Αποστρατιωτικοποίηση νησιών: Τι θέλουν οι Τούρκοι, τι λένε οι διεθνείς συνθήκες, πώς αντιδρούν οι κάτοικοι

Στο in.gr μίλησε ο καθη­γη­τής Διε­θνούς Δικαίου, Αγγελος Συρίγος, γύρω από το ακαν­θώ­δες ζήτημα. Μίλησαν, όμως, κι Ελληνες που ζουν στα ακρι­τικά νησιά, την Κάρπαθο, τη Λήμνο και το Καστελ­λό­ριζο. Ανθρω­ποι που βιώνουν την καθη­με­ρινή πίεση της Τουρ­κίας και δηλώ­νουν έτοιμοι να υπε­ρα­σπι­στούν τα ελλη­νικά εδάφη, αν υπάρξει επι­θε­τική κίνηση από την Τουρκία

Έντονη διπλω­μα­τική κινη­τι­κό­τητα επι­κρα­τεί τις τελευ­ταίες ημέρες στα ελλη­νο­τουρ­κικά έπειτα από τη συμ­φω­νία Αθήνας – Άγκυρας για την επα­νέ­ναρξη των διε­ρευ­νη­τι­κών επαφών που είχαν δια­κο­πεί το 2016 και μετά τις «χλιαρές» απο­φά­σεις της Συνόδου Κορυφής της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης. Η Τουρκία προ­σπα­θεί να πείσει τη διεθνή κοι­νό­τητα -υπό τον φόβο επι­βο­λής μελ­λο­ντι­κών οικο­νο­μι­κών κυρώσεων- για την προ­θυ­μία της να καθίσει στο τραπέζι του δια­λό­γου.

Ωστόσο αυτό φαί­νε­ται να ισχύει μόνο για λόγια, καθώς οι έωλες αξιώ­σεις που προ­βάλ­λει σε κάθε ευκαι­ρία ουσια­στικά υπο­νο­μεύ­ουν τις συζη­τή­σεις με την Ελλάδα, με πολλούς να τονί­ζουν πως αυτός ακριβώς είναι ο απώ­τε­ρος στόχος της γεί­το­νος, δηλαδή να απο­τύ­χει τελικά ο όποιος διά­λο­γος αλλά κανείς να μην μπορεί να κατη­γο­ρή­σει την Τουρκία γι’ αυτό.

Έτσι, λοιπόν, επα­να­φέ­ρει το ζήτημα απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης νησιών του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου και της Δωδε­κα­νή­σου, αίτημα που με την ίδια ή μικρό­τερη ένταση επα­νέρ­χε­ται διαρκώς μετά το 1974. «Η Τουρκία προ­τρέ­πει τις χώρες που ενερ­γούν κατά παρά­βαση του διε­θνούς δικαίου, ιδίως για την απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των νησιών, να ενερ­γή­σουν με κοινή λογική» υπο­γραμ­μι­ζό­ταν στην ανα­κοί­νωση του Συμ­βου­λίου Εθνικής Ασφα­λείας της περα­σμέ­νης εβδο­μά­δας, σε μια αναφορά που δεν κατο­νο­μά­ζει μεν, αλλά «φωτο­γρα­φί­ζει» με σαφή­νεια την ελλη­νική πλευρά.

Στο in.gr μίλησε ο καθη­γη­τής Διε­θνούς Δικαίου και βου­λευ­τής της ΝΔ, Αγγελος Συρίγος, γύρω από το ακαν­θώ­δες αυτό ζήτημα. Μίλησαν, όμως, κι Ελληνες που ζουν στα ακρι­τικά νησιά, την Κάρπαθο, τη Λήμνο και το Καστελ­λό­ριζο. Ανθρω­ποι που βιώνουν την καθη­με­ρινή πίεση της Τουρ­κίας και δηλώ­νουν έτοιμοι να υπε­ρα­σπι­στούν τα ελλη­νικά εδάφη, αν υπάρξει επι­θε­τική κίνηση από την Τουρκία. 

Τι ορίζουν διε­θνείς Συν­θή­κες

Σύμφωνα με την Άγκυρα, η Ελλάδα οφείλει -στη βάση του διε­θνούς δικαίου- να μην δια­θέ­τει στρα­τεύ­ματα σε συνο­λικά 23 νησιά του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου και της Δωδε­κα­νή­σου. Πρό­κει­ται συγκε­κρι­μένα για τη Λέσβο, τη Σάμο, τη Χίο, την Ικαρία, τη Λήμνο, τη Σαμο­θράκη, καθώς και τα νησιά των Δωδε­κα­νή­σων – Αστυ­πά­λαια, Ρόδος, Χάλκη, Κάρ­πα­θος, Κάσος, Τήλος, Νίσυρος, Κάλυ­μνος, Αγα­θο­νήσι, Χάλκη, Λέρος, Λειψοί, Ψέριμος, Πάτμος, Σύμη, Κως και Καστελ­λό­ριζο.

Διε­θνείς συν­θή­κες όρισαν ένα καθε­στώς μερικής ή ολικής απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης για αρκετά νησιά του Αιγίου.

Η Συνθήκη της Λωζάν­νης του 1923 (Άρθρο 23) ανέφερε ότι η Λέσβος, η Χίος, η Σάμος και η Ικαρία ορί­ζο­νται ως μερικώς απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­μέ­νες περιο­χές. Απα­γό­ρευε, δε, ναυ­τι­κές εγκα­τα­στά­σεις ή οχυ­ρω­μα­τικά έργα και επέ­τρεπε μόνο μικρή παρου­σία στρα­τιω­τι­κής δύναμης («εις στον συνήθη αριθμόν δια την στρα­τιω­τι­κήν υπη­ρε­σίαν καλου­μέ­νων») και δύναμης χωρο­φυ­λα­κής και αστυ­νο­μίας.

