Σοφία Ζαχαράκη: Έχουμε κάνει άλματα στην προστασία των παιδιών και την αποϊδρυματοποίηση

Πυρήνας της πολι­τι­κής του υπουρ­γείου Κοι­νω­νι­κής Συνοχής και Οικο­γέ­νειας απο­τε­λεί η υιο­θέ­τηση ενός δομη­μέ­νου πλέγ­μα­τος μέτρων με σκοπό την αποϊ­δρυ­μα­το­ποί­ηση των παιδιών και των ατόμων με ανα­πη­ρία, τα οποία ήδη ζουν σε ιδρύ­ματα και παράλ­ληλα, η λήψη μέτρων για την αποφυγή ένταξης νέων παιδιών σε ιδρύ­ματα.

Ένα πολύ­πλοκο έργο, με ιδιαί­τε­ρες δυσκο­λίες για ένα τόσο ευαί­σθητο ζήτημα, που πολλές φορές μένει αθέατο, όπως οι θετικές εξε­λί­ξεις και οι πρω­το­βου­λίες που λαμ­βά­νο­νται, καθώς πέρα από τις υιο­θε­σίες πρέπει να αντι­με­τω­πι­στούν και τα προ­βλή­ματα με τα μεγα­λύ­τερα παιδιά ή νέους που παρα­μέ­νουν σε ιδρύ­ματα. Η Σοφία Ζαχα­ράκη, η οποία, ως υπουρ­γός Κοι­νω­νι­κής Συνοχής και Οικο­γέ­νειας, ηγείται αυτής της απαι­τη­τι­κής προ­σπά­θειας, μιλά στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για τον πρω­τό­γνωρο στην Ελλάδα θεσμό της επαγ­γελ­μα­τι­κής ανα­δο­χής παιδιών με υψηλό ποσοστό ψυχικής ή σωμα­τι­κής ανα­πη­ρίας, το Πρό­γραμμα Ημιαυ­τό­νο­μης Δια­βί­ω­σης για παιδιά άνω των 14 ετών, τις Στέγες Υπο­στη­ρι­ζό­με­νης Δια­βί­ω­σης για Άτομα με Ανα­πη­ρία, αλλά και για στάση της στη ζοφερή υπόθεση κακο­ποί­η­σης παιδιών, με πρω­τα­γω­νι­στή τον αστυ­νο­μικό της βουλής.

Ανα­δο­χές και Υιο­θε­σίες

Σύμφωνα με τα στοι­χεία του υπουρ­γείου, σήμερα στην Ελλάδα δια­βιούν σε δημόσια και ιδιω­τικά ιδρύ­ματα 1.206 παιδιά. Συγκε­κρι­μένα, 77 παιδιά είναι ηλικίας έως 2 ετών, τα 81 παιδιά είναι ηλικίας 3 έως 6 ετών, 403 παιδιά είναι ηλικίας 7 έως 12 ετών, 338 παιδιά είναι ηλικίας 13 έως 15 ετών και 307 παιδιά είναι ηλικίας 16 έως 18 ετών. Όπως υπο­στη­ρί­ζει η Σοφία Ζαχα­ράκη, «βούλησή μας είναι αυτά τα παιδιά να συν­δε­θούν με μια θετή ή ανάδοχη οικο­γέ­νεια και να ζήσουν σε ένα ασφαλές περι­βάλ­λον, το οποίο θα τους δώσει την απα­ραί­τητη φρο­ντίδα και αγάπη που κάθε παιδί έχει ανάγκη».

Αύξηση έως και διπλα­σια­σμός των επι­δο­μά­των

Για τα κίνητρα που δίνο­νται από το κράτος θα πει η κα Ζαχα­ράκη: «Νομίζω, είναι σημα­ντικό να γνω­ρί­ζουν οι πολίτες οι οποίοι επι­θυ­μούν να γίνουν ανά­δο­χοι γονείς πως από τον Οκτώβρη του 2024 αυξή­θηκε το επίδομα ανα­δο­χής για παιδιά τυπικής ανά­πτυ­ξης από 325 ευρώ σε 525 ευρώ το μήνα ενώ για τα παιδιά με ανα­πη­ρία το επίδομα διπλα­σιά­στηκε από τα 375 ευρώ στα 750 ευρώ το μήνα. Με την αύξηση του μηνιαίου επι­δό­μα­τος επι­θυ­μούμε να στη­ρί­ξουμε έμπρα­κτα τους ανθρώ­πους που προ­έ­βη­σαν σε μια πράξη ανι­διο­τε­λούς αγάπης και έδωσαν σε ένα παιδί που δια­βιούσε σε ίδρυμα την ευκαι­ρία να γίνει μέλος μιας οικο­γέ­νειας».

