Σε ζώνη υψηλής πυροκινδυνότητας η Ρόδος για τις επόμενες δεκαετίες

• Οι περιο­χές με τη μεγα­λύ­τερη μετα­βολή κατα­γρά­φο­νται στο νότιο και ανα­το­λικό τμήμα του νησιού • Τα ευρή­ματα της μελέτης συν­δέ­ο­νται άμεσα με όσα βίωσε η Ρόδος τον Ιούλιο του 2023 • Η ανάλυση των στοι­χείων τα τελευ­ταία 20 χρόνια δείχνει ότι το νησί περνά όλο και συχνό­τερα στη ζώνη υψηλού ή πολύ υψηλού κιν­δύ­νου, με αυξη­μένο αριθμό συνε­χό­με­νων ημερών πάνω από το κρίσιμο όριο

Πριν από δύο χρόνια ακριβώς, η Ρόδος μετρούσε τις πληγές της από την κατα­στρο­φική πυρ­κα­γιά που κατέ­καψε χιλιά­δες στρέμ­ματα δάσους και προ­κά­λεσε ζημιές σε περιου­σίες συμπο­λι­τών μας.

Οι εικόνες που βλέ­πουμε τις τελευ­ταίες ημέρες από τις τηλε­ο­ρά­σεις μας για άλλες περιο­χές της Ελλάδας που δοκι­μά­ζο­νται από τις φωτιές, ξυπνούν μνήμες που ακόμα είναι νωπές.

Μια εξαι­ρε­τικά ενδια­φέ­ρουσα έρευνα, δύο χρόνια μετά, με αφορμή την κατα­στρο­φική πυρ­κα­γιά, δείχνει ότι τα γεγο­νότα του 2023 δεν ήταν μια εξαί­ρεση, αλλά κομμάτι μιας μεγα­λύ­τε­ρης μετα­βο­λής που ήδη βρί­σκε­ται σε εξέλιξη.

Η Ρόδος και τα Δωδε­κά­νησα μπαί­νουν σταθερά σε ζώνη υψηλής και ακραίας πυρο­κιν­δυ­νό­τη­τας για τις επό­με­νες δεκα­ε­τίες, σύμφωνα με επι­στη­μο­νική μελέτη που δημο­σιεύ­τηκε τον Μάιο του 2025.

Η έρευνα, υπό τον τίτλο «Wildfire Risk Assessment Using the Fire Weather Index (FWI) in Greece», παρου­σιά­ζει συγκρι­τικά δεδο­μένα για την Ελλάδα έως το 2098, με βασικό εργα­λείο αξιο­λό­γη­σης τον διεθνώς ανα­γνω­ρι­σμένο δείκτη FWI (Fire Weather Index).

Υπο­γρά­φε­ται από την Εύη Κωστο­πού­λου, επί­κουρη καθη­γή­τρια Κλι­μα­το­λο­γίας στο Τμήμα Γεω­γρα­φίας του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου, και τον Γιώργο Σταυ­ρίδη, διδά­σκο­ντα με εξει­δί­κευση στη γεω­πλη­ρο­φο­ρική και τα συστή­ματα GIS, επίσης στο Τμήμα Γεω­γρα­φίας του ίδιου πανε­πι­στη­μίου, αμφό­τε­ροι του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου και δημο­σιεύ­τηκε στο περιο­δικό Climate (MDPI, 2025).

Η ανάλυση βασί­στηκε σε κλι­μα­τικά σενάρια υψηλής και μέτριας έντασης (RCP4.5 και RCP8.5), εξε­τά­ζο­ντας την πυρο­με­τε­ω­ρο­λο­γική επι­κιν­δυ­νό­τητα στο διά­στημα 2069–2098, σε σύγκριση με την περίοδο ανα­φο­ράς 1971–2000.

Η Ρόδος σε κόκκινη περιοχή

Σύμφωνα με τα ευρή­ματα, το ποσοστό των ημερών με πολύ υψηλό κίνδυνο πυρ­κα­γιάς (FWI > 38) στη Ρόδο ανε­βαί­νει από 24% στο παρελ­θόν, σε 37% στο χει­ρό­τερο σενάριο. Για ακραίο κίνδυνο (FWI > 50), τα ποσοστά υπερ­τε­τρα­πλα­σιά­ζο­νται από 4% σε έως και 16% των ημερών της θερινής περιό­δου.

Οι περιο­χές με τη μεγα­λύ­τερη μετα­βολή κατα­γρά­φο­νται στο νότιο και ανα­το­λικό τμήμα της Ρόδου, όπως επι­βε­βαιώ­νε­ται από χωρική επε­ξερ­γα­σία με GIS. Η αυξη­μένη θερ­μο­κρα­σία, η παρα­τε­τα­μένη ξηρασία και τα ισχυρά μελ­τέ­μια δια­μορ­φώ­νουν ένα περι­βάλ­λον που γίνεται στα­διακά πιο εύφλε­κτο.

Η εμπει­ρία του 2023

Τα ευρή­ματα της μελέτης συν­δέ­ο­νται άμεσα με όσα βίωσε το νησί της Ρόδου τον Ιούλιο του 2023. Η μεγάλη πυρ­κα­γιά που ξέσπασε τότε, οδήγησε στην εκκέ­νωση 19.000 ατόμων, κάηκαν πάνω από 176.000 στρέμ­ματα και επη­ρε­ά­στη­καν περιο­χές όπως το Κιοτάρι, η Λίνδος και η Λάρδος. Σύμφωνα με το Copernicus EMS (Copernicus, 2023), το μέτωπο ήταν από τα μεγα­λύ­τερα που έχουν κατα­γρα­φεί σε νησί της Μεσο­γείου.

