Η Νίσυρος είναι πολλά παραπάνω από το ηφαίστειό της

Ο καλ­λι­τέ­χνης Γρηγόρης Χατζη­ιω­αννίδης μοι­ρά­στηκε μαζί μας όλα όσα θέλαμε να μάθουμε για το Sterna Art Project και τη Νίσυρο.

Νίσυρος ίσον ηφαί­στειο. Του­λά­χι­στον έτσι τη “γνω­ρί­ζουμε” από μακριά, όλοι όσοι δεν την έχουμε ακόμη επι­σκε­φθεί. Φίλοι και γνωστοί την προ­τεί­νουν επίμονα, επαι­νώ­ντας την άγρια ομορφιά της, τις πεζο­πο­ρίες, το καλό φαγητό, τους ντό­πιους με τις ιστο­ρίες τους και τα γραφικά πανη­γύ­ρια της.

Ένα ηφαί­στειο και γύρω γύρω θάλασσα. Συγκε­ντρώ­νει στα λίγα τετρα­γω­νικά της χιλιό­με­τρα, πολλά πράγ­ματα να κάνεις και να δεις.Το Μαν­δράκι, λιμάνι και πρω­τεύ­ουσα της Νισύρου, τα αρχο­ντικά Νικιά με το σπίτι που έμενε ο Νίκος Παπά­ζο­γλου – και τη χαρα­κτη­ρι­στική κόκκινη μπα­ντάνα κρε­μα­σμένη ακόμα στην πόρτα – και ο ορεινός Εμπο­ρειός, που αγνα­ντεύει από τη μία τη θάλασσα και από την άλλη το ηφαί­στειο.

Πολλά τα θέλ­γη­τρα της Νισύρου όμως ο βασικός πρω­τα­γω­νι­στής του νησιού είναι ο “Στέ­φα­νος”. Έτσι απο­κα­λούν οι ντόπιοι τον μεγα­λύ­τερο υδρο­θερ­μικό κρατήρα του κόσμου, ο οποίος έχει διά­με­τρο 300 μέτρα και βρί­σκε­ται μέσα σε μια καλδέρα τεσ­σά­ρων χιλιο­μέ­τρων.

Η Νίσυρος – όπως λένε όσοι γνω­ρί­ζουν – είναι ένα υπέροχο “εργα­στήρι” γεω­λο­γίας και προ­σφέ­ρει εικόνες και γνώσεις που επι­βε­βαιώ­νουν το μεγα­λείο της φύσης. Το νησί έχει και ενδια­φέ­ρουσα μυθο­λο­γική… διά­σταση, λίγο κλισέ, αλλά μας αρέσει! Σύμφωνα με τη μυθο­λο­γία δημιουρ­γή­θηκε όταν κατά την περίοδο της Γιγα­ντο­μα­χίας, ο Ποσει­δώ­νας έφτασε στην Κω κατα­διώ­κο­ντας τον Γίγαντα Πολυ­βώτη. Στην προ­σπά­θειά του να τον εξο­ντώ­σει, σε μία μάχη επικών δια­στά­σεων, έκοψε ένα κομμάτι από την Κω και χρη­σι­μο­ποιώ­ντας την τρίαινά του έθαψε τον Πολυ­βώτη κάτω από τον βράχο.

Αυτός ο βράχος, όπως λέει ο μύθος, είναι η Νίσυρος και οι περιο­δι­κές δονή­σεις λόγω της ηφαι­στεια­κής δράσης του νησιού απο­δί­δο­νται – φυσικά – στους βρυ­χηθ­μούς του Γίγαντα Πολυ­βώτη, που βαρια­να­σαί­νει προ­σπα­θώ­ντας να απε­λευ­θε­ρω­θεί από το βάρος του βράχου.

Όλη αυτή η ατμό­σφαιρα – η γεμάτη ενέρ­γεια, μύθους και σύμβολα – ήταν από πάντα πόλος έλξης για τους ανθρώ­πους της τέχνης, που έβρι­σκαν και βρί­σκουν στο νησί ένα κατα­φύ­γιο δημιουρ­γίας.

