Σε μια περίοδο κατά την οποία το διεθνές δίκαιο δοκιμάζεται ευθέως και η ισχύς επανέρχεται ως κυρίαρχο μέτρο στις διεθνείς σχέσεις, το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος παραμένουν πεδία διαρκούς γεωπολιτικής έντασης. Η τουρκική αναθεωρητική στρατηγική, η μετατόπιση της πίεσης από τον αέρα στη θάλασσα, η έμφαση στη «Γαλάζια Πατρίδα» και η αβεβαιότητα που γεννά η στάση των μεγάλων δυνάμεων, συνθέτουν ένα περιβάλλον όπου η Ελλάδα καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη διπλωματία και την αποτροπή.
Ο αντιστράτηγος ε.α. και πρόεδρος Παραρτήματος Ρόδου της Ένωσης Απόστρατων Αξιωματικών Στρατού, Μηνάς Παπαδάκης μιλά με ευθύτητα και στρατηγική καθαρότητα για το πραγματικό επίπεδο απειλής, τις κόκκινες γραμμές που δεν επιδέχονται διαπραγμάτευση, τη θωράκιση των Δωδεκανήσων και τα διδάγματα που άφησε πίσω της η κρίση των Ιμίων, τριάντα χρόνια μετά. Με αριθμούς, ιστορική μνήμη και επιχειρησιακή εμπειρία, αποτυπώνει το πώς η Τουρκία κερδίζει χρόνο, πού εντοπίζονται τα τρωτά της σημεία και γιατί η αποτροπή δεν είναι ρητορική επιλογή, αλλά ζήτημα πολιτικής βούλησης και εθνικής στρατηγικής.
Σε μια συνέντευξη που υπερβαίνει την επικαιρότητα, ο έμπειρος αξιωματικός σκιαγραφεί το γεωπολιτικό παρόν και προειδοποιεί: σε έναν κόσμο όπου «ο ισχυρός επιβάλλει ό,τι του επιτρέπει η δύναμή του», η ετοιμότητα δεν είναι επιλογή, αλλά προϋπόθεση επιβίωσης.
Αναλυτικά η συνέντευξη:
• Στρατηγέ, η Ελλάδα συχνά επικαλείται την ρήση του Θουκυδίδη για τη δύναμη και το δίκαιο. Πώς αποτιμάτε σήμερα το επίπεδο απειλής στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο; Βρισκόμαστε σε μια φάση σχετικής σταθερότητας ή σε μια παρατεταμένη περίοδο δοκιμασίας;
Οι τρέχουσες γεωπολιτικές εξελίξεις, ανατρέπουν θεμελιώδεις παραδοχές του διεθνούς συστήματος. Το διεθνές δίκαιο απαξιώνεται στην πράξη και υποχωρεί έναντι του δικαίου του ισχυρού, ενώ οι στρατηγικές συμμαχίες διέρχονται βαθιά κρίση ταυτότητας. Σε αυτό το περιβάλλον, η επιβίωση των κρατών, προϋποθέτει νηφάλια ανάλυση, στρατηγική σκέψη και ισχυρή αποτροπή. Ο Θουκυδίδης επιβεβαιώνεται καθημερινά. Μας υπενθυμίζει ότι το δίκαιο συχνά μετατρέπεται σε αυταπάτη των αδυνάμων, ενώ ο ισχυρός επιβάλλει ό,τι του επιτρέπει η δύναμή του. Αυτή η πραγματικότητα αφορά άμεσα και στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Στο δεύτερο σκέλος της ερώτησής σας κα. Παμπρή σχετικά με το επίπεδο απειλής, μπορούν να μιλήσουν οι αριθμοί. Οι αριθμοί δείχνουν λοιπόν ότι το τελευταίο χρονικό διάστημα έχει μειωθεί η προκλητική στάση της Τουρκίας στον αέρα, κατά βάση με περιορισμό των παραβιάσεων του Εθνικού Εναέριου Χώρου, (από 1.172 το 2023 και 87 εμπλοκές σε 711 το 2025 με καμία εμπλοκή) ενώ από την άλλη πλευρά, είχαμε αυξανόμενα θαλάσσια περιστατικά με παραβιάσεις του Εθνικών Χωρικών Υδάτων (από 1.642 περιστατικά το 2023, σε 2.499 το 2024 και 2.988 το 2025). Οι αριθμοί μας παρουσιάζουν μία εικόνα μείωσης περιστατικών στον αέρα και αύξησης των περιστατικών στην θάλασσα, ενώ η τ/ηγεσία δεν παύει να τονίζει την αποφασιστικότητα της Τουρκίας να προασπίσει τα συμφέροντά της στο Αιγαίο, στην Κύπρο και στην Α. Μεσόγειο.