Ο θεσμός της επαγ­γελ­μα­τι­κής ανα­δο­χής για παιδιά με ανα­πη­ρία

Παράλ­ληλα, για πρώτη φορά στην Ελλάδα υλο­ποιεί­ται ο θεσμός της επαγ­γελ­μα­τι­κής ανα­δο­χής, η οποία αφορά την αναδοχή παιδιών με υψηλό ποσοστό ψυχικής ή σωμα­τι­κής ανα­πη­ρίας. Στα ιδρύ­ματα ζει ένας μεγάλος αριθμός παιδιών με ανα­πη­ρία, συγκε­κρι­μένα σήμερα αριθ­μούν 181 παιδιά.«Έχουμε παρα­τη­ρή­σει πώς οι πιθα­νό­τη­τες να συν­δε­θεί ένα παιδί με ανα­πη­ρία με μια οικο­γέ­νεια είναι πολύ μικρές. Οι περισ­σό­τε­ροι γονείς επι­θυ­μούν να συν­δε­θούν με παιδιά τυπικής ανά­πτυ­ξης και ηλικίας έως και 4 ετών. Για να δώσουμε, λοιπόν, στα παιδιά με ανα­πη­ρία τη δυνα­τό­τητα να ζήσουν έκτος ιδρυ­μά­των ξεκι­νή­σαμε την υλο­ποί­ηση του θεσμού της επαγ­γελ­μα­τι­κής ανα­δο­χής», ανα­φέ­ρει η υπουρ­γός και μας πλη­ρο­φο­ρεί για την πορεία της υλο­ποί­η­σης του σχεδίου: «Τον Ιούλιο του 2024 το υπουρ­γείο Κοι­νω­νι­κής Συνοχής και Οικο­γέ­νειας προέβη σε σύναψη προ­γραμ­μα­τι­κής σύμ­βα­σης, με το τμήμα Κοι­νω­νι­κής Εργα­σίας του Πανε­πι­στή­μιο Δυτικής Αττικής, με σκοπό την υλο­ποί­ηση ειδικών προ­γραμ­μά­των εκπαί­δευ­σης των υπο­ψη­φίων επαγ­γελ­μα­τιών ανα­δό­χων, ώστε να μπορούν να αντα­πο­κρι­θούν στις ανάγκες αυξη­μέ­νης φρο­ντί­δας που έχει ένα παιδί με υψηλά ποσοστά ανα­πη­ρίας. Στις 30 Νοεμ­βρίου ολο­κλη­ρώ­θηκε οι εκπαί­δευση των πρώτων 11 υπο­ψη­φίων επαγ­γελ­μα­τιών ανα­δό­χων στην Αττική. Τους επό­με­νους μήνες η επι­στη­μο­νική ομάδα του Πανε­πι­στη­μίου Δυτικής Αττικής θα μεταβεί και στις 13 περι­φέ­ρειες της χώρας ώστε να προβεί στην εκπαί­δευση των κατά τόπους φορέων επο­πτείας της ανα­δο­χής και να ξεκι­νή­σει έτσι η υλο­ποί­ηση του θεσμού σε όλη την επι­κρά­τεια. Η απο­ζη­μί­ωση που θα δίνεται στους επαγ­γελ­μα­τίες ανα­δό­χους γονείς ανέρ­χε­ται σε 1.850 ευρώ το μήνα μεικτά».