Εκτός από τις συναυ­λίες και τα μουσικά φεστι­βάλ, τα τελευ­ταία χρόνια οργα­νώ­νο­νται και ενδια­φέ­ρου­σες εικα­στι­κές δράσεις. Μία από αυτές είναι το Sterna Art Project.

STERNA ART PROJECT – ΤΙ ΓΙΝΕΤΑΙ ΟΤΑΝ ΟΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΑΠΟΜΟΝΩΝΟΝΤΑΙ ΚΟΝΤΑ ΣΕ ΕΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΟ

Γνώρισε τη Νίσυρο και απο­φά­σισε να μην την απο­χω­ρι­στεί ποτέ. Ο Γρηγόρης Χατζη­ιω­αννίδης, δημιουρ­γός του Sterna Art Project, το οποίο φέτος κλείνει τα 10 χρόνια λει­τουρ­γίας του, μας μίλησε για τις δρα­στη­ριό­τη­τές του στο νησί – δρα­στη­ριό­τη­τες που ενώνουν την τέχνη με τη φύση.

Ο Γρηγόρης Χατζη­ιω­αννίδης απά­ντησε στις ερω­τή­σεις μας από τη φάρμα του στη Νίσυρο, το νησί που ερω­τεύ­τηκε από μικρό παιδάκι, χωρίς να είναι ο τόπος κατα­γω­γής του.

Ξεκι­νώ­ντας από την ατμό­σφαιρα του νησιού τον ρωτάμε για τα πράγ­ματα που κάνουν τη Νίσυρο να ξεχω­ρί­ζει.

“Θα πω το κλισέ που λέω πάντοτε για τη Νίσυρο. Είναι ένας κρα­τή­ρας! Οπότε αυτό αλλάζει όλη τη γεω­λο­γική και μορ­φο­λο­γική της ύπαρξη. Αυτο­μά­τως είναι ξεχω­ρι­στή. Σε δεύτερο επίπεδο, έχει έναν χαλαρό ρυθμό ύπαρξης, ζωής και καθη­με­ρι­νό­τη­τας διότι ακόμη δεν έχει μπει στην τροχιά της “πολυ­πό­θη­της” ανά­πτυ­ξης. Σίγουρα τα πράγ­ματα θα αλλά­ζουν μέσα στον χρόνο. Επι­πλέον, ενώ είναι ένα τόσο μικρό νησί έχει μία αρκετά πλούσια ιστορία, είτε ανα­φο­ρικά με τη μυθο­λο­γία είτε μιλώ­ντας για την ιστορία του τόπου – τον τοπικό πολι­τι­σμό.”

Πότε γεν­νή­θηκε η ιδέα για το Sterna Art Project;

“Το Sterna Art Project πρό­τζεκτ ιδρύ­θηκε το καλο­καίρι του 2014 και ο σκοπός του είναι η υπο­στή­ριξη του σύγ­χρο­νου πολι­τι­σμού σε ένα rural περι­βάλ­λον, κοντά στη φύση. Ανα­πτύ­χθηκε στα χνάρια της κλα­σι­κής μορφής του residency, δηλαδή με την ιδέα ότι οι καλ­λι­τέ­χνες θα μένουν και θα δημιουρ­γούν μακριά από τη ρουτίνα της πόλης και τον τόπο κατοι­κίας τους. Εδώ λοιπόν, σε αυτόν τον μακρινό προ­ο­ρι­σμό, σε ένα τελείως δια­φο­ρε­τικό περι­βάλ­λον, τους δίνεται η ευκαι­ρία να δημιουρ­γή­σουν, να δου­λέ­ψουν πάνω σε ένα πρό­τζεκτ και να παρά­ξουν έργο.