Η Τουρκία αναλόγως της διαθεσιμότητας των μέσων της, διατηρεί την πίεση και συντηρεί την ένταση. Δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε την δραστηριοποίηση τουρκικών αλιευτικών στα ελληνικά χωρικά ύδατα, μία ηπιότερη ισχύ, που εκφράζει όμως καθαρά τη βαθύτερη στρατηγική στόχευση της Άγκυρας, δηλαδή την εμμονή της στην εφαρμογή του δόγματος της “Γαλάζιας Πατρίδας”.
Η Τουρκία χρησιμοποιεί τα αλιευτικά της για να νομιμοποιήσει de facto τα “δικαιώματά” της και καλλιεργεί με αυτόν τον τρόπο την πεποίθηση ότι οι επίμαχες περιοχές είναι “γκρίζες ζώνες”. Όπως γίνεται αντιληπτό τα περιστατικά με τα τ/αλιευτικά θέτουν ευθέως ζήτημα εθνικής κυριαρχίας και δεν αποτελούν απλά περιστατικά παράνομης αλιείας.
Η αχίλλειος πτέρνα των τ/ΕΔ, την παρούσα περίοδο φαίνεται ότι είναι η πολεμική της αεροπορία με την περιορισμένη διαθεσιμότητα αεροσκαφών και την έλλειψη αεροσκαφών 4ης -5ης γενεάς. Προβληματική φαίνεται πως είναι επίσης και η Α/Α άμυνα εάν λάβουμε υπ’ όψιν το ό,τι άγνωστο μη επανδρωμένο αεροσκάφος εισήλθε στην τουρκική επικράτεια και έφτασε μέχρι την Άγκυρα μέχρι να καταρριφθεί.
Η Τουρκία σε εφαρμογή του Δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας», ίδρυσε νέο Αμφίβιο Σώμα Στρατού, με τρεις Ταξιαρχίες Πεζοναυτών στις απέναντι ακτές, που απειλεί άμεσα ολόκληρο το Αιγαίο, την Αν. Μεσόγειο και Κύπρο και συνιστά μία ξεκάθαρη επιθετική – εχθρική ενέργεια εναντίον της χώρας μας. Παράλληλα η Τουρκία συνεχίζει εντατικά το πρόγραμμα κατασκευής νέων αποβατικών σκαφών.
Καταλήγοντας μπορούμε να πούμε ότι την παρούσα περίοδο το επίπεδο απειλής είναι σύνηθες, ενώ η Τουρκία προετοιμάζεται, εξοπλίζεται και κερδίζει χρόνο μέχρι να αποκαταστήσει την ισορροπία στις αεροπορικές δυνάμεις.
Η Τουρκία έχει υπομονή, παρακολουθεί τις ελληνικές πρωτοβουλίες και την πορεία των συμμαχιών και δεν αφήνει τίποτα να πέσει κάτω. Η Ελλάδα πρέπει να είναι πάντα έτοιμη να αντιμετωπίσει έναν αναθεωρητικό γείτονα με επεκτατικές βλέψεις.
