Ερευνα αποτυπώνει τις ανισότητες στην υγειονομική περίθαλψη μεταξύ νησιών και ηπειρωτικής Ελλάδας

• Η κατη­γο­ρία «Αιγαίο – Κρήτη» έχει μία από τις υψη­λό­τε­ρες κατα­γρα­φές εμπο­δίων στην πρό­σβαση σε γιατρό ή νοσο­κο­μείο, σε όλη τη χώρα

Στα Δωδε­κά­νησα η πρό­σβαση σε γιατρό ή νοσο­κο­μείο παρα­μέ­νει δύσκολη. Από τη Ρόδο ως τη Λέρο και την Κάρπαθο, η φρο­ντίδα υγείας εξαρ­τά­ται από τα δρο­μο­λό­για, τον καιρό και τη δια­θε­σι­μό­τητα προ­σω­πι­κού.

Για πολλούς κατοί­κους, μια ιατρική επί­σκεψη σημαί­νει έξοδα, μετα­κί­νηση και αναμονή. Ένα απλό ραντε­βού ή μια εξέταση μπορεί να απαιτεί ταξίδι και δια­νυ­κτέ­ρευση.

Η καθη­με­ρι­νό­τητα της νησιω­τι­κής Ελλάδας καθο­ρί­ζε­ται ακόμη από την από­σταση, όχι μόνο γεω­γρα­φικά αλλά και λει­τουρ­γικά.

Τα δεδο­μένα αυτά απο­τυ­πώ­νο­νται στη μελέτη «Barriers in Access to Healthcare Services in Greece Post-COVID-19 Pandemic», που δημο­σιεύ­τηκε το 2025 στο επι­στη­μο­νικό περιο­δικό Healthcare (MDPI).

Πρό­κει­ται για την πιο πρό­σφατη πανελ­λα­δική έρευνα που κατα­γρά­φει τα εμπόδια πρό­σβα­σης στο ελλη­νικό σύστημα υγείας. Την πραγ­μα­το­ποί­η­σαν το Πανε­πι­στή­μιο Πελο­πον­νή­σου και το Health Policy Institute, με δείγμα 1.002 πολιτών από όλες τις Περι­φέ­ρειες. Οι συνε­ντεύ­ξεις έγιναν τηλε­φω­νικά τον Οκτώ­βριο και τον Νοέμ­βριο του 2022.

Από τους συμ­με­τέ­χο­ντες, το 83,5% είχε χρη­σι­μο­ποι­ή­σει κάποια υπη­ρε­σία υγείας τον προη­γού­μενο χρόνο. Το 82,6% επι­σκέ­φθηκε γιατρό, το 80,6% έκανε εξε­τά­σεις, το 63,6% αγόρασε φάρμακα και το 16,1% χρειά­στηκε νοση­λεία. Από αυτούς, σχεδόν οι μισοί συνά­ντη­σαν εμπόδια. Το 48% όσων χρειά­στη­καν ιατρική φρο­ντίδα ανέφερε καθυ­στε­ρή­σεις ή δυσκο­λία να βρει δια­θέ­σιμο ραντε­βού. Το 34% δυσκο­λεύ­τηκε να κάνει δια­γνω­στι­κές εξε­τά­σεις και το 40% όσων χρειά­στη­καν εισα­γωγή σε νοσο­κο­μείο ανέφερε προ­βλή­ματα εξυ­πη­ρέ­τη­σης.

Η πιο συχνή δυσκο­λία ήταν οι μεγάλες ανα­μο­νές. Το 83% όσων δήλωσαν πρό­βλημα δεν κατά­φε­ραν να εξυ­πη­ρε­τη­θούν εγκαί­ρως από γιατρό του Εθνικού Συστή­μα­τος Υγείας ή από ιδιώτη συμ­βε­βλη­μένο με τον ΕΟΠΥΥ. Το 34,5% ανέφερε οικο­νο­μική αδυ­να­μία να πλη­ρώ­σει ιδιώτη γιατρό. Το 8,5% δυσκο­λεύ­τηκε να φτάσει στον γιατρό λόγω από­στα­σης, το 7,3% λόγω έλλει­ψης ασφά­λι­σης και το 5,8% λόγω προ­βλη­μά­των μετα­κί­νη­σης. Στα νησιά αυτά τα ποσοστά αυτά είναι ακόμα υψη­λό­τερα καθώς η μετα­κί­νηση σε άλλη μονάδα υγείας μπορεί να σημαί­νει ακτο­πλοϊκό ταξίδι ή πτήση.

