Τα κεραμικά άνοιξαν μια χαραμάδα εντυπωσιακής ιστορίας

Ποιος θα το ‘λεγε, αυτά τα πιάτα που οι Ροδίτες έχουμε στους τοίχους των σπιτιών μας και επί πολλά χρόνια τα κοι­τά­ζαμε αδιά­φορα, ως μέρος μιας παλιάς αισθη­τι­κής – επί­δει­ξης, εν τέλει ακο­λου­θού­νται από μια ιστορία τόσο ξεχω­ρι­στή και τόσο άξια διά­δο­σης. Τα απο­κα­λυ­πτή­ρια αυτής της ιστο­ρίας έγιναν το βράδυ της περα­σμέ­νης Τρίτης 30 Αυγού­στου 2022, στον εκθε­σιακό χώρο του Παλιού Συσ­σι­τίου, στη Μεσαιω­νική Πόλη. Εκεί, ανοί­χθηκε μια χαρα­μάδα στο χρόνο και ο επι­σκέ­πτης εύκολα δια­τρέ­χει τους αιώνες μέσα από χρώματα και μοτίβα που συν­δέ­ουν τη Δύση με την Ανατολή, τη Ρόδο με τη Νίκαια, σήμερα πόλη Ιζνίκ.

Τα κερα­μικά που εκτί­θε­νται είναι αντι­προ­σω­πευ­τικά δείγ­ματα μιας τεχνι­κής που χρη­σι­μο­ποι­ή­θηκε για τον διά­κο­σμο του «Τοπ Καπί»· ανά­κτορο – κατοι­κία των σουλ­τά­νων της Οθω­μα­νι­κής αυτο­κρα­το­ρίας. Οι ιστο­ρι­κοί ανα­φέ­ρουν ότι η τότε Υψηλή Πύλη είχε απα­γο­ρεύ­σει στους τεχνί­τες της άλλοτε βυζα­ντι­νής Νίκαιας να δημιουρ­γούν κερα­μικά με σκοπό το εμπόριο προς τρίτα πρόσωπα. Ολό­κληρη η παρα­γωγή έπρεπε να δίδεται για τις ανάγκες των ανα­κτό­ρων και μάλιστα σε τιμές αρκετά κατώ­τε­ρες από εκείνες που τους πλή­ρω­ναν οι έμποροι του υπό­λοι­που κόσμου. Έτσι, άκμασε και το παρά­νομο εμπόριο, ώστε οι τεχνί­τες του Ιζνίκ να μπορούν να συντη­ρούν τις οικο­γέ­νειές τους.

Η τουρ­κική τουλίπα, στη χαρα­κτη­ρι­στική από­χρωση μπλε του κοβαλ­τίου, σε λευκό φόντο, είτε η κατά σειρά δεύτερη από­χρωση σε «πορ­το­καλί – τοματί», τα αχι­βα­δωτά χείλη περι­με­τρικά του πιάτου, η προ­σθήκη μαύρου και γκρι­ζο­πρά­σι­νου έδωσαν στα σκεύη αυτά μονα­δι­κό­τητα που έμελλε να επη­ρε­ά­σει και τη μετέ­πειτα εικα­στική ιστορία της Ρόδου. Οι Λιν­δια­κοί έμποροι, προ­σω­πι­κό­τη­τες που ταξί­δευαν σε όλη την ανα­το­λική Μεσό­γειο και τον Εύξεινο Πόντο, έφεραν τα κερα­μικά στα καπε­τα­νό­σπιτα, στό­λι­σαν τους τοίχους τους, επι­δεί­κνυαν με τον τρόπο αυτό τη δύναμη και τον πλούτο τους.

Φαί­νε­ται, ότι οι Ιταλοί εποι­κώ­ντας τα Δωδε­κά­νησα, θεώ­ρη­σαν τα πιάτα της Λίνδου ως να είναι προ­ερ­χό­μενα από τα κερα­μουρ­γεία της Ρόδου και υιο­θέ­τη­σαν τα μοτίβα τους στην νεο­σύ­στατη τότε βιο­μη­χα­νία κερα­μι­κών ICARO. Το μπλε του κοβαλ­τίου σε λευκό φόντο έγινε το σήμα κατα­τε­θέν της σπου­δαίας αυτής βιο­μη­χα­νίας και οι παρα­στά­σεις των κερα­μι­κών της στη συνέ­χεια ανα­πα­ρά­χθη­καν κι από αρκετά ροδί­τικα εργα­στή­ρια κερα­μι­κής.

