37 ξενικά ψάρια στη Ρόδο σύμφωνα με τις τελευταίες καταγραφές!

• Εχουν εντο­πι­στεί πάνω από 280 μη-ιθα­γε­νή είδη ορ­γα­νι­σμών στο Αι­γαίο, εκ των οποί­ων σχε­δόν 60 είναι ψάρια • Γύρω από τη Ρόδο κα­τα­γρά­φο­νται 37 είδη ξε­νι­κών ψα­ριών, με τάση αύ­ξη­σης, πολλά από τα οποία έχουν προ­σαρ­μο­στεί πλή­ρως και πολ­λα­πλα­σιά­ζο­νται φυ­σιο­λο­γι­κά

Τα τε­λευ­ταία χρό­νια, η θα­λάσ­σια ζωή στο Νότιο Αι­γαίο και ει­δι­κά στη Ρόδο πα­ρου­σιά­ζει σα­φείς εν­δεί­ξεις με­τα­βο­λής. Ο λόγος είναι η στα­δια­κή εί­σο­δος μη-ιθα­γε­νών ειδών ψα­ριών, που φτά­νουν μέσω της διώ­ρυ­γας του Σουέζ και εγκα­θί­στα­νται στη Με­σό­γειο, αλ­λά­ζο­ντας τη σύ­στα­ση των οι­κο­συ­στη­μά­των. Πρό­κει­ται για φαι­νό­με­νο που πα­ρα­κο­λου­θεί­ται εδώ και χρό­νια, ωστό­σο τα δε­δο­μέ­να του 2025 το απο­τυ­πώ­νουν πλέον ξε­κά­θα­ρα και με ακρί­βεια.

Μη-ιθα­γε­νή θε­ω­ρού­νται τα είδη που δεν ανή­κουν φυ­σι­κά στα νερά της Με­σο­γεί­ου, αλλά έχουν με­τα­κι­νη­θεί ή με­τα­φερ­θεί από άλλες θά­λασ­σες. Στη Με­σό­γειο, η πλειο­νό­τη­τα φτά­νει μέσω της διώ­ρυ­γας του Σουέζ από την Ερυ­θρά Θά­λασ­σα. Κά­ποια πα­ρα­μέ­νουν προ­σω­ρι­νά, ενώ άλλα εγκα­θί­στα­νται μό­νι­μα, προ­σαρ­μό­ζο­νται και επη­ρε­ά­ζουν τις θα­λάσ­σιες ισορ­ρο­πί­ες.

Σύμ­φω­να με τις πιο πρό­σφα­τες επι­στη­μο­νι­κές κα­τα­γρα­φές του 2025, έχουν εντο­πι­στεί πάνω από 280 μη-ιθα­γε­νή είδη ορ­γα­νι­σμών στο Αι­γαίο, εκ των οποί­ων σχε­δόν 60 είναι ψάρια.

Η πλειο­νό­τη­τά τους εμ­φα­νί­ζε­ται στα νο­τιο­α­να­το­λι­κά, δη­λα­δή στα Δω­δε­κά­νη­σα.

Γύρω από τη Ρόδο κα­τα­γρά­φο­νται 37 είδη ξε­νι­κών ψα­ριών, με τάση αύ­ξη­σης. Πολλά από αυτά θε­ω­ρού­νται πλέον μό­νι­μα εγκα­τε­στη­μέ­να, έχουν προ­σαρ­μο­στεί πλή­ρως και πολ­λα­πλα­σιά­ζο­νται φυ­σιο­λο­γι­κά.

Έρευ­να που πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε την πε­ρί­ο­δο 2017–2022 σε επαγ­γελ­μα­τι­κές αλιευ­τι­κές εξορ­μή­σεις στη Ρόδο και σε άλλες πε­ριο­χές του Νο­τί­ου Αι­γαί­ου δεί­χνει ότι σε ορι­σμέ­νες πε­ρι­πτώ­σεις, μη-ιθα­γε­νή ψάρια απο­τε­λού­σαν έως και το 23,8% της συ­νο­λι­κής αλιευ­τι­κής βιο­μά­ζας.

