ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Mιχάλης Καντιδενός: Η διάδοση της COVID-19 και οι ποινικές συνέπειες της

news room 9 λεπτά ανάγνωση
Καντιδενός Μιχάλης

Η διάδοση του ιού SARS-COV-2 (ευρέως γνωστός ως «κορο­νο­ϊός») και η ποινική αντι­με­τώ­πισή της υπό το πρίσμα του ισχύ­ο­ντος (νέου) ΠΚ: της Η παν­δη­μία της COVID-19 και η ποινική διά­σταση του φαι­νο­μέ­νου στη Χώρα μας.

*Άρθρο του δικη­γό­ρου Ρόδου ΜΙΧΑΗΛ Ι. ΚΑΝΤΙΔΕΝΟΥ, μέλους της Ένωσης Ελλήνων Ποι­νι­κο­λό­γων (ΕΕΠ) και του επι­στη­μο­νι­κού σωμα­τείου έρευνας και ερμη­νείας του Ποι­νι­κού Δικαίου “Judicium Rectum”.

A. 1. Από τις αρχές του περα­σμέ­νου έτους εμφα­νί­στηκε και εξα­πλώ­θηκε με ραγδαί­ους ρυθμούς σε ολό­κληρο τον κόσμο η νόσος covid-19 (γνω­στό­τερη ως «ασθέ­νεια του κορο­νοϊού»), η οποία εξε­λί­χθηκε στα­διακά με ιδιαί­τερη μολυ­σμα­τι­κό­τητα και ρυθμό εξά­πλω­σης από επι­δη­μία σε παν­δη­μία.

Η χώρα μας δεν ήταν δυνατόν, δεδο­μέ­νης της ελευ­θε­ρίας μετα­κί­νη­σης των πολιτών και των ανοι­χτών συνόρων με τις χώρες τις ΕΕ, να μείνει αλώβητη από την εξε­λισ­σό­μενη ραγδαίως και εξα­πλού­μενη με μεγάλη ταχύ­τητα νόσο.

2. Ήταν λοιπόν ανα­γκαίο και άκρως επι­τα­κτικό και επείγον να ληφθούν άμεσα μέτρα από την Πολι­τεία. Η επιλογή της κυβερ­νή­σεως για προ­στα­σία της δημό­σιας υγείας και για τιμωρία των παρα­βα­τών των μέτρων προ­στα­σίας αυτής εκφρά­σθηκε το πρώτον με την από 25.02.2020 ΠΝΠ (ΦΕΚ Α΄ 42/25-02-2020 – Κατε­πεί­γο­ντα μέτρα απο­φυ­γής και περιο­ρι­σμού της διά­δο­σης κορω­νοϊού) στην παρά­γραφο 6 άρθρο 1 της οποίας προ­βλέ­φθηκε ότι όποιος παρα­βιά­ζει τις σχε­τι­κές δια­τά­ξεις της ΠΝΠ περί απο­φυ­γής και περιο­ρι­σμού της διά­δο­σης του κορω­νοϊού τιμω­ρεί­ται με φυλά­κιση έως δύο (2) ετών, εκτός αν η πράξη τιμω­ρεί­ται βαρύ­τερα με άλλη διάταξη.

3. Ήδη από το Ιούλιο του 2019 άρχισε να εφαρ­μό­ζε­ται ο νέος ΠΚ (ν.4619/2019) ο οποίος στο άρθρο 285 ΠΚ προ­έ­βλεπε τα εξής:

Άρθρο 285

Παρα­βί­αση μέτρων για την πρόληψη ασθε­νειών

1. Όποιος παρα­βιά­ζει τα μέτρα που έχει δια­τά­ξει ο νόμος ή η αρμόδια αρχή για να απο­τρα­πεί η εισβολή ή η διάδοση μιας μετα­δο­τι­κής ασθέ­νειας τιμω­ρεί­ται: α) με φυλά­κιση έως τρία έτη ή χρη­μα­τική ποινή αν από την πράξη μπορεί να προ­κύ­ψει κοινός κίν­δυ­νος για ζώα, β) με φυλά­κιση και χρη­μα­τική ποινή αν από την πράξη μπορεί να προ­κύ­ψει κίν­δυ­νος μετά­δο­σης της ασθέ­νειας σε αόριστο αριθμό ανθρώ­πων.