Η αρχαιο­λό­γος Νατάσσα Ψαρο­λο­γάκη, ως επι­με­λή­τρια της έκθεσης «Η Δύση συναντά την Ανατολή μέσα από την κερα­μική» στην προ­χθε­σινή τελετή των εγκαι­νίων έδωσε αρκετές λεπτο­μέ­ρειες για τις προ­σπά­θειες να βρεθούν στην ευρύ­τερη περιοχή της Λίνδου στοι­χεία, ερείπια εργα­στη­ρίων, υπο­λείμ­ματα χρω­μά­των που να αναι­ρούν την ιστορία αυτή. Μάταιος κόπος.

«Η ευη­με­ρία υψώνει τις ψυχές που από φυσικού τους είναι αδύ­να­τες και μικρές», ανα­φέ­ρει ο Πλού­ταρ­χος. Με αυτό ως κινη­τή­ριο δύναμη, μετα­πο­λε­μικά, εγκα­τα­λεί­πο­ντας οι Ιταλοί και οι Άγγλοι τη Ρόδο άδεια­σαν τους πια­τε­λό­τοι­χους από τα σπίτια του ιστο­ρι­κού οικι­σμού. Για να δώσουν, δε, στα λάφυρά τους την αξία που θα ήθελαν να αντι­κα­το­πτρί­ζει την ευη­με­ρία τους, τα τοπο­θέ­τη­σαν στα πιο μεγάλα μουσεία της Ευρώπης παρου­σιά­ζο­ντας τα ως «Λιν­διακά πιάτα».

Ο συλ­λέ­κτης Πανα­γιώ­της Ιωαν­νί­δης, πατέρας του αεί­μνη­στου επι­χει­ρη­μα­τία οικο­δο­μών και ξενο­δό­χου Γιώργου Ιωαν­νίδη (παππούς του Πανα­γιώτη Ιωαν­νίδη, νυν αντι­προ­έ­δρου της Ένωσης Ξενο­δό­χων Ρόδου) κατά­φερε να δημιουρ­γή­σει μια μεγάλη συλλογή κερα­μι­κών με προ­έ­λευση από το Ιζνίκ, και όχι μόνο. Η συλλογή αυτή πέρασε στα χέρια του δήμου Ροδίων το έτος 1973 κι από τότε έμενε κρυμ­μένη, μακριά από τα μάτια των προ­σώ­πων που αδη­μο­νού­σαν να εξε­ρευ­νή­σουν κάθε της πτυχή. Επί δεκα­ε­τίες υπήρχε η αίσθηση ότι ένα μέρος της συλ­λο­γής λεη­λα­τή­θηκε και οικειο­ποι­ή­θηκε από τρίτους, αλλά αυτό είναι μια υπόθεση για την οποία απα­ντή­σεις θα δώσει η ιστορία (σημ.: με το θέμα αυτό ασχο­λή­θηκε επί σειράν ετών η «δ»).

Το σίγουρο είναι ότι μέρος της πολύ­τι­μης συλ­λο­γής Ιωαν­νίδη, εκτί­θε­ται από προχθές στον εκθε­σιακό χώρο του Παλαιού Συσ­σι­τίου, στην αρχή της οδού Σωκρά­τους της Μεσαιω­νι­κής Πόλης, στη σκιά του τεμέ­νους του Σου­λεϊ­μάν του Μεγα­λο­πρε­πούς. Τα εγκαί­νια έγιναν προχθές το βράδυ, από τον πρόεδρο Σέργιο Αϊβάζη και τα μέλη της διοί­κη­σης του Μου­σείου Νεο­ελ­λη­νι­κής Τέχνης Δήμου Ρόδου Μαίρη Μαντζόν, Σμα­ρά­γδα Δελη­γιάννη και δρ. Πανα­γιώτη Σταμάτη, με τη συνερ­γα­σία του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού και της Εφο­ρείας Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου όπως αυτή εκπρο­σω­πή­θηκε από την προϊ­στα­μένη Μάνια Μιχαη­λί­δου και την αρχαιο­λόγο – επι­με­λή­τρια Νατάσσα Ψαρο­λο­γάκη. Ο σχε­δια­σμός της έκθεσης έγινε από τον Παύλο Θανό­πουλο και στην εκδή­λωση παρέ­στη­σαν εκπρό­σω­ποι από την Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου, τον Δήμο Ρόσου, την προ­ξε­νική αρχή της Γαλλίας στη Ρόδο, το πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου και πλήθος κόσμου.

Η έκθεση θα είναι επι­σκέ­ψιμη καθη­με­ρινά, από τις 10.00’ το πρωί έως ώρα 08.00’ το βράδυ.