Ερευνα αποτυπώνει τις ανισότητες στην υγειονομική περίθαλψη μεταξύ νησιών και ηπειρωτικής Ελλάδας

• Η κα­τη­γο­ρία «Αι­γαίο – Κρήτη» έχει μία από τις υψη­λό­τε­ρες κα­τα­γρα­φές εμπο­δί­ων στην πρό­σβα­ση σε για­τρό ή νο­σο­κο­μείο, σε όλη τη χώρα

Στα Δω­δε­κά­νη­σα η πρό­σβα­ση σε για­τρό ή νο­σο­κο­μείο πα­ρα­μέ­νει δύ­σκο­λη. Από τη Ρόδο ως τη Λέρο και την Κάρ­πα­θο, η φρο­ντί­δα υγεί­ας εξαρ­τά­ται από τα δρο­μο­λό­για, τον καιρό και τη δια­θε­σι­μό­τη­τα προ­σω­πι­κού.

Για πολ­λούς κα­τοί­κους, μια ια­τρι­κή επί­σκε­ψη ση­μαί­νει έξοδα, με­τα­κί­νη­ση και ανα­μο­νή. Ένα απλό ρα­ντε­βού ή μια εξέ­τα­ση μπο­ρεί να απαι­τεί τα­ξί­δι και δια­νυ­κτέ­ρευ­ση.

Η κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα της νη­σιω­τι­κής Ελ­λά­δας κα­θο­ρί­ζε­ται ακόμη από την από­στα­ση, όχι μόνο γε­ω­γρα­φι­κά αλλά και λει­τουρ­γι­κά.

Τα δε­δο­μέ­να αυτά απο­τυ­πώ­νο­νται στη με­λέ­τη «Barriers in Access to Healthcare Services in Greece Post-COVID-19 Pandemic», που δη­μο­σιεύ­τη­κε το 2025 στο επι­στη­μο­νι­κό πε­ριο­δι­κό Healthcare (MDPI).

Πρό­κει­ται για την πιο πρό­σφα­τη πα­νελ­λα­δι­κή έρευ­να που κα­τα­γρά­φει τα εμπό­δια πρό­σβα­σης στο ελ­λη­νι­κό σύ­στη­μα υγεί­ας. Την πραγ­μα­το­ποί­η­σαν το Πα­νε­πι­στή­μιο Πε­λο­πον­νή­σου και το Health Policy Institute, με δείγ­μα 1.002 πο­λι­τών από όλες τις Πε­ρι­φέ­ρειες. Οι συ­νε­ντεύ­ξεις έγι­ναν τη­λε­φω­νι­κά τον Οκτώ­βριο και τον Νο­έμ­βριο του 2022.

Από τους συμ­με­τέ­χο­ντες, το 83,5% είχε χρη­σι­μο­ποι­ή­σει κά­ποια υπη­ρε­σία υγεί­ας τον προη­γού­με­νο χρόνο. Το 82,6% επι­σκέ­φθη­κε για­τρό, το 80,6% έκανε εξε­τά­σεις, το 63,6% αγό­ρα­σε φάρ­μα­κα και το 16,1% χρειά­στη­κε νο­ση­λεία. Από αυ­τούς, σχε­δόν οι μισοί συ­νά­ντη­σαν εμπό­δια. Το 48% όσων χρειά­στη­καν ια­τρι­κή φρο­ντί­δα ανέ­φε­ρε κα­θυ­στε­ρή­σεις ή δυ­σκο­λία να βρει δια­θέ­σι­μο ρα­ντε­βού. Το 34% δυ­σκο­λεύ­τη­κε να κάνει δια­γνω­στι­κές εξε­τά­σεις και το 40% όσων χρειά­στη­καν ει­σα­γω­γή σε νο­σο­κο­μείο ανέ­φε­ρε προ­βλή­μα­τα εξυ­πη­ρέ­τη­σης.