• Τα Δωδεκάνησα κ. Παπαδάκη βρίσκονται σταθερά στο επίκεντρο της τουρκικής ρητορικής και αμφισβήτησης. Πόσο θωρακισμένα είναι σήμερα και πόσο επηρεάζει τον στρατηγικό σχεδιασμό, η απρόβλεπτη στάση της πολιτικής Τραμπ; Ο Αμερικανός πρόεδρος είναι ικανός να ζητήσει «συνεκμετάλλευση» στο Αιγαίο;
Η Τουρκία αμφισβητεί την ελληνική κυριαρχία σε πλήθος νησιών, όχι μόνο της Δωδεκανήσου, αλλά ολοκλήρου του Αιγαίου. Κατά πάγια τακτική συνεχίζει να αμφισβητεί την ελληνική κυριαρχία στα Δωδεκάνησα, ενώ το καθεστώς των νησιών μας είναι σαφές.
Με την Συνθήκη των Παρισίων του 1947, στην οποία η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος, εκχωρήθηκαν τα Δωδεκάνησα από τους Συμμάχους, με πλήρη κυριαρχία, στην Ελλάδα.
Η ελληνική πολιτεία γνωρίζοντας ότι τα Δωδεκάνησα βρίσκονται στο κλισιοσκόπιο των επιδιώξεων της Τουρκίας, έχει εξοπλίσει και θα έλεγα θωρακίσει επαρκώς τα νησιά μας, μικρά και μεγάλα, αυξάνοντας την αποτροπή. Η προσπάθεια συνεχίζεται και πρέπει να συνεχιστεί, με προσθήκη νέων, υψηλής ακρίβειας, οπλικών συστημάτων και αξιόπιστων μέσων. Το βεληνεκές των όπλων μας αυξάνεται και οι ΕΔ μας καθίστανται ικανές να αντιμετωπίσουν την απειλή.
Σίγουρα τα βήματα που γίνονται είναι προς τη θετική κατεύθυνση, κρίνεται όμως σκόπιμο να εστιάσουμε την προσοχή μας στο προσωπικό των ΕΔ και στην επαρκή στελέχωση των Μονάδων μας, με λήψη ακόμη και «σκληρών» μέτρων που μπορούν να φθάσουν, στην αύξηση της θητείας και στην πρόσληψη επιπλέον επαγγελματιών στρατιωτών.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ αντιλαμβάνεται τη διεθνή κατάσταση με όρους αγοράς, όπου τα πάντα είναι μια διαρκής διαπραγμάτευση για την εξασφάλιση κέρδους, πρακτική που ανοίγει επικίνδυνες πόρτες στις διεθνείς σχέσεις.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, αυξάνεται ο κίνδυνος στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, οι οποίες είναι πιθανόν να αντιμετωπιστούν ως μία απλή συναλλαγή. Δεν μπορούμε συνεπώς να αποκλείσουμε και σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για αυτό, για το όχι και τόσο υποθετικό σενάριο, επιβολής λύσεων σε συνθήκες εκβιασμού και πίεσης στις ελληνοτουρκικές διαφορές. Η Ελλάδα συνεπώς, πρέπει να τηρήσει μία στρατηγική ισχυρής αποτροπής και συμμαχίες με ισχυρές χώρες της περιοχής.
• Υπάρχουν, κατά τη γνώμη σας, “κόκκινες γραμμές” για την Ελλάδα που δεν θα έπρεπε ποτέ να αποτελέσουν αντικείμενο διαλόγου ή διαπραγμάτευσης; Και πώς ορίζονται αυτές σε ένα τόσο ρευστό διεθνές περιβάλλον;
Η συζήτηση και οι διαπραγματεύσεις κα. Παμπρή, σταματούν εκεί που αρχίζουν τα κυριαρχικά μας δικαιώματα. Η Τουρκία μας απειλεί με πόλεμο εάν ασκήσουμε τα νόμιμα δικαιώματά μας, αμφισβητεί την ελληνική κυριαρχία στα νησιά μας, δεν σέβεται τον εθνικό εναέριο χώρο και προσπαθεί να μετατρέψει τις παράνομες απειλές της σε μία κανονικότητα. Η επέκταση των χωρικών υδάτων μας έως τα 12 ν.μ. αποτελεί μονομερές δικαίωμα της χώρας και δεν πρέπει να το διαπραγματευτούμε.