Πρό­γραμμα Ημιαυ­τό­νο­μης Δια­βί­ω­σης για παιδιά άνω των 14 ετών

«Παράλ­ληλα», όπως επι­ση­μαί­νει η κα Ζαχα­ράκη, «κύριο μέλημα μας είναι να προ­στα­τέ­ψουμε τα παιδιά που δυστυ­χώς, δεν μπό­ρε­σαν να συν­δε­θούν με μια θετή ή ανάδοχη οικο­γέ­νεια και μετά το 14ο έτος της ηλικίας του συνε­χί­ζουν να ζουν σε ιδρύ­ματα. Έχουμε δια­πι­στώ­σει πως τα παιδιά άνω των 14 ετών είναι σχεδόν απίθανο να συν­δε­θούν με μια οικο­γέ­νεια. Έτσι, μετά την ενη­λι­κί­ωση τους πολλές φορές βρί­σκο­νται παντε­λώς μετέωρα. Για να παρέ­χουμε ένα δίκτυ προ­στα­σίας στη μετε­φη­βική ηλικία υλο­ποιούμε τον θεσμό της Ημιαυ­τό­νο­μης Δια­βί­ω­σης όπου παιδιά άνω των 14 ετών που ζουν σε ιδρύ­ματα να εντα­χθούν σε δια­με­ρί­σματα και να παρα­μεί­νουν εκεί έως και το 26ο έτος της ηλικίας τους».

Όπως έχει γίνει γνωστό, τον περα­σμένο Αύγου­στο δημο­σιεύ­θηκε η ΚΥΑ του Προ­γράμ­μα­τος και η σχετική αίτηση χρη­μα­το­δό­τη­σης ώστε πιστο­ποι­η­μέ­νοι φορείς παι­δι­κής προ­στα­σίας να ιδρύ­σουν Μονάδες Ημιαυ­τό­νο­μης Δια­βί­ω­σης. Το συγκε­κρι­μένο πρό­γραμμα εξα­σφα­λί­ζει την ασφαλή και άνετη διαμονή στους ωφε­λού­με­νους, την καθη­με­ρινή τους φρο­ντίδα, την ψυχο­κοι­νω­νική́ τους υπο­στή­ριξη και δια­σύν­δεση με συμπλη­ρω­μα­τι­κές παροχές και υπη­ρε­σίες, όπως εξω­σχο­λι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες για τα ανήλικα παιδιά, ενώ στους ενή­λι­κους νέους παρέ­χο­νται υπη­ρε­σίες επαγ­γελ­μα­τι­κής καθο­δή­γη­σης και εργα­σια­κής συμ­βου­λευ­τι­κής.

Ο στόχος του προ­γράμ­μα­τος ημιαυ­τό­νο­μης δια­βί­ω­σης είναι να παρέχει όλα τα απα­ραί­τητα εφόδια ώστε να επι­τευ­χθεί η στα­διακή και ομαλή αυτο­νό­μηση των παιδιών και νέων που στο παρελ­θόν έχουν ζήσει σε ιδρύ­ματα μέσω της πλήρους σχο­λι­κής, ακα­δη­μαϊ­κής και επαγ­γελ­μα­τι­κής τους ένταξης. Μάλιστα, όπως θα μας πει η υπουρ­γός, «σε κάθε δια­μέ­ρι­σμα εργά­ζε­ται μια ομάδα επι­στη­μό­νων η οποία απαρ­τί­ζε­ται μεταξύ άλλων από κοι­νω­νι­κούς λει­τουρ­γούς, ψυχο­λό­γους και εκπαι­δευ­τι­κούς με σκοπό να παρέ­χε­ται σε κάθε παιδί το κατάλ­ληλο πλαίσιο εξα­το­μι­κευμένης φρο­ντί­δας και υπο­στή­ρι­ξης», ενώ σημειώ­νει: «Το πρό­γραμμα καλύ­πτει όλα τα έξοδα δια­μο­νής των ωφε­λού­με­νων στα δια­με­ρί­σματα, τα λει­τουρ­γικά κόστη των δια­με­ρι­σμά­των, κόστη για την εκπαί­δευση, επι­μόρ­φωση και την επαγ­γελ­μα­τική κατάρ­τιση των ωφε­λού­με­νων. Παράλ­ληλα, σε όλους τους ωφε­λού­με­νους παρέ­χε­ται μηνιαίο οικο­νο­μικό βοήθημα ύψους 375 ευρώ για να καλύ­ψουν τα προ­σω­πικά τους έξοδα».

Όπως εκτιμά το υπουρ­γείο, μέχρι το τέλος του 2025 θα εντα­χθούν στο Πρό­γραμμα Ημιαυ­τό­νο­μης Δια­βί­ω­σης του­λά­χι­στον 200 παιδιά και νέοι. Ο συνο­λι­κός προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός του Προ­γράμ­μα­τος ανέρ­χε­ται σε 12.655.080,66 ευρώ συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου του Φ.Π.Α. και θα χρη­μα­το­δο­τη­θεί από τους πόρους του Ταμείο Ανά­καμ­ψης και Ανθε­κτι­κό­τη­τας.

