Σε ζώνη υψηλής πυροκινδυνότητας η Ρόδος για τις επόμενες δεκαετίες

• Οι πε­ριο­χές με τη με­γα­λύ­τε­ρη με­τα­βο­λή κα­τα­γρά­φο­νται στο νότιο και ανα­το­λι­κό τμήμα του νη­σιού • Τα ευ­ρή­μα­τα της με­λέ­της συν­δέ­ο­νται άμεσα με όσα βίωσε η Ρόδος τον Ιού­λιο του 2023 • Η ανά­λυ­ση των στοι­χεί­ων τα τε­λευ­ταία 20 χρό­νια δεί­χνει ότι το νησί περνά όλο και συ­χνό­τε­ρα στη ζώνη υψη­λού ή πολύ υψη­λού κιν­δύ­νου, με αυ­ξη­μέ­νο αριθ­μό συ­νε­χό­με­νων ημε­ρών πάνω από το κρί­σι­μο όριο

Πριν από δύο χρό­νια ακρι­βώς, η Ρόδος με­τρού­σε τις πλη­γές της από την κα­τα­στρο­φι­κή πυρ­κα­γιά που κα­τέ­κα­ψε χι­λιά­δες στρέμ­μα­τα δά­σους και προ­κά­λε­σε ζη­μιές σε πε­ριου­σί­ες συ­μπο­λι­τών μας.

Οι ει­κό­νες που βλέ­που­με τις τε­λευ­ταί­ες ημέ­ρες από τις τη­λε­ο­ρά­σεις μας για άλλες πε­ριο­χές της Ελ­λά­δας που δο­κι­μά­ζο­νται από τις φω­τιές, ξυ­πνούν μνή­μες που ακόμα είναι νωπές.

Μια εξαι­ρε­τι­κά εν­δια­φέ­ρου­σα έρευ­να, δύο χρό­νια μετά, με αφορ­μή την κα­τα­στρο­φι­κή πυρ­κα­γιά, δεί­χνει ότι τα γε­γο­νό­τα του 2023 δεν ήταν μια εξαί­ρε­ση, αλλά κομ­μά­τι μιας με­γα­λύ­τε­ρης με­τα­βο­λής που ήδη βρί­σκε­ται σε εξέ­λι­ξη.

Η Ρόδος και τα Δω­δε­κά­νη­σα μπαί­νουν στα­θε­ρά σε ζώνη υψη­λής και ακραί­ας πυ­ρο­κιν­δυ­νό­τη­τας για τις επό­με­νες δε­κα­ε­τί­ες, σύμ­φω­να με επι­στη­μο­νι­κή με­λέ­τη που δη­μο­σιεύ­τη­κε τον Μάιο του 2025.

Η έρευ­να, υπό τον τίτλο «Wildfire Risk Assessment Using the Fire Weather Index (FWI) in Greece», πα­ρου­σιά­ζει συ­γκρι­τι­κά δε­δο­μέ­να για την Ελ­λά­δα έως το 2098, με βα­σι­κό ερ­γα­λείο αξιο­λό­γη­σης τον διε­θνώς ανα­γνω­ρι­σμέ­νο δεί­κτη FWI (Fire Weather Index).

Υπο­γρά­φε­ται από την Εύη Κω­στο­πού­λου, επί­κου­ρη κα­θη­γή­τρια Κλι­μα­το­λο­γί­ας στο Τμήμα Γε­ω­γρα­φί­ας του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αι­γαί­ου, και τον Γιώρ­γο Σταυ­ρί­δη, δι­δά­σκο­ντα με εξει­δί­κευ­ση στη γε­ω­πλη­ρο­φο­ρι­κή και τα συ­στή­μα­τα GIS, επί­σης στο Τμήμα Γε­ω­γρα­φί­ας του ίδιου πα­νε­πι­στη­μί­ου, αμ­φό­τε­ροι του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αι­γαί­ου και δη­μο­σιεύ­τη­κε στο πε­ριο­δι­κό Climate (MDPI, 2025).

Η ανά­λυ­ση βα­σί­στη­κε σε κλι­μα­τι­κά σε­νά­ρια υψη­λής και μέ­τριας έντα­σης (RCP4.5 και RCP8.5), εξε­τά­ζο­ντας την πυ­ρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κή επι­κιν­δυ­νό­τη­τα στο διά­στη­μα 2069–2098, σε σύ­γκρι­ση με την πε­ρί­ο­δο ανα­φο­ράς 1971–2000.