Κόκκινη γραμμή πρέπει να είναι η διαπραγμάτευση και συζήτηση επί των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και της εδαφικής κυριαρχίας μας. Αν δεν υπάρξει απόσυρση των παράλογων διεκδικήσεων της Τουρκίας και του casus belli δεν μπορεί να γίνει οποιαδήποτε διαπραγμάτευση για τις οριοθετήσεις των θαλασσίων ζωνών.
• Η έννοια της “αποτροπής” χρησιμοποιείται συχνά στον δημόσιο λόγο. Με βάση τη στρατιωτική σας εμπειρία, πότε η αποτροπή λειτουργεί πραγματικά και πότε αρχίζει να φθείρεται ή να εκπέμπει λάθος μηνύματα;
Σε μία περίοδο που το διεθνές δίκαιο υποχωρεί, η ισχύς είναι απαραίτητη για να έχεις ειρήνη. Οι κύριοι πυλώνες που συνθέτουν μια κατάσταση αποτροπής είναι η διπλωματία και η ισχύς.
Η αποτροπή είναι βασική αποστολή των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων, που ενισχύεται όταν η χώρα είναι μέρος ευρύτερων συμμαχιών με δεσμεύσεις συλλογικής άμυνας.
Η αποτροπή δεν είναι μόνο θέμα αριθμών και εξοπλισμών, αλλά κυρίως στρατηγικής θέσης, επιχειρησιακής ικανότητας και αποφασιστικότητας.
Η διατήρηση ισχυρών ενόπλων δυνάμεων και ο σχεδιασμός, είναι κρίσιμοι παράγοντες για να καταστήσουμε με σαφήνεια στον αντίπαλο ότι οποιαδήποτε επιθετική ενέργεια θα είναι ασύμφορη (στη βάση της λογικής κόστους-οφέλους).
Η πεποίθησή μου είναι ότι η Ελλάδα διαθέτει σήμερα αποτρεπτική δύναμη ικανή να αποθαρρύνει πιθανές επιθετικές κινήσεις, υπό την προϋπόθεση ότι η στρατιωτική ετοιμότητα και η πολιτική βούληση υποστηρίζονται με συνεκτική πολιτική άμυνας και σωστή στρατηγική. Η υλοποίηση εθνικών στόχων, όπως η επέκταση χωρικών υδάτων και ανακήρυξη ΑΟΖ, προϋποθέτει τη σαφή πρόθεση χρησιμοποίησης των Ε.Δ.
• Συμπληρώθηκαν 30 χρόνια από την κρίση στα Ίμια. Τι άλλαξε αυτή η τραγωδία -χάθηκαν 3 ήρωες- στη στρατηγική της χώρας;
Τιμούμε τη θυσία των τριών ηρώων μας, Καραθανάση, Βλαχάκου και Γαλοψού. Φυσικά δεν θα έπρεπε να δώσουν τη ζωή τους 3 Έλληνες Αξιωματικοί του ΠΝ για να επανεξετάσουμε τη διακλαδικότητα, το σύστημα χειρισμού κρίσεων και το εξοπλιστικό μας πρόγραμμα.