2. Αν η παρα­βί­αση είχε ως απο­τέ­λε­σμα μετα­δο­θεί η ασθέ­νεια σε ζώα, επι­βάλ­λε­ται φυλά­κιση του­λά­χι­στον τριών ετών και χρη­μα­τική ποινή, και αν είχε ως απο­τέ­λε­σμα να μετα­δο­θεί σε άνθρωπο, επι­βάλ­λε­ται κάθειρξη έως δέκα έτη.

3. Αν η παρα­βί­αση είχε ως απο­τέ­λε­σμα το θάνατο άλλου επι­βάλ­λε­ται κάθειρξη του­λά­χι­στον δέκα ετών και αν προ­κλή­θηκε ο θάνατος μεγάλου αριθμού ανθρώ­πων, το δικα­στή­ριο μπορεί να επι­βά­λει ισόβια κάθειρξη.

4. Όποιος στις περι­πτώ­σεις της παρα­γρά­φου 1 παρα­βιά­ζει τα μέτρα από αμέλεια, τιμω­ρεί­ται: α) στην περί­πτωση του στοι­χείου α΄ με χρη­μα­τική ποινή ή παροχή κοι­νω­φε­λούς εργα­σίας και β) στην περί­πτωση του στοι­χείου β΄ με φυλά­κιση έως δύο έτη ή χρη­μα­τική ποινή.

4. Επο­μέ­νως, εφόσον με την ως άνω ΠΝΠ προ­ε­βλέ­πετο ρήτρα επι­κου­ρι­κό­τη­τας όσον αφορά την εφαρ­μογή (άλλης) βαρύ­τε­ρης διά­τα­ξης σε σχέση με τις επα­πει­λού­με­νες ποινές, εφαρ­μο­στέα τυγ­χά­νει η διάταξη του άρθρου 285 του νέου ΠΚ η οποία πράγ­ματι προ­βλέ­πει αυστη­ρό­τε­ρες ποινές.

5. Πλήρως εναρ­μο­νι­σμένη με την παρα­πάνω θέση και η σχετική Εγκύ­κλιος 4 με αριθμ. Πρωτ. 2433/12-3-2020 του Εισαγ­γε­λέα του Αρείου Πάγου κ. Βασι­λείου Πλιώτα προς τους Εισαγ­γε­λείς όλης της Χώρας (όπως συμπλη­ρώ­θηκε με την από 31.03.2020 υπ’ αρ. 7 Εγκύ­κλιο) στην οποία ορί­ζο­νταν ότι:

«Με αφορμή τα δια­θέ­σιμα επι­δη­μιο­λο­γικά φαι­νό­μενα της νόσου του κορο­νοϊού και την έκδοση δια­τά­ξεων από τις αρμό­διες αρχές για λήψη μέτρων προς πρόληψη, υγειο­νο­μική παρα­κο­λού­θηση και περιο­ρι­σμό της διά­δο­σης της νόσου, κρί­νουμε σκόπιμο, να επι­ση­μά­νουμε στα πλαίσια των αρμο­διο­τή­των μας από τις δια­τά­ξεις των άρθρων 19 παρ ίγ και 24 παρ. 5 στοιχ. α’ ν. 1756/1988, ότι εκτός επι­φυ­λασ­σο­μέ­νων, στις δια­τά­ξεις αυτές, ιδίων ποι­νι­κών κυρώ­σεων σε βάρος όσων τις παρα­βαί­νουν, πρω­τί­στως, διεκ­δι­κεί, συναφώς, την εφαρ­μογή της η βασική πρό­βλεψη του άρθρου 285 ΠΚ, που απειλεί συντρε­χό­ντων των όρων της και υπό τις δια­βαθ­μί­σεις της, εξαι­ρε­τικά αυξη­μέ­νες ποι­νι­κές κυρώ­σεις ενα­ντίον όσων παρα­βιά­ζουν τα μέτρα που νομίμως έχουν δια­τα­χθεί για ν’ απο­τρα­πεί η διάδοση της νόσου, προ­σβάλ­λο­ντας, με τη συμπε­ρι­φορά τους, θεμε­λιώδη προ­στα­τευό­μενα έννομα αγαθά (ζωής, σωμα­τι­κής υγείας κ.λπ.) ή θέτο­ντας αυτά σε κίνδυνο…»