Η φωτιά εκείνη, όπως και άλλες στα Δωδε­κά­νησα, εντάσ­σε­ται στις περι­πτώ­σεις με πρό­βλεψη πολύ υψηλού FWI αρκετές ημέρες πριν την εκδή­λωσή της, επι­βε­βαιώ­νο­ντας τη μεθο­δο­λο­γική επάρ­κεια του δείκτη.

Επέ­κταση της επο­χι­κό­τη­τας

Η μελέτη επι­ση­μαί­νει και μία ακόμη κρίσιμη τάση, η περί­ο­δος υψηλού κιν­δύ­νου δεν περιο­ρί­ζε­ται πλέον στους μήνες Μάιο έως Οκτώ­βριο. Το παρά­θυρο αυξά­νε­ται, με πιθανές εξάρ­σεις ακόμη και τον Απρίλιο και τον Νοέμ­βριο.

Αρχείο πυρο­κιν­δυ­νό­τη­τας

Η μελέτη δεν περιο­ρί­ζε­ται στις μελ­λο­ντι­κές προ­βλέ­ψεις αλλά περι­λαμ­βά­νει και ανα­λυ­τική επε­ξερ­γα­σία δεδο­μέ­νων από την περίοδο 1965 έως 2023, ώστε να τεκ­μη­ριώ­σει πώς δια­μορ­φώ­θηκε το κλι­μα­τικό υπό­βα­θρο που οδηγεί στην αύξηση της επι­κιν­δυ­νό­τη­τας.

Για τη Ρόδο, οι μετα­βο­λές είναι ήδη ορατές όπως σταθερή αύξηση της μέσης θερ­μο­κρα­σίας, μείωση της σχε­τι­κής υγρα­σίας κατά τους θερι­νούς μήνες και συρ­ρί­κνωση του αριθμού ημερών με βροχή, ιδίως από τον Ιούνιο έως και τον Σεπτέμ­βριο.

Η ανάλυση των στοι­χείων FWI για τα τελευ­ταία 20 χρόνια δείχνει ότι το νησί περνά όλο και συχνό­τερα στη ζώνη υψηλού ή πολύ υψηλού κιν­δύ­νου, με αυξη­μένο αριθμό συνε­χό­με­νων ημερών πάνω από το κρίσιμο όριο των 38 μονάδων.

Ενδει­κτικά, η πυρ­κα­γιά της 1ης Αυγού­στου 2021 στην Κοιλάδα των Πετα­λού­δων, που προ­κά­λεσε σοβαρές οικο­λο­γι­κές και του­ρι­στι­κές επι­πτώ­σεις, συνέ­πεσε με σειρά ημερών με FWI άνω του 45, δηλαδή σε επίπεδο πολύ υψηλής έως ακραίας επι­κιν­δυ­νό­τη­τας.

Η κατα­γραφή αυτή αξιο­ποιεί­ται στη μελέτη ως μέρος των ιστο­ρι­κών επα­λη­θεύ­σεων, απο­δει­κνύ­ο­ντας ότι ο δείκτης FWI είχε ήδη «προει­δο­ποι­ή­σει» για την ένταση των συν­θη­κών, μέρες πριν ξεσπά­σει η φωτιά.

Αντί­στοιχα, σε περι­στα­τικά μικρό­τε­ρης κλί­μα­κας, όπως οι τοπικές πυρ­κα­γιές σε Απο­λακ­κιά και Μονό­λιθο (2016–2019), η τιμή του FWI είχε ξεπε­ρά­σει τις 50 μονάδες δηλαδή βρι­σκό­ταν στην ανώτατη κατη­γο­ρία κιν­δύ­νου που ορίζει η μελέτη.

Οι ερευ­νη­τές τονί­ζουν ότι, ειδικά για περιο­χές όπως η Ρόδος με έντονη του­ρι­στική πίεση, δασική κάλυψη και μικτή χρήση γης, η αξιο­ποί­ηση αυτών των δεικτών μπορεί να δώσει έγκαιρα προει­δο­ποι­η­τικά σήματα, πολύ πριν την εκδή­λωση ενός συμ­βά­ντος.

Το οικο­νο­μικό κόστος

Μελέτη της Scope Group για την Ελλάδα (2024) προ­βλέ­πει ότι το ετήσιο κόστος ζημίας από πυρ­κα­γιές θα αυξηθεί έως και 56% μέσα στις επό­με­νες δύο δεκα­ε­τίες. Η χώρα επεν­δύει ήδη σε σχέδια πρό­λη­ψης και κλι­μα­τι­κής ανθε­κτι­κό­τη­τας, με ειδικό πακέτο χρη­μα­το­δό­τη­σης άνω των 2 δισ. ευρώ και ενί­σχυση του προ­σω­πι­κού της Πυρο­σβε­στι­κής (Scope ESG, 2024).

Η μελέτη του 2025 δίνει μια καθαρή εικόνα ότι ο κίν­δυ­νος πυρ­κα­γιάς για τη Ρόδο και τα Δωδε­κά­νησα δεν είναι πια μια περιο­δική απειλή αλλά είναι μια νέα, διαρκής πραγ­μα­τι­κό­τητα.