σω­νες σε ένα νησί όπως η Ρόδος. Η συχνό­τητα και η διάρ­κεια των θερμών συν­θη­κών, η από­κλιση από τις φυσιο­λο­γι­κές θερ­μο­κρα­σίες της περιο­χής και η δυνα­τό­τητα να υπο­χω­ρεί η ζέστη κατά τη διάρ­κεια της νύχτας απο­τε­λούν πιο ουσια­στι­κούς δείκτες από ένα μεμο­νω­μένο ρεκόρ μέγι­στης θερ­μο­κρα­σίας.