Η βιο­μά­ζα, δη­λα­δή το συ­νο­λι­κό βάρος των ψα­ριών που αλιεύ­ο­νται, έδει­ξε στα­θε­ρή πα­ρου­σία ξε­νι­κών ειδών σε πο­σο­στά που κυ­μαί­νο­νται με­τα­ξύ 12% και 24%, με μέσο όρο 17,5%. Αντί­στοι­χα πο­σο­στά στο βό­ρειο Αι­γαίο πα­ρα­μέ­νουν χα­μη­λό­τε­ρα, γε­γο­νός που επι­βε­βαιώ­νει τη γε­ω­γρα­φι­κή έντα­ση του φαι­νο­μέ­νου στο νο­τιο­α­να­το­λι­κό Αι­γαίο.

Η αλ­λα­γή δεν ξε­κί­νη­σε φέτος. Οι επι­στή­μο­νες μι­λούν πλέον για «τρο­πι­κο­ποί­η­ση» της Με­σο­γεί­ου, έναν όρο που πε­ρι­γρά­φει τη στα­δια­κή με­τα­τρο­πή της θά­λασ­σας σε πιο θερμό πε­ρι­βάλ­λον, φι­λι­κό σε είδη που μέχρι πρό­σφα­τα συ­να­ντού­σα­με σε τρο­πι­κές και υπο­τρο­πι­κές πε­ριο­χές.

Σύμ­φω­να με στοι­χεία του Ευ­ρω­παϊ­κού Ορ­γα­νι­σμού Πε­ρι­βάλ­λο­ντος και του Εθνι­κού Αστε­ρο­σκο­πεί­ου Αθη­νών, η θερ­μο­κρα­σία των νερών νότια της Ρόδου έχει αυ­ξη­θεί κατά 1,5 έως 2 βαθ­μούς Κελ­σί­ου τα τε­λευ­ταία 30 χρό­νια.

Ανά­με­σα στα είδη που κυ­ριαρ­χούν είναι ο λα­γο­κέ­φα­λος (Lagocephalus sceleratus), το­ξι­κό για τον άν­θρω­πο, με μήκος που φτά­νει τα 60 εκα­το­στά. Θε­ω­ρεί­ται επι­κίν­δυ­νος για κα­τα­νά­λω­ση και εμ­φα­νί­ζε­ται σχε­δόν σε όλη την πα­ρα­λια­κή ζώνη του νη­σιού.

Πα­ράλ­λη­λα, έχουν στα­θε­ρή πα­ρου­σία οι σαρ­γο­κέ­φα­λοι (Siganus spp.), ψάρια με εμπο­ρι­κή αξία που ψα­ρεύ­ο­νται κα­νο­νι­κά και αξιο­ποιού­νται δια­τρο­φι­κά.

Όλο και πιο συχνά κα­τα­γρά­φε­ται και το λιο­ντα­ρό­ψα­ρο (Pterois miles), με χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά αγκά­θια που είναι δη­λη­τη­ριώ­δη, όχι όμως θα­να­τη­φό­ρα.

Αρ­κε­τά από τα μη-ιθα­γε­νή είδη πλέον δεν θε­ω­ρού­νται πε­ρι­στα­σια­κά στην πε­ριο­χή μας.

Οι επι­στή­μο­νες τα χα­ρα­κτη­ρί­ζουν «established species», δη­λα­δή είδη που έχουν στα­θε­ρο­ποι­η­θεί πλη­θυ­σμια­κά και συμ­με­τέ­χουν ενερ­γά στον το­πι­κό βιο­λο­γι­κό κύκλο.

Στη Ρόδο και το Νότιο Αι­γαίο έχουν κα­τα­γρα­φεί του­λά­χι­στον 13 τέ­τοια είδη.