Στέγες Υπο­στη­ρι­ζό­με­νης Δια­βί­ω­σης για Άτομα με Ανα­πη­ρία

Σχετικά με τα ενήλικα παιδιά με ανα­πη­ρία η κα Ζαχα­ράκη σημειώ­νει: «Φυσικά, πάγια πολι­τική μας είναι και η υπο­στή­ριξη και η σταθερή χρη­μα­το­δό­τηση των Στεγών Υπο­στη­ρι­ζό­με­νης Δια­βί­ω­σης για Άτομα με Ανα­πη­ρία. Στις Στέγες Υπο­στη­ρι­ζό­με­νης Δια­βί­ω­σης (ΣΥΔ) δια­μέ­νουν άτομα με κάθε είδους κινη­τική, νοητική ή αισθη­τη­ριακή ανα­πη­ρία, ή πολ­λα­πλές ανα­πη­ρίες, εκ γενετής ή επί­κτη­τες, ηλικίας 18 ετών και άνω, τα οποία δεν μπορούν να δια­βιώ­σουν αυτό­νομα χωρίς κατάλ­ληλη υπο­στή­ριξη».

Επι­ση­μαί­νει δε ότι «η υπο­στη­ρι­ζό­μενη Δια­βί­ωση ενι­σχύει το θεμε­λιώ­δες δικαί­ωμα για ανε­ξάρ­τητη δια­βί­ωση των ατόμων με ανα­πη­ρία, παρέ­χο­ντας αφενός φρο­ντίδα και υπο­στή­ριξη, με σεβασμό στα δικαιώ­ματα, τις ανάγκες και τις επι­θυ­μίες του κάθε ατόμου και αφε­τέ­ρου συν­δρά­μει στην ανά­πτυξη στο μέγιστο βαθμό των δεξιο­τή­των και ικα­νο­τή­των του, με στόχο τη κοι­νω­νική του ένταξη συμπε­ρι­λαμ­βα­νό­με­νης της δυνα­τό­τη­τας πρό­σβα­σης στην εκπαί­δευση και την εργασία. Παράλ­ληλα, η Υπο­στη­ρι­ζό­μενη Δια­βί­ωση συν­δρά­μει στην αποϊ­δρυ­μα­το­ποί­ηση των ατόμων με ανα­πη­ρία που φιλο­ξε­νού­νται σε μονάδες κλει­στής φρο­ντί­δας και έτσι, συμ­βά­λει καθο­ρι­στικά στην από­κτηση μιας καλύ­τε­ρης ποιό­τη­τας ζωής με εξα­το­μι­κευ­μένη φρο­ντίδα, περισ­σό­τε­ρες ευκαι­ρίες και μεγα­λύ­τερο έλεγχο των επι­λο­γών τους από τα ίδια τα ωφε­λού­μενα άτομα».

Όπως μας γνω­στο­ποιεί η ίδια, «στην Ελλάδα υπάρ­χουν 117 Στέγες Υπο­στη­ρι­ζό­με­νης Δια­βί­ω­σης, στις οποίες δια­μέ­νουν 522 άτομα με ανα­πη­ρία. Οι Στέγες Υπο­στη­ρι­ζό­με­νης Δια­βί­ω­σης χρη­μα­το­δο­τού­νται είτε μέσω τρο­φείου, το οποίο χρη­μα­το­δο­τεί­ται από το Υπουρ­γείο Κοι­νω­νι­κής Συνοχής και Οικο­γέ­νειας. Πρόθεση του Υπουρ­γείου μας είναι το αμέσως επόμενο διά­στημα να κατα­βλη­θεί τροφείο για όλα τα ανα­σφά­λι­στα άτομα τα οποία δια­μέ­νουν σε ΣΥΔ ενώ παράλ­ληλα, εξε­τά­ζουμε τη δυνα­τό­τητα αύξησης του ύψους των τρο­φείων». Για να συμπλη­ρώ­σει ότι «στο πλαίσιο της στρα­τη­γι­κής μας για την αποϊ­δρυ­μα­το­ποί­ηση, τον τελευ­ταίο έναν χρόνο έχουμε υλο­ποι­ή­σει δράσεις που συν­δρά­μουν καθο­ρι­στικά στο να δημιουρ­γη­θεί ένα ασφαλές πλαίσιο για τα πιο ευάλωτα άτομα που ζουν σε ιδρύ­ματα ώστε να επι­τύ­χουμε την στα­διακή και ομαλή τους ένταξη και να τους προ­σφέ­ρουμε καλύ­τε­ρες συν­θή­κες ζωής».