Η κρίση των Ιμίων δεν ήταν απλώς ένα θερμό επεισόδιο με την Τουρκία, αλλά μια ακραία δοκιμασία για το πολιτικοστρατιωτικό σύστημα της χώρας μας. Οι Ένοπλες Δυνάμεις, από την πλευρά τους, βρέθηκαν στη δυσάρεστη θέση να λειτουργούν υπό πολιτική αβεβαιότητα. Αν και το αξιόμαχο και η επιχειρησιακή ετοιμότητα των Μονάδων στο Αιγαίο ήταν σε υψηλά επίπεδα, αναδείχθηκαν σοβαρά διαρθρωτικά προβλήματα. Οι στρατιωτικοί κλήθηκαν να διαχειριστούν μια κρίση χωρίς ξεκάθαρο πλαίσιο κανόνων εμπλοκής, με τον αρχηγό ΓΕΕΘΑ να μη βρίσκεται στο Εθνικό Κέντρο Επιχειρήσεων.
Τελικά, η κρίση των Ιμίων δεν αποκάλυψε μια αδύναμη χώρα, αλλά ένα κράτος που δυσκολευόταν να μετατρέψει τη δύναμή του σε σαφή πολιτική στρατηγική.
30 χρόνια μετά θεωρώ ότι αρκετά πράγματα έχουν βελτιωθεί. Παράδειγμα, τα όσα εκτυλίχθηκαν εντός του 2020, μια χρονιά που αναμφισβήτητα αποτελεί τη χειρότερη για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις τα τελευταία χρόνια μετά την κρίση των Ιμίων.
Οι δύο πλευρές έφτασαν πολλές φορές μια ανάσα από την εμπόλεμη σύρραξη, με το τ/κράτος να επιτίθεται από στεριά, θάλασσα και αέρα και τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις να απαντούν με ψυχραιμία, δυναμισμό και αποφασιστικότητα. Καθ’ όλη τη διάρκεια της πολύμηνης κρίσης με την Τουρκία το 2020, τόσο ο Στρατός Ξηράς, όσο το Πολεμικό Ναυτικό και η Πολεμική Αεροπορία έδιναν καθημερινές απαντήσεις στις προκλήσεις των Τούρκων.
Η προάσπιση των εθνικών συμφερόντων μας είναι ένας διαρκής αγώνας και δεν υπάρχει κανένα περιθώριο λάθους και αδράνειας. Ειδικά αυτήν την περίοδο, που οι γείτονές μας φαίνεται να ξεπερνούν τον χειρότερο εαυτό τους.
• Κλείνοντας, τι θα λέγατε σήμερα Στρατηγέ σε έναν νέο αξιωματικό που υπηρετεί στα ακριτικά νησιά, γνωρίζοντας ότι βρίσκεται στην πρώτη γραμμή όχι μόνο στρατιωτικά, αλλά και γεωπολιτικά;
Οι νέοι αξιωματικοί που υπηρετούν στα ακριτικά μας νησιά , πρέπει να είναι περήφανοι και να θεωρούν τον εαυτό τους τυχερό που υπερασπίζονται τα σύνορα της Πατρίδας μας και αυξάνουν το αίσθημα ασφάλειας στους κατοίκους.
Οι προκλήσεις και οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν στα ακριτικά νησιά είναι πολλές. Εκτός των προκλήσεων του επαγγέλματος αντιλαμβάνονται τι αντιμετωπίζει και ο μόνιμος κάτοικος των νησιών μας. Τίποτα δεν είναι αυτονόητο στα ακριτικά νησιά. Εάν μάθεις να λειτουργείς στα μικρά νησιά, δεν θα έχεις καμία δυσκολία στη μετέπειτα επαγγελματική σου ζωή σου.
Η ζωή και η υπηρεσία στα ακριτικά νησιά σε γεμίζει αυτοπεποίθηση και εμπιστοσύνη στις δυνατότητές σου. Το ταξίδι του Έλληνα αξιωματικού είναι συναρπαστικό και προσφέρει χαρές, πίκρες, απογοητεύσεις αλλά και υπέροχες στιγμές, μοναδικές, που κανένα άλλο επάγγελμα –λειτούργημα δεν προσφέρει. Το ταξίδι έχει σημασία και όχι ο προορισμός.
