Σταθερά αυξητική η τάση της θερμοκρασίας στη Ρόδο – Το νέο προφίλ των “καυσώνων”

Κατά 3,4 ημέρες ανά δεκαετία αυξήθηκαν στη Ρόδο οι ημέρες με ασυνήθιστα υψηλή θερμική επιβάρυνση την περίοδο 1958 έως 2012. Η τάση είναι στατιστικά σημαντική και καταγράφεται παρότι η θέση του νησιού και τα μελτέμια περιορίζουν συχνά τις ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες. Η συζήτηση για τους καύσωνες στη Ρόδο έχει ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό. Στο νησί σπάνια εμφανίζονται οι θερμοκρασίες των 40 και 42 βαθμών που καταγράφονται σε ηπειρωτικές περιοχές της χώρας. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η Ρόδος μένει έξω από τη μακροχρόνια μεταβολή των θερμών επεισοδίων. Επιστημονικά δεδομένα περισσότερων από πέντε δεκαετιών δείχνουν ότι οι ημέρες με ασυνήθιστα υψηλή θερμική επιβάρυνση αυξήθηκαν με μετρήσιμο ρυθμό.

Η πιο συγκεκριμένη καταγραφή για το νησί προέρχεται από μελέτη που εξέτασε 14 μετεωρολογικούς σταθμούς στην Ελλάδα για την περίοδο 1958 έως 2012. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τον διεθνώς εφαρμοζόμενο δείκτη Excess Heat Factor, EHF, ο οποίος δεν μετρά απλώς τη μέγιστη θερμοκρασία μιας ημέρας, αλλά αξιολογεί πόσο ασυνήθιστα θερμές είναι οι συνθήκες για τον συγκεκριμένο τόπο και πόσο απότομα έχουν διαμορφωθεί σε σχέση με τις προηγούμενες ημέρες.

Για τη Ρόδο, η μελέτη κατέγραψε κατά μέσο όρο 19,4 ημέρες με θετικό EHF κάθε χρόνο κατά την περίοδο Ιουνίου έως Σεπτεμβρίου. Η μακροχρόνια τάση ήταν +0,34 ημέρες ανά έτος, δηλαδή 3,4 επιπλέον ημέρες ανά δεκαετία. Η αύξηση κρίθηκε στατιστικά σημαντική σε επίπεδο εμπιστοσύνης 95%. Πρόκειται για το πιο σαφές αριθμητικό στοιχείο που υπάρχει σήμερα ειδικά για τη Ρόδο.

Το 2012 ξεχώρισε

Στην ίδια σειρά δεδομένων, το 2012 ήταν η χρονιά με τις περισσότερες ημέρες θετικού EHF στη Ρόδο. Καταγράφηκαν συνολικά 50 ημέρες με ασυνήθιστα υψηλή θερμική επιβάρυνση. Την ίδια χρονιά εμφανίστηκε και το μεγαλύτερο συνεχόμενο θερμό επεισόδιο της περιόδου που εξετάστηκε, διάρκειας 33 ημερών. Οι 50 ημέρες δεν ισοδυναμούν με 50 ημέρες καύσωνα με τη συμβατική έννοια ούτε σημαίνουν ότι η θερμοκρασία βρισκόταν επί 50 ημέρες σε ακραίες απόλυτες τιμές. Ο δείκτης EHF μετρά την απόκλιση από τις συνήθεις θερμοκρασίες μιας περιοχής και τον βαθμό στον οποίο ο ανθρώπινος οργανισμός έχει προλάβει να προσαρμοστεί. Για να θεωρηθεί ένα συνεχόμενο επεισόδιο καύσωνας στην ανάλυση, απαιτούνται τουλάχιστον τρεις διαδοχικές ημέρες με θετικό EHF. Η διάκριση είναι κρίσιμη για ένα νησί όπως η Ρόδος, όπου η θερμική επιβάρυνση δεν αποτυπώνεται απαραίτητα σε εντυπωσιακές μέγιστες θερμοκρασίες.