Η πιο συχνή δυ­σκο­λία ήταν οι με­γά­λες ανα­μο­νές. Το 83% όσων δή­λω­σαν πρό­βλη­μα δεν κα­τά­φε­ραν να εξυ­πη­ρε­τη­θούν εγκαί­ρως από για­τρό του Εθνι­κού Συ­στή­μα­τος Υγεί­ας ή από ιδιώ­τη συμ­βε­βλη­μέ­νο με τον ΕΟΠΥΥ. Το 34,5% ανέ­φε­ρε οι­κο­νο­μι­κή αδυ­να­μία να πλη­ρώ­σει ιδιώ­τη για­τρό. Το 8,5% δυ­σκο­λεύ­τη­κε να φτά­σει στον για­τρό λόγω από­στα­σης, το 7,3% λόγω έλ­λει­ψης ασφά­λι­σης και το 5,8% λόγω προ­βλη­μά­των με­τα­κί­νη­σης. Στα νησιά αυτά τα πο­σο­στά αυτά είναι ακόμα υψη­λό­τε­ρα καθώς η με­τα­κί­νη­ση σε άλλη μο­νά­δα υγεί­ας μπο­ρεί να ση­μαί­νει ακτο­πλοϊ­κό τα­ξί­δι ή πτήση.

Στα δια­γνω­στι­κά ερ­γα­στή­ρια οι κα­θυ­στε­ρή­σεις ήταν συχνό φαι­νό­με­νο. Το 71,5% όσων ανέ­φε­ραν δυ­σκο­λία δή­λω­σε ότι πε­ρί­με­νε μέρες ή εβδο­μά­δες για ρα­ντε­βού σε δη­μό­σιο ερ­γα­στή­ριο. Το 42,5% δεν έβρι­σκε εύ­κο­λα ρα­ντε­βού σε ιδιω­τι­κό συμ­βε­βλη­μέ­νο ερ­γα­στή­ριο και το 30,7% δή­λω­σε οι­κο­νο­μι­κή αδυ­να­μία να κα­λύ­ψει μέρος ή όλο το κό­στος. Για έναν κά­τοι­κο της Κα­λύ­μνου ή της Καρ­πά­θου, ακόμη και μια απλή εξέ­τα­ση αί­μα­τος μπο­ρεί να χρειά­ζε­ται τα­ξί­δι εκτός νη­σιού.

Αντί­στοι­χη είναι η ει­κό­να στις νο­ση­λεί­ες. Το 87% όσων χρειά­στη­καν ει­σα­γω­γή σε δη­μό­σιο νο­σο­κο­μείο ανέ­φε­ρε με­γά­λη ανα­μο­νή, ενώ όσοι στρά­φη­καν σε ιδιω­τι­κές κλι­νι­κές δυ­σκο­λεύ­τη­καν να κα­λύ­ψουν τις συμ­με­το­χές. Στα φάρ­μα­κα, το 74,5% όσων ανέ­φε­ραν εμπό­δια αντι­με­τώ­πι­σαν δυ­σκο­λία να τα βρουν ή να τα προ­μη­θευ­τούν εγκαί­ρως και το 31,5% δεν κα­τά­φε­ρε να κλεί­σει ρα­ντε­βού με για­τρό για συ­ντα­γο­γρά­φη­ση.

Η έρευ­να δεί­χνει ση­μα­ντι­κές ανι­σό­τη­τες με­τα­ξύ των Πε­ρι­φε­ρειών. Οι κά­τοι­κοι της Ατ­τι­κής και της Θεσ­σα­λο­νί­κης δη­λώ­νουν λι­γό­τε­ρα εμπό­δια, ενώ όσοι ζουν στη Βό­ρεια και την Κε­ντρι­κή Ελ­λά­δα, στην Κρήτη και στο Αι­γαίο ανα­φέ­ρουν πε­ρισ­σό­τε­ρες δυ­σκο­λί­ες. Η κα­τη­γο­ρία «Αι­γαίο–Κρήτη» έχει μία από τις υψη­λό­τε­ρες κα­τα­γρα­φές εμπο­δί­ων στη χώρα. Αυτό συν­δέ­ε­ται με τη γε­ω­γρα­φία, τον κα­τα­κερ­μα­τι­σμό των υπη­ρε­σιών και την πε­ριο­ρι­σμέ­νη στε­λέ­χω­ση.