Στα δια­γνω­στικά εργα­στή­ρια οι καθυ­στε­ρή­σεις ήταν συχνό φαι­νό­μενο. Το 71,5% όσων ανέ­φε­ραν δυσκο­λία δήλωσε ότι περί­μενε μέρες ή εβδο­μά­δες για ραντε­βού σε δημόσιο εργα­στή­ριο. Το 42,5% δεν έβρισκε εύκολα ραντε­βού σε ιδιω­τικό συμ­βε­βλη­μένο εργα­στή­ριο και το 30,7% δήλωσε οικο­νο­μική αδυ­να­μία να καλύψει μέρος ή όλο το κόστος. Για έναν κάτοικο της Καλύ­μνου ή της Καρ­πά­θου, ακόμη και μια απλή εξέταση αίματος μπορεί να χρειά­ζε­ται ταξίδι εκτός νησιού.

Αντί­στοιχη είναι η εικόνα στις νοση­λείες. Το 87% όσων χρειά­στη­καν εισα­γωγή σε δημόσιο νοσο­κο­μείο ανέφερε μεγάλη αναμονή, ενώ όσοι στρά­φη­καν σε ιδιω­τι­κές κλι­νι­κές δυσκο­λεύ­τη­καν να καλύ­ψουν τις συμ­με­το­χές. Στα φάρμακα, το 74,5% όσων ανέ­φε­ραν εμπόδια αντι­με­τώ­πι­σαν δυσκο­λία να τα βρουν ή να τα προ­μη­θευ­τούν εγκαί­ρως και το 31,5% δεν κατά­φερε να κλείσει ραντε­βού με γιατρό για συντα­γο­γρά­φηση.

Η έρευνα δείχνει σημα­ντι­κές ανι­σό­τη­τες μεταξύ των Περι­φε­ρειών. Οι κάτοι­κοι της Αττικής και της Θεσ­σα­λο­νί­κης δηλώ­νουν λιγό­τερα εμπόδια, ενώ όσοι ζουν στη Βόρεια και την Κεντρική Ελλάδα, στην Κρήτη και στο Αιγαίο ανα­φέ­ρουν περισ­σό­τε­ρες δυσκο­λίες. Η κατη­γο­ρία «Αιγαίο–Κρήτη» έχει μία από τις υψη­λό­τε­ρες κατα­γρα­φές εμπο­δίων στη χώρα. Αυτό συν­δέ­ε­ται με τη γεω­γρα­φία, τον κατα­κερ­μα­τι­σμό των υπη­ρε­σιών και την περιο­ρι­σμένη στε­λέ­χωση.

Το Νότιο Αιγαίο δια­θέ­τει νοσο­κο­μεια­κές μονάδες που δεν καλύ­πτουν τις ανάγκες του πλη­θυ­σμού, κυρίως λόγω της υπο­στε­λέ­χω­σης.

Η από­σταση των μικρών νησιών από τη Ρόδο που δια­θέ­τει το μεγα­λύ­τερο νοσο­κο­μείο της περι­φε­ρεια­κής ενό­τη­τας Δωδε­κα­νή­σου μπορεί να σημαί­νει ταξίδι που διαρκεί ώρες ανάλογα με το νησί ενώ τον χειμώνα τα δρο­μο­λό­για μειώ­νο­νται και ο καιρός καθο­ρί­ζει αν μια μετα­κί­νηση είναι εφικτή.

Οι απο­στά­σεις απο­τυ­πώ­νο­νται στον δείκτη ESPON Accessibility, που χρη­σι­μο­ποιεί­ται από την Ευρω­παϊκή Ένωση για να απο­τι­μή­σει τον βαθμό συν­δε­σι­μό­τη­τας των περιο­χών. Ο δείκτης δεν μετρά χιλιό­με­τρα αλλά τον χρόνο και την ευκολία με την οποία ένας πολίτης φτάνει σε βασικές υπη­ρε­σίες, όπως υγεία, εκπαί­δευση ή μετα­φο­ρές. Η κλίμακα κυμαί­νε­ται από 0 έως 100 μονάδες.

Ο μέσος όρος της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης είναι 72. Το Νότιο Αιγαίο βρί­σκε­ται στις 45, ενώ η Ρόδος πλη­σιά­ζει τις 70 λόγω των υπο­δο­μών της. Η Κάρ­πα­θος, η Λέρος και η Κάλυ­μνος βρί­σκο­νται κάτω από τις 40, γεγονός που κατα­τάσ­σει τις περιο­χές αυτές στις πιο δυσπρό­σι­τες της Ευρώπης. Οι μονάδες του δείκτη αντι­στοι­χούν σε χρόνο και ευκολία μετα­κί­νη­σης, δεί­χνουν δηλαδή πόσο περισ­σό­τερο χρειά­ζε­ται ένας κάτοι­κος να ταξι­δέ­ψει ή να περι­μέ­νει για να έχει τις ίδιες υπη­ρε­σίες που σε άλλες χώρες παρέ­χο­νται πολύ ταχύ­τερα.