Ο λόγος που επέλεξα τη Νίσυρο είναι γιατί έρχομαι εδώ από μικρό παιδί, αν και είμαι Αθη­ναίος. Η μητέρα μου είναι από την Κω και πηγαί­ναμε εκεί δια­κο­πές τα καλο­καί­ρια. Με τους γονείς μου, λοιπόν, ερχό­μα­σταν και στη Νίσυρο και από μικρός έφαγα ένα κόλλημα, που μεγα­λώ­νο­ντας μεγά­λωσε και αυτό.

Έβλεπα ότι η Νίσυρος πάντοτε προ­σέλ­κυε πολλούς καλ­λι­τέ­χνες από δια­φο­ρε­τικά πεδία της τέχνης και η ανάγκη μου ήταν να γίνει μια συντο­νι­σμένη προ­σπά­θεια για την υπο­στή­ριξη εικα­στι­κών καλ­λι­τε­χνών σύγ­χρο­νης τέχνης. Έτσι προ­έ­κυψε ο μη κερ­δο­σκο­πικός οργα­νι­σμός Sterna και το Sterna Art Project. Ήθελα να μοι­ρα­στώ τη Νίσυρο – και το σπίτι μου τελικά – με άλλους καλ­λι­τέ­χνες που εκτιμώ, γιατί θεωρώ ότι σαν νησί είναι ένα πολύ καλό στού­ντιο εργα­σίας.

Πού μένουν οι καλ­λι­τέ­χνες κατά τη διάρ­κεια των projects;

“Οι καλ­λι­τέ­χνες φιλο­ξε­νού­νται στην κατοι­κία Sterna, έναν παρα­δο­σιακό διώροφο πύργο που βρί­σκε­ται μέσα στο μεσαιω­νικό κάστρο της Παντο­νί­κης στον Εμπο­ρειό. Ονο­μά­ζε­ται έτσι από τη μεγάλη στέρνα, που υπάρχει στο κυρίως σπίτι (και είναι η μεγα­λύ­τερη στέρνα της γει­το­νιάς του Κάστρου). Υπάρχει εδώ και μία μετα­φορά – μια στέρνα ιδεών, ένα δοχείο που συγκε­ντρώ­νει νέες ιδέες και παρεμ­βά­σεις.

Το κάστρο χρο­νο­λο­γεί­ται από τον 14ο αιώνα και άρχισε να μετα­τρέ­πε­ται σε κατοι­κίες τον 17ο αιώνα. Η Στέρνα είναι ο πρώτος πύργος που επι­σκευά­στηκε μέσα στο κάστρο, το 2014. Έκανα τον εσω­τε­ρικό σχε­δια­σμό και συνερ­γά­στηκα με τον αρχι­τέ­κτονα μηχα­νικό Γιώργο Τσιρώνη για την κατα­σκευή –  ακο­λου­θώ­ντας τον παρα­δο­σιακό τρόπο χτι­σί­μα­τος με τα αυθε­ντικά δομικά υλικά.

Ήταν το πρώτο ‘χαλατό’, το οποίο επι­σκευά­σαμε για να γίνει η κατοι­κία μου και παράλ­ληλα τότε ανέ­πτυξα και το art project. Το σπίτι δεν είναι μια γκαλερί τέχνης, ανοικτή στο κοινό. Είναι δια­θέ­σιμο προς ενοι­κί­αση, κυρίως σε ανθρώ­πους του χώρου της τέχνης, δηλαδή συλ­λέ­κτες, επι­με­λη­τές, γκα­λε­ρί­στες. Είναι ένα μέσο το οποίο χρη­σι­μο­ποιούμε στον οργα­νι­σμό για την προ­ώ­θηση των καλ­λι­τε­χνών, μιας και εμείς δεν πουλάμε έργα τέχνης. Θέλουμε να υπο­στη­ρί­ζουμε τους καλ­λι­τέ­χνες που έχουν περάσει από αυτό το πρό­τζεκτ. “

Μιλήστε μας για τις καλ­λι­τε­χνι­κές δράσεις αυτού του δια­στή­μα­τος.