Το Νότιο Αι­γαίο δια­θέ­τει νο­σο­κο­μεια­κές μο­νά­δες που δεν κα­λύ­πτουν τις ανά­γκες του πλη­θυ­σμού, κυ­ρί­ως λόγω της υπο­στε­λέ­χω­σης.

Η από­στα­ση των μι­κρών νη­σιών από τη Ρόδο που δια­θέ­τει το με­γα­λύ­τε­ρο νο­σο­κο­μείο της πε­ρι­φε­ρεια­κής ενό­τη­τας Δω­δε­κα­νή­σου μπο­ρεί να ση­μαί­νει τα­ξί­δι που διαρ­κεί ώρες ανά­λο­γα με το νησί ενώ τον χει­μώ­να τα δρο­μο­λό­για μειώ­νο­νται και ο και­ρός κα­θο­ρί­ζει αν μια με­τα­κί­νη­ση είναι εφι­κτή.

Οι απο­στά­σεις απο­τυ­πώ­νο­νται στον δεί­κτη ESPON Accessibility, που χρη­σι­μο­ποιεί­ται από την Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση για να απο­τι­μή­σει τον βαθμό συν­δε­σι­μό­τη­τας των πε­ριο­χών. Ο δεί­κτης δεν μετρά χι­λιό­με­τρα αλλά τον χρόνο και την ευ­κο­λία με την οποία ένας πο­λί­της φτά­νει σε βα­σι­κές υπη­ρε­σί­ες, όπως υγεία, εκ­παί­δευ­ση ή με­τα­φο­ρές. Η κλί­μα­κα κυ­μαί­νε­ται από 0 έως 100 μο­νά­δες.

Ο μέσος όρος της Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης είναι 72. Το Νότιο Αι­γαίο βρί­σκε­ται στις 45, ενώ η Ρόδος πλη­σιά­ζει τις 70 λόγω των υπο­δο­μών της. Η Κάρ­πα­θος, η Λέρος και η Κά­λυ­μνος βρί­σκο­νται κάτω από τις 40, γε­γο­νός που κα­τα­τάσ­σει τις πε­ριο­χές αυτές στις πιο δυ­σπρό­σι­τες της Ευ­ρώ­πης. Οι μο­νά­δες του δεί­κτη αντι­στοι­χούν σε χρόνο και ευ­κο­λία με­τα­κί­νη­σης, δεί­χνουν δη­λα­δή πόσο πε­ρισ­σό­τε­ρο χρειά­ζε­ται ένας κά­τοι­κος να τα­ξι­δέ­ψει ή να πε­ρι­μέ­νει για να έχει τις ίδιες υπη­ρε­σί­ες που σε άλλες χώρες πα­ρέ­χο­νται πολύ τα­χύ­τε­ρα.

Η κοι­νω­νι­κή διά­στα­ση των ανι­σο­τή­των απο­τυ­πώ­νε­ται στον δεί­κτη Erreygers, που χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­κε στην έρευ­να Healthcare. Οι τιμές του για τις ια­τρι­κές επι­σκέ­ψεις, τις εξε­τά­σεις και τις νο­ση­λεί­ες κυ­μαί­νο­νται από –0,14 έως –0,21, γε­γο­νός που δεί­χνει ότι τα εμπό­δια πλήτ­τουν κυ­ρί­ως τα χα­μη­λό­τε­ρα ει­σο­δη­μα­τι­κά στρώ­μα­τα.