Επο­μέ­νως, το κρίσιμο ερώτημα που ανα­φύ­ε­ται είναι: πότε εφαρ­μό­ζε­ται η διάταξη του άρθρου 285 του ΠΚ;;;

Ι. Α. Χαρα­κτη­ρο­λο­γικά στοι­χεία του εγκλή­μα­τος

Είναι προ­φα­νές ότι το συγκε­κρι­μένο ποινικό αδίκημα τόσο ως πλημ­μέ­λημα, κυρίως όμως ως κακούρ­γημα, απειλεί βαριές ποινές, φυλά­κι­σης έως και ισόβια κάθειρξη κατά των υπαι­τίων που θέτουν σε κοινό κίνδυνο, αόριστο αριθμό εννόμων αγαθών (ζωής και σωμα­τι­κής ακε­ραιό­τη­τας). Τούτο διότι ο κοινός κίν­δυ­νος είναι κοι­νω­νι­κός κίν­δυ­νος και αυτό δικαιο­λο­γεί­ται από το γεγονός ότι υπάρχει όχι μόνο όταν απει­λεί­ται αόρι­στος αριθμός προ­σώ­πων, αλλά και όταν απει­λεί­ται μία περιο­ρι­σμέ­νου αριθμού κοι­νω­νική ομάδα.

Η πράξη που περι­γρά­φε­ται στο αδίκημα του άρθρου 285 ΠΚ διώ­κε­ται αυτε­πάγ­γελτα (δεν απαι­τεί­ται η υποβολή έγκλη­σης). Περαι­τέρω, είναι κοινό έγκλημα (αφού χρη­σι­μο­ποιεί­ται ο όρος «όποιος», δηλαδή ο δράστης δεν απαι­τεί­ται να έχει κάποια ιδιαί­τερη ιδιό­τητα ή σχέση) και μάλιστα υπά­γε­ται στο δέκατο τρίτο κεφά­λαιο του ειδικού μέρους του Ποι­νι­κού Κώδικα που αφορά κατά βάση στα κοινώς επι­κίν­δυνα εγκλή­ματα με τα οποία προ­στα­τεύ­ε­ται το κοι­νω­νικό σύνολο. Τέλος, το έγκλημα του άρθρου 285 Π είναι έγκλημα δυνη­τι­κής δια­κιν­δύ­νευ­σης («αν από την πράξη μπορεί να προ­κύ­ψει κίν­δυ­νος» και στη δεύτερη και τρίτη παρά­γραφο της διά­τα­ξης θεσπί­ζο­νται εγκλή­ματα εκ του απο­τε­λέ­σμα­τος δια­κρι­νό­μενα «αν η παρα­βί­αση είχε ως απο­τέ­λε­σμα…»). Τέλος, στην τέταρτη παρά­γραφο του άρθρου 285 ΠΚ,προ­βλέ­πε­ται η τιμώ­ρηση και του εξ αμε­λείας εγκλή­μα­τος.