“Από την περα­σμένη χρονιά λαν­σά­ρουμε ένα πρό­γραμμα υπο­τρο­φιών για καλ­λι­τέ­χνες από τις ελλη­νι­κές σχολές Καλών Τεχνών. Είναι ένα πρό­γραμμα υπο­στή­ρι­ξης για residency. Γίνεται ένα open-call, και κατά την αίτηση οι καλ­λι­τέ­χνες που ενδια­φέ­ρο­νται υπο­βάλ­λουν ένα πρό­τζεκτ ή έργο που θέλουν να δου­λέ­ψουν στο διά­στημα του μήνα. Η επι­τροπή επι­λέ­γει πέντε καλ­λι­τέ­χνες κάθε χρονιά για την υπο­στή­ριξη της υπο­τρο­φίας. Η επι­τροπή αυτή συνήθως είναι προη­γού­με­νοι καλ­λι­τέ­χνες, και με αυτό τον τρόπο θέλουμε να στή­σουμε ένα community. Το Sterna Art Project φέτος έκλεισε τα 10 του χρόνια, οπότε θέλουμε αυτό το community να αρχίσει να μεγα­λώ­νει. Καλ­λι­τέ­χνες που έχουν περάσει από εδώ να μετα­λα­μπα­δεύ­σουν την εμπει­ρία τους σε νεό­τε­ρους καλ­λι­τέ­χνες, που ακο­λου­θούν.”

Μιλώ­ντας για τα highlights της φετινής χρονιάς μάς ανα­φέ­ρει δύο έργα community-based, επι­ση­μαί­νο­ντας, όμως, ότι το πραγ­μα­τικό highlight θα ήταν τα έργα των δύο τελευ­ταίων ετών να παρου­σια­στούν στην Αθήνα.

“Η Όλγα Σου­βερ­μέ­ζο­γλου θέλο­ντας να δημιουρ­γή­σει μία ιστορία σε σχέση με τη γειτ­νί­αση, και ό,τι αυτό μπορεί να σημαί­νει, έκανε άτυπες συνε­ντεύ­ξεις με Νισύ­ριους και επι­χεί­ρησε να διε­ρευ­νή­σει τους τρόπους με τους οποίους επι­κοι­νω­νούν οι κάτοι­κοι, τόσο μεταξύ τους όσο και με εκείνη. Μέσα από μια δια­δι­κα­σία δημιούρ­γησε μια ενδια­φέ­ρουσα δια­δρομή με σημαίες. Παράλ­ληλα, η Κάτια Μονιάκη δημιουρ­γεί επίσης μία δια­δρομή με μία γοργόνα σε άκυρα σημεία του νησιού – μια δια­δρομή που δεν είναι η συνη­θι­σμένη που θα ακο­λου­θούσε κανείς ερχό­με­νος στη Νίσυρο.”

Εκτός από το Sterna Art Project ο Γρηγόρης Χατζη­ιω­αννίδης (που ξεκί­νησε από τη φωτο­γρα­φία και το περ­φόρ­μανς) χαράσ­σει και την προ­σω­πική καλ­λι­τε­χνική του δια­δρομή.

“Έχουμε συστή­σει με την Ντόρα Οικο­νό­μου, τη Βιρ­γι­νία Μαστρο­γιαν­νάκη και την Πάκυ Βλασ­σο­πού­λου, μια άτυπη καλ­λι­τε­χνική ομάδα που λέγεται “Island Hopping”. Με επί­κε­ντρο τη Νίσυρο μετα­φέ­ρουμε εμπει­ρίες σε άλλα νησιά ή εμπει­ρίες από άλλα νησιά στη Νίσυρο. Δηλαδή έργα που έχουμε φτιάξει εδώ, τα μετα­φέ­ρουμε σε άλλα νησιά: κάνουμε εγκα­τα­στά­σεις σε αυτο­κί­νητα, περ­φόρ­μανς στην παραλία κλπ.