Η κοι­νω­νική διά­σταση των ανι­σο­τή­των απο­τυ­πώ­νε­ται στον δείκτη Erreygers, που χρη­σι­μο­ποι­ή­θηκε στην έρευνα Healthcare. Οι τιμές του για τις ιατρι­κές επι­σκέ­ψεις, τις εξε­τά­σεις και τις νοση­λείες κυμαί­νο­νται από –0,14 έως –0,21, γεγονός που δείχνει ότι τα εμπόδια πλήτ­τουν κυρίως τα χαμη­λό­τερα εισο­δη­μα­τικά στρώ­ματα.

Οι πολίτες με υψη­λό­τερα εισο­δή­ματα κατα­φεύ­γουν πιο εύκολα σε ιδιω­τι­κές υπη­ρε­σίες, ενώ όσοι έχουν χαμη­λό­τερα εισο­δή­ματα ή ζουν σε απο­μο­νω­μέ­νες περιο­χές εξαρ­τώ­νται περισ­σό­τερο από ένα δημόσιο σύστημα με περιο­ρι­σμέ­νους πόρους.

Η Ελλάδα, σύμφωνα με τη Eurostat, παρου­σί­ασε τη μεγα­λύ­τερη αύξηση στην Ευρω­παϊκή Ένωση σε ανι­κα­νο­ποί­η­τες ανάγκες υγείας μεταξύ 2021 και 2022, με ποσοστό 2,6% όταν ο μέσος ευρω­παϊ­κός ήταν 0,2%. Οι συνέ­πειες της οικο­νο­μι­κής κρίσης και της παν­δη­μίας έχουν αφήσει σταθερά ίχνη στο σύστημα, ιδίως στις νησιω­τι­κές περιο­χές όπου η πρό­σβαση είναι ήδη πιο δύσκολη.

Τα τελευ­ταία χρόνια επι­χει­ρεί­ται να περιο­ρι­στεί αυτό το χάσμα. Το Εθνικό Σύστημα Τηλεϊ­α­τρι­κής του ΕΚΑΒ έχουν ανα­πτύ­ξει ένα μεγάλο δίκτυο, επι­τρέ­πο­ντας επι­κοι­νω­νία γιατρών και ασθενών με νοσο­κο­μεία της ηπει­ρω­τι­κής χώρας.

Η ψηφιακή πρό­σβαση απο­τε­λεί πια κρίσιμο δείκτη ισό­τη­τας. Στη Ρόδο η ευρυ­ζω­νική κάλυψη φτάνει το 95%, ενώ σε μικρό­τερα νησιά υπο­χω­ρεί κάτω από το 70%. Η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή έχει εντάξει τα Δωδε­κά­νησα στο πρό­γραμμα Digital Europe 2025–2027, με στόχο την πλήρη κάλυψη ως το τέλος της δεκα­ε­τίας. Η εθνική Νησιω­τική Πολι­τική 2030 προ­βλέ­πει νέες θαλάσ­σιες γραμμές και συν­δέ­σεις μικρών απο­στά­σεων, ώστε να διευ­κο­λυν­θεί η μετα­κί­νηση ασθενών και προ­σω­πι­κού.

Η μελέτη Healthcare απο­τυ­πώ­νει μια πραγ­μα­τι­κό­τητα που στα νησιά είναι καθη­με­ρινή εμπει­ρία. Η πρό­σβαση στην υγεία εξαρ­τά­ται από τον τόπο δια­μο­νής, τις υπο­δο­μές και το εισό­δημα.

Για τους κατοί­κους των νησιών, η από­σταση από τον γιατρό ή το νοσο­κο­μείο μετα­φρά­ζε­ται σε χρόνο, κόστος και περιο­ρι­σμέ­νες επι­λο­γές. Η προ­σπά­θεια να μειωθεί αυτό το χάσμα δεν είναι μόνο τεχνικό ζήτημα. Είναι προ­ϋ­πό­θεση για να έχουν όλοι οι πολίτες της χώρας τις ίδιες δυνα­τό­τη­τες φρο­ντί­δας, ανε­ξάρ­τητα από το πού ζουν.