Αυτό δεν είναι απα­ραί­τη­τα αρ­νη­τι­κό. Σε πολ­λές πε­ρι­πτώ­σεις, τα είδη αυτά εν­σω­μα­τώ­νο­νται στη δια­τρο­φι­κή αλυ­σί­δα. Ήδη στη Ρόδο αλιεύ­ο­νται συ­στη­μα­τι­κά 14 μη-ιθα­γε­νή είδη, τόσο από επαγ­γελ­μα­τί­ες όσο και από ερα­σι­τέ­χνες ψα­ρά­δες. Τα Siganus spp. απο­τε­λούν βα­σι­κό μέρος των νέων αλιευ­μά­των, ενώ το Pterois miles ακο­λου­θεί με αυ­ξη­τι­κή πα­ρου­σία.

Ο λα­γο­κέ­φα­λος, αντί­θε­τα, δη­μιουρ­γεί προ­βλή­μα­τα λόγω της το­ξι­κό­τη­τάς του και της πυ­κνό­τη­τας των πλη­θυ­σμών του.

Η Ρόδος και γε­νι­κό­τε­ρα τα Δω­δε­κά­νη­σα απο­τε­λούν κομ­βι­κή πε­ριο­χή πα­ρα­κο­λού­θη­σης. Λει­τουρ­γούν ως φυ­σι­κή «εί­σο­δος» για τα θα­λάσ­σια είδη που κι­νού­νται από τα θερμά νερά της Ερυ­θράς Θά­λασ­σας προς τα κε­ντρι­κά και βό­ρεια της Με­σο­γεί­ου. Το φαι­νό­με­νο δεν είναι θε­ω­ρη­τι­κό. Βρί­σκε­ται σε πλήρη εξέ­λι­ξη και πα­ρα­κο­λου­θεί­ται συ­στη­μα­τι­κά από ερευ­νη­τι­κές ομά­δες.

Για την αλιεία, η με­τα­βο­λή αυτή ση­μαί­νει νέες ισορ­ρο­πί­ες. Είδη που πα­ρα­δο­σια­κά είχαν εμπο­ρι­κή αξία τεί­νουν να πε­ριο­ρί­ζο­νται ή να με­τα­κι­νού­νται βο­ρειό­τε­ρα. Πα­ράλ­λη­λα, ει­σέρ­χο­νται νέα είδη, που απαι­τούν δια­χεί­ρι­ση κιν­δύ­νου, όπως συμ­βαί­νει με τον λα­γο­κέ­φα­λο.

Η συ­νε­χής πα­ρα­κο­λού­θη­ση του φαι­νο­μέ­νου κρί­νε­ται ανα­γκαία, τόσο για λό­γους πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κούς όσο και για τη στή­ρι­ξη των το­πι­κών κοι­νο­τή­των που εξαρ­τώ­νται από τη θά­λασ­σα.

Τα στοι­χεία του ρε­πορ­τάζ βα­σί­ζο­νται σε επι­στη­μο­νι­κές δη­μο­σιεύ­σεις του 2024 και 2025, με­τα­ξύ των οποί­ων η ανα­σκό­πη­ση του Evangelopoulos και συ­νερ­γα­τών στο πε­ριο­δι­κό Frontiers in Marine Science για τα μη-ιθα­γε­νή ψάρια του Αι­γαί­ου, η με­λέ­τη της Galanidi στο πλαί­σιο του προ­γράμ­μα­τος Diversity (ResearchGate), καθώς και δε­δο­μέ­να του Εθνι­κού Αστε­ρο­σκο­πεί­ου Αθη­νών (meteo.gr) και του Ευ­ρω­παϊ­κού Ορ­γα­νι­σμού Πε­ρι­βάλ­λο­ντος (EEA) για την άνοδο της θερ­μο­κρα­σί­ας στη Με­σό­γειο. Πε­ρι­λαμ­βά­νο­νται επί­σης επι­τό­πιες κα­τα­γρα­φές από την πε­ρί­ο­δο 2017–2022, σε συ­νερ­γα­σία με αλιευ­τι­κούς φο­ρείς και ερευ­νη­τι­κές ομά­δες πα­ρα­κο­λού­θη­σης θα­λάσ­σιας βιο­ποι­κι­λό­τη­τας στα Δω­δε­κά­νη­σα.