Παράλ­ληλα είτε από ταξίδια είτε από δια­δρο­μές προς την Νίσυρο μαζεύ­ουμε υλικό και έχουμε εγκα­τα­στή­σει έργα στον δημόσιο χώρο. Η επόμενη δράση μας θα είναι στη Ρόδο για ένα εργα­στή­ριο βοτσα­λω­τού, ώστε να  ταξι­δέ­ψουμε και σε έναν οργα­νι­σμό στην Τυνησία. Ουσια­στικά διε­ρευ­νούμε τη “σύνδεση” των δωδε­κα­νη­σια­κών βοτσα­λω­τών, που γίνο­νται από βότσαλο, και των τυνή­σιων μωσαϊ­κών, που γίνο­νται από πλα­κά­κια και γυαλί.”

ΤΙ ΓΙΝΕΤΑΙ ΜΕ ΤΑ ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΜΠΟΥΚΑΛΙΑ ΣΤΗ ΝΙΣΥΡΟ;

Εκτός από τα καλ­λι­τε­χνικά δρώμενα ασχο­λεί­στε και με περι­βαλ­λο­ντι­κές δράσεις. Τι γίνεται με τα πλα­στικά μπου­κά­λια στο νησί;

Δέκα οκτώ κάτοι­κοι της Νισύρου έχουμε συστή­σει έναν μη κερ­δο­σκο­πικό οργα­νι­σμό με το όνομα “Νισύριο”. Το Νισύριο είναι το αρχαίο νόμισμα της Νισύρου, το οποίο είχα την ευκαι­ρία να δω στο Νομι­σμα­τικό Μουσείο του Βερο­λί­νου. Μάλιστα, η διεύ­θυνση του Μουσείο πολύ ευγε­νικά μας παρα­χώ­ρησε ένα τέλειο σκα­νά­ρι­σμα και από τις δύο όψεις, οπότε κάναμε το λογό­τυπό μας και κάποιες εκτυ­πώ­σεις με 3D printers. Ο σκοπός παρα­μέ­νει στα­θε­ρός όλα αυτά τα χρόνια και είναι η προ­στα­σία του περι­βάλ­λο­ντος. Ξεκι­νή­σαμε από το θέμα του πλα­στι­κού μπου­κα­λιού και της επα­να­χρη­σι­μο­ποί­η­σής του, μιας και στο νησί δεν έχουμε πόσιμο νερό και χρη­σι­μο­ποιού­νται εμφια­λω­μένα.

Στη συνέ­χεια δου­λέ­ψαμε πάρα πολύ με τα παιδιά και εστιά­σαμε στην εκπαί­δευση. Την πρώτη χρονιά κάναμε ανοιχτά εργα­στή­ρια, για παιδιά, εφήβους και γονείς και στη συνέ­χεια εστιά­σαμε στα σχολεία. Κάναμε ένα πάρα πολύ ωραίο πρό­τζεκτ το 2021 με τον βιο­μη­χα­νικό σχε­δια­στή, Κων­στα­ντίνο Σκόπα. Έβαλε παιδιά Δημο­τι­κού, Γυμνα­σίου και Λυκείου μέσα σε εργα­στή­ρια να σχε­διά­σουν ένα αντι­κεί­μενο το οποίο θα μπο­ρού­σαμε να παρά­ξουμε με την επα­να­χρη­σι­μο­ποί­ηση του πλα­στι­κού. Συλ­λέ­γο­ντας τα δίχτυα των ψαράδων κατα­σκευά­στηκε ένα παι­χνίδι, το οποίο τοπο­θε­τή­θηκε στην παιδική χαρά του δημο­τι­κού σχο­λείου, καθώς και σπι­τά­κια για τα αδέ­σποτα γατάκια, που τοπο­θε­τή­σαμε στον δημόσιο χώρο, στο κεντρικό χωριό στο Μαν­δράκι.