Ο ρόλος των μελτεμιών

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της μελέτης είναι ότι η Ρόδος είχε τη μικρότερη αυξητική τάση από τους 14 σταθμούς που εξετάστηκαν.

Στη Νάξο, για παράδειγμα, η αύξηση ήταν 11,4 ημέρες ανά δεκαετία και στη Σάμο 8,9 ημέρες. Στη Ρόδο περιορίστηκε στις 3,4 ημέρες. Οι ερευνητές αποδίδουν τη μικρότερη τάση στη γεωγραφική θέση του σταθμού στο βορειοδυτικό τμήμα του νησιού, όπου η επίδραση των ετησίων, των γνωστών μελτεμιών, είναι έντονη κατά τους θερινούς μήνες.

Παρά τη μικρότερη αύξηση, η τάση της Ρόδου παρέμεινε στατιστικά σημαντική.

Τι δείχνει η νεότερη έρευνα έως το 2022

Η συγκεκριμένη μελέτη σταματά στο 2012. Η εξέλιξη των επόμενων ετών εξετάζεται σε νεότερη εργασία στο International Journal of Climatology, η οποία δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 2025 και χρησιμοποιεί ομογενοποιημένες ημερήσιες μέγιστες θερμοκρασίες από 67 μετεωρολογικούς σταθμούς της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας για την περίοδο 1960 έως 2022. Η έρευνα εξετάζει χωριστά τη συχνότητα, τη διάρκεια και τη σοβαρότητα των θερμών επεισοδίων, χρησιμοποιώντας πέντε διαφορετικές κατηγορίες έντασης που καθορίζονται από τοπικά κατώφλια μέγιστης θερμοκρασίας. Το βασικό συμπέρασμα είναι σαφές: σχεδόν το 80% των σταθμών παρουσιάζει θετική τάση στη συχνότητα των θερμών επεισοδίων, με την αύξηση να είναι ιδιαίτερα εκτεταμένη την άνοιξη και το καλοκαίρι. Οι θετικές τάσεις εμφανίζονται σε πολύ μεγάλο μέρος της χώρας τον Ιούνιο και τον Ιούλιο. Τον Αύγουστο συνεχίζονται κυρίως στις χαμηλότερες και μεσαίες κατηγορίες θερμών επεισοδίων, ενώ οι τάσεις των πλέον ακραίων επεισοδίων παρουσιάζουν μεγαλύτερη γεωγραφική διαφοροποίηση. Η νεότερη μελέτη επιβεβαιώνει ότι η μακροχρόνια αύξηση των θερμών επεισοδίων συνεχίζεται σε μεγάλο μέρος του ελληνικού χώρου και ότι το καλοκαίρι είναι η εποχή όπου η μεταβολή είναι πιο εκτεταμένη.

Η Ρόδος στη θερμότερη περίοδο του έτους

Η ίδια μελέτη τοποθετεί τη θερμότερη περίοδο του ελληνικού καλοκαιριού στο τελευταίο δεκαήμερο του Ιουλίου και στο πρώτο δεκαήμερο του Αυγούστου. Στο διάστημα αυτό οι μέσες μέγιστες θερμοκρασίες στη χώρα κυμαίνονται, ανάλογα με την περιοχή, περίπου μεταξύ 29 και 35 βαθμών Κελσίου. Για τη Ρόδο, τα κλιματικά στοιχεία που παρέχονται από την Ελληνική Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία μέσω του World Weather Information Service του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού δίνουν για τον Ιούλιο μέση ημερήσια μέγιστη θερμοκρασία 30,5°C και μέση ελάχιστη 22,3°C. Τον Αύγουστο οι αντίστοιχες τιμές είναι 30,7°C και 22,7°C. Αυτοί οι αριθμοί εξηγούν γιατί το όριο των 40 βαθμών δεν είναι κατάλληλο ως μοναδικό μέτρο αξιολόγησης των καυσώνων στο νησί.