Β. Αντι­κει­με­νική και υπο­κει­με­νική υπό­σταση

Α. Η αντι­κει­με­νική υπό­σταση του εγκλή­μα­τος στο άρθρο 285 Π.Κ. στοι­χειο­θε­τεί­ται με την παρα­βί­αση μέτρων που έχει δια­τά­ξει ο νόμος ή η αρμόδια αρχή για να απο­τρα­πεί η εισβολή ή η διάδοση μιας μετα­δο­τι­κής ασθέ­νειας. Πρό­κει­ται για έναν λευκό ποινικό νόμο, στον οποίο δεν περι­γρά­φε­ται η αξιό­ποινη συμπε­ρι­φορά καθε­αυ­τήν. Η ποινικά κολά­σιμη συμπε­ρι­φορά περι­γρά­φε­ται και εξει­δι­κεύ­ε­ται στις προ­σφά­τως εκδο­θεί­σες δια­τά­ξεις περί μέτρων πρό­λη­ψης, υγειο­νο­μι­κής παρα­κο­λού­θη­σης και περιο­ρι­σμού της διά­δο­σης της νόσου και περί κανόνων κοι­νω­νι­κής απο­στα­σιο­ποί­η­σης σε ιδιω­τι­κές επι­χει­ρή­σεις, δημό­σιες υπη­ρε­σίες και σε άλλους χώρους συνά­θροι­σης κοινού, καθώς και σε λοιπές δια­τά­ξεις – ΚΥΑ για την αποφυγή διά­δο­σης της νόσου και για τα ανα­γκαία μέτρα που πρέπει να τηρού­νται από τους ιδιο­κτή­τες επι­χει­ρή­σεων και τους πολίτες.

Β. Για τη στοι­χειο­θέ­τηση της υπο­κει­με­νι­κής υπό­στα­σης του αδι­κή­μα­τος απαι­τεί­ται δόλος (πρόθεση) του δράστη.

Ο δόλος συνί­στα­ται στη γνώση του δράστη ότι υπάρχει συγκε­κρι­μένη απα­γο­ρευ­τική διάταξη νόμου ή αρχής και θέληση αυτού να προ­κύ­ψει κοινός κίν­δυ­νος για ζώα ή κίν­δυ­νος μετά­δο­σης της ασθέ­νειας σε αόριστο αριθμό ανθρώ­πων (παρ. 1) ή και να μετα­δο­θεί η ασθέ­νεια σε ζώα ή σε άνθρωπο (παρ. 2).

Αρκεί και ενδε­χό­με­νος δόλος. ο οποίος συνί­στα­ται όταν ο υπαί­τιος γνω­ρί­ζει ότι από την πράξη του ενδέ­χε­ται να παρα­χθεί το αξιό­ποινο απο­τέ­λε­σμα και το απο­δέ­χε­ται.

Με την παρούσα διάταξη της παρ. 4 τιμω­ρεί­ται η παρα­βί­αση μέτρων που έχει δια­τά­ξει ο νόμος ή η αρμόδια κατά νόμο καθ’ ύλην και κατά τόπον αρχή, για να απο­τρα­πεί η εισβολή ή η διάδοση μετα­δο­τι­κής ασθέ­νειας, όταν τελεί­ται και από αμέλεια, ως αυτο­τε­λές πλημ­μέ­λημα, μόνο στις περι­πτώ­σεις α’ και β’ της παρα­γρά­φου 1 (παρ. 4).

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να επι­ση­μαν­θεί ότι για την πραγ­μά­τωση της αντι­κει­με­νι­κής και υπο­κει­με­νι­κής υπό­στα­σης του εγκλή­μα­τος από αμέλεια, απαι­τεί­ται:

α) Παρα­βί­αση μέτρων που έχει δια­τά­ξει ο νόμος ή η αρμόδια κατά νόμο καθ’ ύλην και κατά τόπον αρχή, για να απο­τρα­πεί η εισβολή ή η διάδοση μετα­δο­τι­κής ασθέ­νειας, ήτοι από ενέρ­γεια ή παρά­λειψη του δράστη υπό την ως άνω βασική μορφή της παρ. 1.

β) Αμέλεια υπάρχει όταν ο δράστης δεν κατέ­βαλε κατ’ αντι­κει­με­νική κρίση την απαι­τού­μενη προσοχή που κάθε μετρίως συνετός και ευσυ­νεί­δη­τος άνθρω­πος οφείλει να κατα­βά­λει βάσει των νομικών κανόνων, των συνη­θειών που επι­κρα­τούν και της κοινής πείρας και λογικής.