Για τους επό­με­νους στόχους του υπουρ­γείου, η κα Ζαχα­ράκη μας λέει ότι αυτοί θα είναι «η ορι­ζό­ντια ανα­σύ­νταξη των κοι­νω­νι­κών υπη­ρε­σιών του κράτους, ώστε να υπο­στη­ρί­ζουν ουσια­στικά τις πλέον ευά­λω­τες οικο­γέ­νειές και να προ­λαμ­βά­νε­ται η ιδρυ­μα­το­ποί­ηση. Αυτό θα ξεκι­νή­σει με την επι­μόρ­φωση και την ενδυ­νά­μωση των κοι­νω­νι­κών λει­τουρ­γών ώστε να δοθεί έμφαση στην πρόληψη και την στήριξη των ευά­λω­των οικο­γε­νειών. Παράλ­ληλα, μελε­τάμε τα κενά που υπάρ­χουν στη νομο­θε­σία για να μπο­ρέ­σουμε στην Ελλάδα να επι­τύ­χουμε μια συνε­κτική πολι­τική παι­δι­κής προ­στα­σίας και να μην υπάρχει κατα­κερ­μα­τι­σμός των αρμο­διο­τή­των».

Ο στόχος του επαγ­γελ­μα­τία ανά­δο­χου για εγκα­τα­λε­λειμ­μένα βρέφη

Τέλος, όπως επι­ση­μαί­νει, «επό­με­νος αμέσως στόχος μας είναι η υλο­ποί­ηση του θεσμού της επαγ­γελ­μα­τι­κής ανα­δο­χής για τα εγκα­τα­λε­λειμ­μένα βρέφη, ώστε κανένα βρέφος να μην παρα­μέ­νει εγκα­τα­λε­λειμ­μένο σε νοσο­κο­μείο ή σε ίδρυμα. Σκοπός μας είναι τα βρέφη να τοπο­θε­τού­νται άμεσα με μια ειδικά εκπαι­δευ­μένη επαγ­γελ­μα­τία ανάδοχο μητέρα μέχρι να συν­δε­θούν με μια οικο­γέ­νεια».

Για τη ζοφερή υπόθεση με πρω­τα­γω­νι­στή τον αστυ­νο­μικό της βουλής

Εξάλλου, με αφορμή τη συζή­τηση που έχει πυρο­δο­τή­σει η ζοφερή υπόθεση της ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας και κακο­ποί­η­σης, με πρω­τα­γω­νι­στή τον αστυ­νο­μικό της Βουλής, σχετικά με την τύχη των παιδιών και περί αβελ­τη­ρίας, η υπουρ­γός Κοι­νω­νι­κής Συνοχής και Οικο­γέ­νειας είναι απόλυτη:

«Συνει­δητά έχω απο­φύ­γει – όπως και σε όλες τις αντί­στοι­χες περι­πτώ­σεις που λαμ­βά­νουν για προ­φα­νείς λόγους μεγάλη δημο­σιό­τητα – να σπεύσω να παρου­σιάσω “ευαί­σθη­σία και εγρή­γορση”. Δεν είναι το πρώτο μέλημα μου να πω τι κάνω ή τι κάνουμε ως υπουρ­γείο αλλά να κάνω και να κάνουμε όλα όσα πρέπει. Με τον τρόπο που πρέπει. Η μόνη ειλι­κρι­νής έγνοια μου είναι η ασφά­λεια και την προ­στα­σία παιδιών που βρί­σκο­νται ίσως στην πλέον σκληρή στιγμή της ζωής τους. Όταν καταρ­ρέει το οικο­γε­νειακό οικο­δό­μημα – όσο σαθρό και άρρωστο κι αν είναι – και βρί­σκο­νται στο κενό. Όμως, η παιδική προ­στα­σία έχει δια­δι­κα­σίες και πρω­τό­κολλα. Σε αυτές τις περι­πτώ­σεις, ο μόνος αρμό­διος για την απο­μά­κρυνση και την τοπο­θέ­τηση των παιδιών σε δομές, είναι ο εισαγ­γε­λέας ανη­λί­κων. Στη φάση όπου τα παιδιά βρί­σκο­νται με εισαγ­γε­λική εντολή στο νοσο­κο­μείο δεν υπάρχει περι­θώ­ριο παρέμ­βα­σης. Ως υπουρ­γείο συνερ­γα­ζό­μα­στε άμεσα με τις κοι­νω­νι­κές υπη­ρε­σίες, που ειση­γού­νται στον εισαγ­γε­λέα ποια είναι η βέλ­τι­στη λύση για την φρο­ντίδα των παιδιών. Είμαστε σε στενή συνερ­γα­σία και επι­κοι­νω­νία και με την εισαγ­γε­λία προ­κει­μέ­νου να βρί­σκο­νται οι κατάλ­λη­λοι χώροι φιλο­ξε­νίας των παιδιών αυτών. Και μάλιστα, ήδη, στην περί­πτωση των πέντε αυτών παιδιών αυτών έχουμε συν­δρά­μει άτυπα στην εξεύ­ρεση καταλ­λή­λων δομών. Ανα­με­τρώ­μαι καθη­με­ρινά με τη συνεί­δηση μου, όχι με την επι­και­ρό­τητα και τις εντυ­πώ­σεις που δυστυ­χώς, πρέπει να πω ότι δημιουρ­γού­νται όπως στην προ­κει­μένη περί­πτωση, για λόγους κακώς νοού­με­νου συν­δι­κα­λι­σμού. Η προ­στα­σία των παιδιών που έχουν υποστεί αυτή τη βιαιό­τητα είναι ευθύνη όλων μας».