Τι έδειξε ο Ιούλιος του 2026

Οι παρατηρήσεις του φετινού Ιουλίου από το αεροδρόμιο της Ρόδου δείχνουν ακριβώς αυτή την ιδιαιτερότητα. Στις 21 Ιουλίου, όταν μεγάλο μέρος της Ελλάδας βρισκόταν σε συνθήκες ισχυρού καύσωνα και στην ηπειρωτική χώρα οι θερμοκρασίες έφθαναν τοπικά τους 40 με 41 βαθμούς, στη Ρόδο οι διαθέσιμες ωριαίες καταγραφές του αεροδρομίου έδωσαν μέγιστες τιμές περίπου 35°C. Για τα ελληνικά νησιά, η πρόγνωση της ίδιας ημέρας έδινε γενικά 35 έως 37 βαθμούς, έναντι 38 έως 41 βαθμών σε ηπειρωτικές περιοχές. Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο βρίσκεται στις νυχτερινές θερμοκρασίες. Στις πρώτες πρωινές ώρες της 21ης Ιουλίου, οι καταγραφές του αεροδρομίου της Ρόδου παρέμεναν περίπου στους 29 έως 30 βαθμούς, ενώ στις 22 Ιουλίου οι πρώτες πρωινές τιμές εξακολουθούσαν να κινούνται κοντά στους 28 με 30 βαθμούς. Πρόκειται για δεδομένα που προέρχονται από τις ωριαίες αναφορές του σταθμού και δείχνουν πόσο περιορισμένη μπορεί να είναι η νυχτερινή υποχώρηση της θερμοκρασίας σε ένα θερμό επεισόδιο.

Οι θερμές νύχτες είναι μέρος της εικόνας

Η νυχτερινή θερμοκρασία έχει ιδιαίτερη σημασία στην αξιολόγηση της επίδρασης της ζέστης. Όταν η θερμοκρασία παραμένει υψηλή μετά τη δύση του ήλιου, μειώνεται ο χρόνος κατά τον οποίο ο ανθρώπινος οργανισμός και τα κτίρια μπορούν να αποβάλουν τη θερμότητα που έχει συσσωρευθεί στη διάρκεια της ημέρας. Στα παράκτια και νησιωτικά κλίματα υπάρχει μια διπλή επίδραση. Η θάλασσα συγκρατεί την άνοδο της θερμοκρασίας κατά τη διάρκεια της ημέρας, ενώ το βράδυ αποδίδει σταδιακά τη θερμότητα που έχει αποθηκεύσει. Αυτό συμβάλλει σε υψηλότερες νυχτερινές ελάχιστες σε σχέση με πολλές ηπειρωτικές περιοχές. Για τον λόγο αυτό η εξέλιξη των καυσώνων στη Ρόδο δεν μπορεί να αποτυπωθεί μόνο από το πόσες ημέρες ξεπερνούν τους 35 ή τους 40 βαθμούς.

Τι αλλάζει τελικά

Οι φετινές παρατηρήσεις προσθέτουν το σημερινό πλαίσιο σε ένα φαινόμενο που τα δεδομένα δείχνουν ήδη εδώ και δεκαετίες. Στον ισχυρό καύσωνα του Ιουλίου του 2026 η Ρόδος δεν ακολούθησε τις ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες της ηπειρωτικής Ελλάδας. Κατέγραψε όμως νύχτες κατά τις οποίες η θερμοκρασία παρέμεινε εξαιρετικά υψηλή μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες.

Η εικόνα αυτή περιγράφει καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να διαβάζονται πλέον οι καύσωνες σε ένα νησί όπως η Ρόδος. Η συχνότητα και η διάρκεια των θερμών συνθηκών, η απόκλιση από τις φυσιολογικές θερμοκρασίες της περιοχής και η δυνατότητα να υποχωρεί η ζέστη κατά τη διάρκεια της νύχτας αποτελούν πιο ουσιαστικούς δείκτες από ένα μεμονωμένο ρεκόρ μέγιστης θερμοκρασίας.