Πλέον το φόκους μας είναι στο “προ­σέ­χουμε τι κατα­να­λώ­νουμε”. Έχουμε φύγει από την ανα­κύ­κλωση και έχουμε ανα­πτύ­ξει ένα παράλ­ληλο πρό­γραμμα για τη θαλάσ­σια βιο­ποι­κι­λό­τητα, το “ΣΦΟΥΓΓΑΡΙ ΠΡΟΤΖΕΚΤ”. Σε ένα παλιό μεταλ­λικό σκου­πίδι τοπο­θε­τή­σαμε ένα τεμα­χι­σμένο σφουγ­γάρι (είναι από τα πιο εύκολα είδη για ανα­πα­ρα­γωγή στο θαλάσ­σιο βιότοπο) το οποίο δέθηκε με βιο­λο­γι­κούς σπά­γκους, προ­κει­μέ­νου να ανα­πα­ρα­χθεί. Ο σκοπός είναι να φανεί κατά πόσο είναι εφικτό να γίνει ανα­γέν­νηση ενός βιό­το­που που έχει κατα­στρα­φεί από διά­φο­ρες ανθρώ­πι­νες δρα­στη­ριό­τη­τες. Συνέ­χεια αυτού θα είναι φέτος τον χειμώνα ο καθα­ρι­σμός υπαρ­χό­ντων σφουγ­γα­ριών, ώστε να βοη­θή­σουμε στην ανά­πτυξή τους.

Ο Δήμος είναι υπο­στη­ρι­κτι­κός στις δράσεις αυτές;

Στην αρχή ήταν. Τώρα πια δεν είναι. Υπάρχει μία περί­εργη κατά­σταση με το Δήμο. Απο­φά­σισε να εστιά­σει σε δικά του πράγ­ματα, οπότε δεν έχουμε πια πολύ έντονη συνερ­γα­σία.

5 ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΟΠΩΣΔΗΠΟΤΕ ΝΑ ΚΑΝΕΙΣ ΣΤΗ ΝΙΣΥΡΟ

Ποια είναι κατά τη γνώμη σας 5 πράγ­ματα που δεν πρέπει να φύγεις από τη Νίσυρο, αν δεν τα κάνεις.

“Σίγουρα επί­σκεψη στον κρατήρα και αν μιλή­σουμε για την καλο­και­ρινή σεζόν θα έλεγα απο­γευ­μα­τινή ή πάρα πολύ πρώιμη ώρα. Με παν­σέ­ληνο το σκηνικό είναι εκπλη­κτικό.

Επι­βάλ­λε­ται ένα πανη­γύρι, ή πολλά. Η Νίσυρος έχει κατα­πλη­κτικά πανη­γύ­ρια. Το πανη­γύρι του Θεο­λό­γου στα Νικειά. Το πανη­γύρι του Ταξιάρχη στο Κάστρο του Εμπο­ρειού, στη γει­το­νιά της Στέρνας. Της Πανα­γιάς  Σπη­λια­νής στο Μαν­δράκι και της Πανα­γιάς Κυράς στο Εμπο­ρειό.

Do not miss Αυλάκι. Είναι το παλιό λιμάνι της Νισύρου, που σήμερα είναι ένας μικρός εγκα­τα­λειμ­μέ­νος οικι­σμός. Έχει μία ιδιαί­τερη αγριάδα.

Από παρα­λίες, θα έλεγα να μη χάσει κανείς τους Χοχλά­κους, που είναι μία δύσκολη παραλία αλλά είναι ηφαι­στειο­γε­νής, με μαύρο μεγάλο βότσαλο, άγρια ομορφιά και έναν υπέροχο μπλε βυθό.

Τα πολύ απλά τηγα­νητά αυγά της Κατίνας στο “Μπαλ­κόνι του Εμπο­ρειού” δεν πρέπει να τα χάσει κανείς. Μάλλον τα πιο ωραία που υπάρ­χουν. Αν συνε­χί­σουμε με φαγητό, προ­τείνω πιτ(θ)ιά με σκορ­δα­λιά (το τοπικό φαλάφελ!), χαλουβά (τοπικός χαλβάς που στην πραγ­μα­τι­κό­τητα μοιάζει με μελο­μα­κά­ρονο και γίνεται στο φούρνο με αλεύρι) και ψιλο­κού­λουρα που φτιά­χνο­νται σε τέσ­σε­ρις μέρες (ίσως το πιο γκουρμέ πράγμα της τοπικής κου­ζί­νας).