Η Ρόδος σε κόκ­κι­νη πε­ριο­χή

Σύμ­φω­να με τα ευ­ρή­μα­τα, το πο­σο­στό των ημε­ρών με πολύ υψηλό κίν­δυ­νο πυρ­κα­γιάς (FWI > 38) στη Ρόδο ανε­βαί­νει από 24% στο πα­ρελ­θόν, σε 37% στο χει­ρό­τε­ρο σε­νά­ριο. Για ακραίο κίν­δυ­νο (FWI > 50), τα πο­σο­στά υπερ­τε­τρα­πλα­σιά­ζο­νται από 4% σε έως και 16% των ημε­ρών της θε­ρι­νής πε­ριό­δου.

Οι πε­ριο­χές με τη με­γα­λύ­τε­ρη με­τα­βο­λή κα­τα­γρά­φο­νται στο νότιο και ανα­το­λι­κό τμήμα της Ρόδου, όπως επι­βε­βαιώ­νε­ται από χω­ρι­κή επε­ξερ­γα­σία με GIS. Η αυ­ξη­μέ­νη θερ­μο­κρα­σία, η πα­ρα­τε­τα­μέ­νη ξη­ρα­σία και τα ισχυ­ρά μελ­τέ­μια δια­μορ­φώ­νουν ένα πε­ρι­βάλ­λον που γί­νε­ται στα­δια­κά πιο εύ­φλε­κτο.

Η εμπει­ρία του 2023

Τα ευ­ρή­μα­τα της με­λέ­της συν­δέ­ο­νται άμεσα με όσα βίωσε το νησί της Ρόδου τον Ιού­λιο του 2023. Η με­γά­λη πυρ­κα­γιά που ξέ­σπα­σε τότε, οδή­γη­σε στην εκ­κέ­νω­ση 19.000 ατό­μων, κά­η­καν πάνω από 176.000 στρέμ­μα­τα και επη­ρε­ά­στη­καν πε­ριο­χές όπως το Κιο­τά­ρι, η Λίν­δος και η Λάρ­δος. Σύμ­φω­να με το Copernicus EMS (Copernicus, 2023), το μέ­τω­πο ήταν από τα με­γα­λύ­τε­ρα που έχουν κα­τα­γρα­φεί σε νησί της Με­σο­γεί­ου.

Η φωτιά εκεί­νη, όπως και άλλες στα Δω­δε­κά­νη­σα, εντάσ­σε­ται στις πε­ρι­πτώ­σεις με πρό­βλε­ψη πολύ υψη­λού FWI αρ­κε­τές ημέ­ρες πριν την εκ­δή­λω­σή της, επι­βε­βαιώ­νο­ντας τη με­θο­δο­λο­γι­κή επάρ­κεια του δεί­κτη.

Επέ­κτα­ση της επο­χι­κό­τη­τας

Η με­λέ­τη επι­ση­μαί­νει και μία ακόμη κρί­σι­μη τάση, η πε­ρί­ο­δος υψη­λού κιν­δύ­νου δεν πε­ριο­ρί­ζε­ται πλέον στους μήνες Μάιο έως Οκτώ­βριο. Το πα­ρά­θυ­ρο αυ­ξά­νε­ται, με πι­θα­νές εξάρ­σεις ακόμη και τον Απρί­λιο και τον Νο­έμ­βριο.

Αρ­χείο πυ­ρο­κιν­δυ­νό­τη­τας

Η με­λέ­τη δεν πε­ριο­ρί­ζε­ται στις μελ­λο­ντι­κές προ­βλέ­ψεις αλλά πε­ρι­λαμ­βά­νει και ανα­λυ­τι­κή επε­ξερ­γα­σία δε­δο­μέ­νων από την πε­ρί­ο­δο 1965 έως 2023, ώστε να τεκ­μη­ριώ­σει πώς δια­μορ­φώ­θη­κε το κλι­μα­τι­κό υπό­βα­θρο που οδη­γεί στην αύ­ξη­ση της επι­κιν­δυ­νό­τη­τας.