Οι πο­λί­τες με υψη­λό­τε­ρα ει­σο­δή­μα­τα κα­τα­φεύ­γουν πιο εύ­κο­λα σε ιδιω­τι­κές υπη­ρε­σί­ες, ενώ όσοι έχουν χα­μη­λό­τε­ρα ει­σο­δή­μα­τα ή ζουν σε απο­μο­νω­μέ­νες πε­ριο­χές εξαρ­τώ­νται πε­ρισ­σό­τε­ρο από ένα δη­μό­σιο σύ­στη­μα με πε­ριο­ρι­σμέ­νους πό­ρους.

Η Ελ­λά­δα, σύμ­φω­να με τη Eurostat, πα­ρου­σί­α­σε τη με­γα­λύ­τε­ρη αύ­ξη­ση στην Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση σε ανι­κα­νο­ποί­η­τες ανά­γκες υγεί­ας με­τα­ξύ 2021 και 2022, με πο­σο­στό 2,6% όταν ο μέσος ευ­ρω­παϊ­κός ήταν 0,2%. Οι συ­νέ­πειες της οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης και της παν­δη­μί­ας έχουν αφή­σει στα­θε­ρά ίχνη στο σύ­στη­μα, ιδίως στις νη­σιω­τι­κές πε­ριο­χές όπου η πρό­σβα­ση είναι ήδη πιο δύ­σκο­λη.

Τα τε­λευ­ταία χρό­νια επι­χει­ρεί­ται να πε­ριο­ρι­στεί αυτό το χάσμα. Το Εθνι­κό Σύ­στη­μα Τη­λεϊ­α­τρι­κής του ΕΚΑΒ έχουν ανα­πτύ­ξει ένα με­γά­λο δί­κτυο, επι­τρέ­πο­ντας επι­κοι­νω­νία για­τρών και ασθε­νών με νο­σο­κο­μεία της ηπει­ρω­τι­κής χώρας.

Η ψη­φια­κή πρό­σβα­ση απο­τε­λεί πια κρί­σι­μο δεί­κτη ισό­τη­τας. Στη Ρόδο η ευ­ρυ­ζω­νι­κή κά­λυ­ψη φτά­νει το 95%, ενώ σε μι­κρό­τε­ρα νησιά υπο­χω­ρεί κάτω από το 70%. Η Ευ­ρω­παϊ­κή Επι­τρο­πή έχει εντά­ξει τα Δω­δε­κά­νη­σα στο πρό­γραμ­μα Digital Europe 2025–2027, με στόχο την πλήρη κά­λυ­ψη ως το τέλος της δε­κα­ε­τί­ας. Η εθνι­κή Νη­σιω­τι­κή Πο­λι­τι­κή 2030 προ­βλέ­πει νέες θα­λάσ­σιες γραμ­μές και συν­δέ­σεις μι­κρών απο­στά­σε­ων, ώστε να διευ­κο­λυν­θεί η με­τα­κί­νη­ση ασθε­νών και προ­σω­πι­κού.

Η με­λέ­τη Healthcare απο­τυ­πώ­νει μια πραγ­μα­τι­κό­τη­τα που στα νησιά είναι κα­θη­με­ρι­νή εμπει­ρία. Η πρό­σβα­ση στην υγεία εξαρ­τά­ται από τον τόπο δια­μο­νής, τις υπο­δο­μές και το ει­σό­δη­μα.

Για τους κα­τοί­κους των νη­σιών, η από­στα­ση από τον για­τρό ή το νο­σο­κο­μείο με­τα­φρά­ζε­ται σε χρόνο, κό­στος και πε­ριο­ρι­σμέ­νες επι­λο­γές. Η προ­σπά­θεια να μειω­θεί αυτό το χάσμα δεν είναι μόνο τε­χνι­κό ζή­τη­μα. Είναι προ­ϋ­πό­θε­ση για να έχουν όλοι οι πο­λί­τες της χώρας τις ίδιες δυ­να­τό­τη­τες φρο­ντί­δας, ανε­ξάρ­τη­τα από το πού ζουν.