Εν κατα­κλείδι, η Σοφία Ζαχα­ράκη θα υπο­γραμ­μί­σει:

«Είναι σημα­ντικό η κοι­νω­νία να γίνεται κοι­νω­νός όσων γίνο­νται στο κομμάτι της παι­δι­κής προ­στα­σίας και της προ­σπά­θειας να βγά­λουμε τα παιδιά από τα ιδρύ­ματα. Το έργο μπορεί να μην τραβάει τα φώτα της δημο­σιό­τη­τας, όμως είναι μετρή­σιμο και απο­τυ­πώ­νε­ται στην εντυ­πω­σιακή αύξηση στις υιο­θε­σίες και τις ανα­δο­χές. Από το 2019 έχουν βγει από τα ιδρύ­ματα σχεδόν 1.000 παιδιά. Είναι ορατό στην Ηλεία όπου ήδη λει­τουρ­γούν ήδη πέντε Στέγες Υπο­στη­ρι­ζό­με­νης Δια­βί­ω­σης, στην Ξάνθη και στην Καβάλα που δημιουρ­γούμε άλλες δυο. Στην Αττική σύντομα θα έχουμε φτιάξει την πρώτη δημόσια Στέγη Βρα­χυ­χρό­νιας Φιλο­ξε­νίας ατόμων με ανα­πη­ρία. Μια μαμά χρειά­ζε­ται να κάνει μια επέμ­βαση, μια οικο­γέ­νεια να πάει ένα ταξίδι. Να μπορούν να αφήσουν σε ένα ασφαλές και λει­τουρ­γικό περι­βάλ­λον για λίγες μέρες τον άνθρωπο τους. Αντι­λαμ­βά­νο­μαι το δημο­σιο­γρα­φικό και κοι­νω­νικό ενδια­φέ­ρον όταν “σκάει” μια πολύ βαριά υπόθεση, όμως, εδώ μιλάμε για έναν τιτάνιο αγώνα. Όχι της υπουρ­γού ή του υπουρ­γείου αλλά πρω­τί­στως των ανθρώ­πων στο πεδίο. Θα είμαι η τελευ­ταία που θα ισχυ­ρι­στώ ότι όλα γίνο­νται με άψογο τρόπο και δεν υπάρ­χουν κενά και τρύπες. Ναι, χρεια­ζό­μα­στε περισ­σό­τε­ρους κοι­νω­νι­κούς λει­τουρ­γούς αλλά χρεια­ζό­μα­στε και την επα­να­κα­τάρ­τισή τους. Χρεια­ζό­μα­στε να μαθαί­νει η κοι­νω­νία όσα ήδη γίνο­νται για την αύξηση των επαγ­γελ­μα­τι­κών ανα­δο­χών, το πρό­γραμμα πρώιμης παι­δι­κής παρέμ­βα­σης κλπ. Δεν υπάρχει αυτό­μα­τος πιλότος για να φτά­σουμε εκεί που θέλουμε και υπο­χρε­ού­μα­στε ως κράτος».

Πηγή: protothema.gr