Για τη Ρόδο, οι με­τα­βο­λές είναι ήδη ορα­τές όπως στα­θε­ρή αύ­ξη­ση της μέσης θερ­μο­κρα­σί­ας, μεί­ω­ση της σχε­τι­κής υγρα­σί­ας κατά τους θε­ρι­νούς μήνες και συρ­ρί­κνω­ση του αριθ­μού ημε­ρών με βροχή, ιδίως από τον Ιού­νιο έως και τον Σε­πτέμ­βριο.

Η ανά­λυ­ση των στοι­χεί­ων FWI για τα τε­λευ­ταία 20 χρό­νια δεί­χνει ότι το νησί περνά όλο και συ­χνό­τε­ρα στη ζώνη υψη­λού ή πολύ υψη­λού κιν­δύ­νου, με αυ­ξη­μέ­νο αριθ­μό συ­νε­χό­με­νων ημε­ρών πάνω από το κρί­σι­μο όριο των 38 μο­νά­δων.

Εν­δει­κτι­κά, η πυρ­κα­γιά της 1ης Αυ­γού­στου 2021 στην Κοι­λά­δα των Πε­τα­λού­δων, που προ­κά­λε­σε σο­βα­ρές οι­κο­λο­γι­κές και του­ρι­στι­κές επι­πτώ­σεις, συ­νέ­πε­σε με σειρά ημε­ρών με FWI άνω του 45, δη­λα­δή σε επί­πε­δο πολύ υψη­λής έως ακραί­ας επι­κιν­δυ­νό­τη­τας.

Η κα­τα­γρα­φή αυτή αξιο­ποιεί­ται στη με­λέ­τη ως μέρος των ιστο­ρι­κών επα­λη­θεύ­σε­ων, απο­δει­κνύ­ο­ντας ότι ο δεί­κτης FWI είχε ήδη «προει­δο­ποι­ή­σει» για την έντα­ση των συν­θη­κών, μέρες πριν ξε­σπά­σει η φωτιά.

Αντί­στοι­χα, σε πε­ρι­στα­τι­κά μι­κρό­τε­ρης κλί­μα­κας, όπως οι το­πι­κές πυρ­κα­γιές σε Απο­λακ­κιά και Μο­νό­λι­θο (2016–2019), η τιμή του FWI είχε ξε­πε­ρά­σει τις 50 μο­νά­δες δη­λα­δή βρι­σκό­ταν στην ανώ­τα­τη κα­τη­γο­ρία κιν­δύ­νου που ορί­ζει η με­λέ­τη.

Οι ερευ­νη­τές το­νί­ζουν ότι, ει­δι­κά για πε­ριο­χές όπως η Ρόδος με έντο­νη του­ρι­στι­κή πίεση, δα­σι­κή κά­λυ­ψη και μικτή χρήση γης, η αξιο­ποί­η­ση αυτών των δει­κτών μπο­ρεί να δώσει έγκαι­ρα προει­δο­ποι­η­τι­κά σή­μα­τα, πολύ πριν την εκ­δή­λω­ση ενός συμ­βά­ντος.

Το οι­κο­νο­μι­κό κό­στος

Με­λέ­τη της Scope Group για την Ελ­λά­δα (2024) προ­βλέ­πει ότι το ετή­σιο κό­στος ζη­μί­ας από πυρ­κα­γιές θα αυ­ξη­θεί έως και 56% μέσα στις επό­με­νες δύο δε­κα­ε­τί­ες. Η χώρα επεν­δύ­ει ήδη σε σχέ­δια πρό­λη­ψης και κλι­μα­τι­κής αν­θε­κτι­κό­τη­τας, με ει­δι­κό πα­κέ­το χρη­μα­το­δό­τη­σης άνω των 2 δισ. ευρώ και ενί­σχυ­ση του προ­σω­πι­κού της Πυ­ρο­σβε­στι­κής (Scope ESG, 2024).

Η με­λέ­τη του 2025 δίνει μια κα­θα­ρή ει­κό­να ότι ο κίν­δυ­νος πυρ­κα­γιάς για τη Ρόδο και τα Δω­δε­κά­νη­σα δεν είναι πια μια πε­ριο­δι­κή απει­λή αλλά είναι μια νέα, διαρ­κής πραγ­μα­τι­κό­τη­τα.