ΣΤΗ ΦΑΡΜΑ ΜΕ ΛΑΧΑΝΙΚΑ ΠΟΥ ΜΕΓΑΛΩΝΟΥΝ ΧΩΡΙΣ ΝΕΡΟ

Για τον επίλογο κρα­τή­σαμε μια φάρμα “όνειρο”… με λαχα­νικά που μεγα­λώ­νουν χωρίς νερό.

“Είμαι σε μία δια­δι­κα­σία ανά­πτυ­ξης μιας φάρμας, στην οποία ζω από πέρυσι – τους ανοι­ξιά­τι­κους και θερι­νούς μήνες. Εκτός από την καλ­λιέρ­γεια της γης και την παρα­γωγή προ­ϊ­ό­ντων θα υπάρχει και μια δια­σύν­δεση με το καλ­λι­τε­χνικό και πολι­τι­στικό τοπίο. Πρό­κει­ται να λαν­σα­ρι­στεί ένα πρό­τζεκτ στο οποίο η τέχνη θα είναι αμιγώς συν­δε­δε­μένη με το περι­βάλ­λον. Θα διε­ρευ­νή­σουμε όλα τα θέματα που συζη­τάμε σήμερα για το τι μας προ­σφέ­ρει η Γη, πώς την αξιο­ποιούμε, με ποιους τρόπους και με ποιες δια­δι­κα­σίες κάνουμε τα πράγ­ματα μέσα στη βιο­μη­χα­νία. Υπάρχει ένα μεγάλο κομμάτι καλ­λι­τε­χνών που το καλ­λι­τε­χνικό τους έργο είναι άρρηκτα συν­δε­δε­μένο με τη φύση και το περι­βάλ­λον.

Γενικά είμαστε στη φάση του degrowth. Είμαστε δηλαδή στην απο­α­νά­πτυξη και το πώς μπο­ρούμε να συνε­χί­σουμε να κάνουμε τα ίδια πράγ­ματα έξω από τη βιο­μη­χα­νία και έχοντας λιγό­τερα φυσικά μέσα δια­θέ­σιμα. Για παρά­δειγμα στη Νίσυρο, επειδή δεν έχουμε πηγές νερού και χρη­σι­μο­ποιούμε το νερό της αφα­λά­τω­σης, συνη­θί­ζουμε να καλ­λιερ­γούμε φρούτα και λαχα­νικά χωρίς νερό. Το ίδιο και εδώ στη φάρμα. Έχω δει κι άλλες τέτοιες μικρές κοι­νό­τη­τες στον πλανήτη. Ταξι­δεύω πολύ συχνά στο Μεξικό και στη Γουα­τε­μάλα, όπου αφού δεν υπάρχει νερό, δημιουρ­γεί­ται πρα­κτική ανάγκη να ανα­πτυ­χθούν άλλες μέθοδοι καλ­λιέρ­γειας.

Τελικά, αλλά­ζουν τα πράγ­ματα προς το καλύ­τερο;

Υπάρχει αλλαγή, αλλά υπάρ­χουν και πράγ­ματα τα οποία δεν μπορούν να αλλά­ξουν εύκολα. Όπως το ότι δεν έχουμε πόσιμο νερό στη Νίσυρο και το πλα­στικό μπου­κάλι ακόμα υπάρχει. Εμείς πιστεύ­ουμε πολύ στην αλλαγή στα νεότερα παιδιά και γι αυτό εστιά­σαμε τις δράσεις μας στα σχολεία. Η νέα γενιά είναι πιο ενη­με­ρω­μένη και ευαι­σθη­το­ποι­η­μένη. Η αλλαγή θέλει πολύ χώρο και χρόνο για να συμβεί. Θα το δούμε μετά από 10-20 χρόνια.

Πηγή news247.gr

ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΤΣΑΤΣΑΡΑΓΚΟΥ