Τετε­λε­σμένο είναι το έγκλημα της παρα­βί­α­σης μέτρων που έχει δια­τά­ξει ο νόμος ή η αρμόδια κατά νόμο καθ’ ύλην και κατά τόπον αρχή, για να απο­τρα­πεί η εισβολή ή η διάδοση μετα­δο­τι­κής ασθέ­νειας, όταν από την συμπε­ρι­φορά του υπαι­τίου η οποία αιτιακά συν­δέ­ε­ται με τη δημιουρ­γία κιν­δύ­νου προ­κύ­ψει στον υλικό κόσμο (εμπει­ρικά) η παρα­βί­αση και μόνο, αδιά­φορο αν στη συνέ­χεια επήλθε ο παρα­πάνω κίν­δυ­νος εισβο­λής ή διά­δο­σης μετα­δο­τι­κής ασθέ­νειας. Δεν είναι δηλαδή ανα­γκαία η επέ­λευση του ως άνω απο­τε­λέ­σμα­τος διά­δο­σης και ασθέ­νειας, γι’ αυτό και δεν χωρεί στάδιο από­πει­ρας. Όλες οι συμπε­ρι­φο­ρές – παρα­βιά­σεις, ως εκ τούτου, δεν ενερ­γο­ποιούν την ποινική διάταξη και δεν εξο­μοιώ­νο­νται από άποψης ποι­νι­κής μετα­χει­ρί­σεως.

Αν επέλθει το απο­τέ­λε­σμα της μετά­δο­σης ασθέ­νειας σε ζώα ή σε άνθρωπο, τελεί­ται κακουρ­γη­μα­τική πράξη (παρ. 2) και αν επέλθει θάνατος ανθρώ­που ή μεγάλου αριθμού ανθρώ­πων τελεί­ται βαρύ­τερο κακούρ­γημα, με δια­φο­ρο­ποί­ηση της απει­λού­με­νης ποινής (παρ. 3).

Γ. Χρειά­ζε­ται μεγάλη προσοχή και επί­δειξη ατο­μι­κής ευθύνης στην τήρηση των μέτρων που έχουν τεθεί ώστε να ελα­χι­στο­ποι­η­θούν οι κίν­δυ­νοι περαι­τέρω εξά­πλω­σης και επι­δεί­νω­σης της ήδη φορ­τι­σμέ­νης επι­δη­μιο­λο­γι­κής στα­τι­στι­κής από άποψη θνη­σι­μό­τη­τας και της εξαι­ρε­τικά αστα­θούς και αβέ­βαιης πρό­βλε­ψης για την εξά­λειψή της. Τέλος, από την άλλη πλευρά, όσο αόρατος κι αν είναι ο κορο­νο­ϊός, τόσο, αντι­θέ­τως, είναι ορατός ο κίν­δυ­νος εμπλο­κής μας σε ποι­νι­κές διώξεις ως κατη­γο­ρου­μέ­νων για παρα­βί­αση του άρθρου 285 του ΠΚ.

ΙΙΙ. Επι­μύ­θιο

Η διάρ­κεια της παν­δη­μίας με τις οδυ­νη­ρές της συνέ­πειες επέ­βα­λαν κυριο­λε­κτικά και στην ελλη­νική έννομη τάξη ένα ιδιό­μορφο –Δίκαιο της Ανάγκης– για προ­στα­σία από τους άμεσους κιν­δύ­νους από την παν­δη­μία του κορο­νοϊού COVID-19, με απώτερο σκοπό την δια­φύ­λαξη των υπέρ­τε­ρων εννόμων αγαθών της ανθρώ­πι­νης ζωής και της υγείας.

Έτσι, δυνάμει της από 1-5-2020 Πράξης Νομο­θε­τι­κού Περιε­χο­μέ­νου (άρθρο 36), η οποία κυρώ­θηκε με το άρθρο 2 ν. 4690/2020, εκδό­θηκε η ΚΥΑ 55339/2020, με την οποία, μεταξύ των άλλων, κατέστη υπο­χρε­ω­τική η χρήση μη ιατρι­κής μάσκας για τους μαθητές κατά την επα­να­λει­τουρ­γία των σχο­λείων (άρθρο 2).

Η λήψη του μέτρου αυτού στη­ρί­ζε­ται σε εισή­γηση της Εθνικής Επι­τρο­πής Προ­στα­σίας της Δημό­σιας Υγείας έναντι του κορο­νοϊού COVID-19, όπως άλλωστε και όλοι οι “κανόνες απο­στα­σιο­ποί­η­σης” που επι­βάλ­λο­νται κατά περί­πτωση (ΚΥΑ 55169/2020, εκδο­θείσα δυνάμει του άρθρου 44 της ίδιας ΠΝΠ, ανα­φο­ρικά με τη λει­τουρ­γία των δικα­στη­ρίων και των εισαγ­γε­λιών, κ.ά.).

Επι­ση­μαί­νε­ται, τέλος, ότι η σχετικά πρό­σφατη με αριθμό 16/2020 Εγκύ­κλιος της Εισαγ­γε­λίας του Αρείου Πάγου υπο­γραμ­μί­ζει ότι «…η προσοχή των εισαγ­γε­λι­κών λει­τουρ­γών της χώρας να εστιά­ζε­ται εκτός άλλων και στη διε­ρεύ­νηση τέλεσης του εγκλή­μα­τος του άρθρου 183 ΠΚ (διέ­γερση σε ανυ­πα­κοή), σύμφωνα με το οποίο -όποιος δημόσια με οποιον­δή­ποτε τρόπο ή μέσω του δια­δι­κτύου προ­κα­λεί ή διε­γεί­ρει σε απεί­θεια κατά των νόμων ή των δια­ταγ­μά­των ή ενα­ντίον άλλων νόμιμων δια­τα­γών της αρχής, τιμω­ρεί­ται με φυλά­κιση έως ένα έτος ή με χρη­μα­τική ποινή-.

Η εν λόγω διάταξη βελ­τιώ­θηκε στο νέο ΠΚ με την προ­σθήκη και του δια­δι­κτύου ως μέσου δημο­σιο­ποί­η­σης της πρό­κλη­σης ή διέ­γερ­σης σε ανυ­πα­κοή (βλ. Αιτιολ. Έκθ. Σχ ΠΚ, υπό το άρθρο 183).

Κατά την ποινική θεωρία, η πρό­κληση είναι άμεση προ­τροπή προς άλλους να προβούν σε ορι­σμένη ενέρ­γεια ή παρά­λειψη, ενώ η διέ­γερση είναι έμμεση επιρροή επί της βου­λή­σεως άλλων προς ορι­σμένη ενέρ­γεια ή παρά­λειψη, με ερε­θι­σμό του συναι­σθη­μα­τι­κού τους κόσμου, των παθών ή των ενστί­κτων (βλ. την κλασική μελέτη Ι. Μανω­λε­δάκη, Η προ­στα­σία της δημό­σιας τάξεως, σελ. 79-80).

Οσάκις συντρέ­χουν οι νόμιμες προ­ϋ­πο­θέ­σεις, όταν δηλαδή αυτοί που αντι­τί­θε­νται στα νόμιμα μέτρα και προσ­δί­δουν στις δικές τους θεω­ρή­σεις για τη χρήση της μάσκας τα χαρα­κτη­ρι­στικά αξιό­ποι­νης πράξης, είναι αυτο­νό­ητη υπο­χρέ­ωση ο σχη­μα­τι­σμός ποι­νι­κής δικο­γρα­φίας και η τήρηση της αυτό­φω­ρης δια­δι­κα­σίας των άρθρων 417 επ. ΚΠΔ, υπό τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις της, εάν βεβαίως δεν εμπο­δί­ζε­ται από εξαι­ρε­τι­κούς λόγους, επι­βάλ­λε­ται δε και η άμεση διεύ­θυνση της αυτε­πάγ­γελ­της προ­α­νά­κρι­σης (άρθρο 245 §2 ΚΠΔ) από τον εισαγ­γε­λέα πρω­το­δι­κών, στο πλαίσιο της από το άρθρο 25 §1 στοιχ. γ, δ Κ.Ο.Δ.Κ.Δ.Λ. αρμο­διό­τη­τάς του.».

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.