Επίσης, η Σύμβαση της Λωζάν­νης για το καθε­στώς των Στενών, που συν­δέ­ε­ται με τη Συνθήκη της Λωζάν­νης και αφο­ρούσε την ασφά­λεια στα Στενά, ρητά όριζε πλήρη απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση της Λήμνου και της Σαμο­θρά­κης και αντί­στοιχα της Ίμβρου, της Τενέδου και των Λαγου­σών Νήσων.

Ωστόσο, η Συνθήκη του Μοντρέ του 1936 αντι­κα­τέ­στησε το παρα­πάνω εδάφιο της Συν­θή­κης της Λωζάν­νης (Άρθρο 23), αφαι­ρώ­ντας την υπο­χρέ­ωση απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης της Λήμνου και της Σαμο­θρά­κης.

Σε ό,τι αφορά στο καθε­στώς των Δωδε­κα­νή­σων το Άρθρο 14 της Συν­θή­κης Ειρήνης των Παρι­σίων (1947), με βάση την οποία η Ιταλία εκχωρεί στην Ελλάδα πλήρη κυριαρ­χία στα νησιά των Δωδε­κα­νή­σων, έκανε λόγο για πλήρη απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των νησιών. Σύμφωνα με την Ελλάδα όμως, η Συνθήκη των Παρι­σίων δεν αφορά και δεν σχε­τί­ζε­ται με την Τουρκία, καθώς η Άγκυρα δεν απο­τε­λεί συμ­βαλ­λό­μενο μέρος αυτής. Άρα, η Τουρκία δεν οφείλει και δεν πρέπει να εγείρει αξιώ­σεις, επι­κα­λού­μενη τη συγκε­κρι­μένη συνθήκη. 

Η επα­να­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των νησιών

Τα δεδο­μένα άλλαξαν μετά την επι­δεί­νωση των ελλη­νο­τουρ­κι­κών σχέσεων, ιδίως μετά την τουρ­κική εισβολή στην Κύπρο το 1974.

«Από το 1974 έχουμε στρα­τιω­τι­κο­ποι­ή­σει όλα τα νησιά, επι­κα­λού­με­νοι το άρθρο 51 του κατα­στα­τι­κού Χάρτη του ΟΗΕ, το οποίο δίνει δικαί­ωμα νόμιμης άμυνας. Δηλαδή από τη στιγμή που υφί­στα­ται πιθα­νό­τητα επι­θέ­σεως, αντι­στοί­χως έχουμε δικαί­ωμα για νόμιμη άμυνα» εξηγεί στο in.gr ο διε­θνο­λό­γος και βου­λευ­τής ΝΔ, Άγγελος Συρίγος.

«Ουδέν εκ των δια­λαμ­βα­νο­μέ­νων εν τω παρόντι Χάρτη θα παρε­μπο­δί­ζει το φυσικό δικαί­ωμα ατο­μι­κής ή συλ­λο­γι­κής νομίμου αμύνης εις περί­πτω­σιν καθ’ ήν Μελος τι των Ηνω­μέ­νων Εθνών υπέστη επί­θε­σιν ένοπλον, μέχρις ότου το Συμ­βού­λιο Ασφα­λείας λάβη μέτρα προς δια­τή­ρη­σιν της διε­θνούς ειρήνης και ασφά­λειας» ανα­φέ­ρε­ται χαρα­κτη­ρι­στικά στο άρθρο 51 που ρητά επι­τρέ­πει σε μία χώρα την ανα­γκαία αμυ­ντική προ­πα­ρα­σκευή για να μπορεί να ασκήσει το δικαί­ωμα της νόμιμης άμυνας.

Η ελλη­νική πλευρά υπο­στη­ρί­ζει ότι σε σχέση με το καθε­στώς των νησιών υπάρχει θέμα απειλής, νόμιμης προ­λη­πτι­κής άμυνας και αντι­μέ­τρων απέ­να­ντι σε προ­πα­ρα­σκευή επι­θε­τι­κών ενερ­γειών. Σε αυτό συνε­τέ­λεσε, δε, και η ίδρυση (1975) από την Τουρκία της «Στρα­τιάς του Αιγαίου» (Τέταρτη Στρατιά) με έδρα τη Σμύρνη.

Σύμφωνα με τον κ. Συρίγο «η Άγκυρα υπο­στη­ρί­ζει ότι για να υπάρχει το δικαί­ωμα να επι­κα­λε­στεί η Αθήνα το άρθρο 51, πρέπει να έχει προη­γη­θεί επίθεση. Ωστόσο εμείς απα­ντάμε πως, αν έχει προη­γη­θεί επίθεση, θα είναι αργά». 

Γιατί επι­μέ­νει η Άγκυρα – Τι ξεκα­θα­ρί­ζει η Αθήνα

Η Τουρκία αμφι­σβη­τεί εδώ και δεκα­ε­τίες το δικαί­ωμα παρου­σίας αμυ­ντι­κών δυνά­μεων πάνω στα νησιά του Αιγαίου, καταγ­γέλ­λο­ντας την Ελλάδα για παρα­βί­αση των σχε­τι­κών συν­θη­κών. Ωστόσο, η επιμονή της αυτή αποκτά ιδιαί­τερη σημασία τώρα, ενόψει μάλιστα και της έναρξης των διε­ρευ­νη­τι­κών επαφών.

Η γείτονα θεωρεί ότι έχει ισχυρή νομικά θέση και με αυτό τον τρόπο μπορεί να «στρι­μώ­ξει» την Ελλάδα, απο­κρού­ο­ντας τις κατη­γο­ρίες ότι είναι η πλευρά που δεν σέβεται το Διεθνές Δίκαιο και τις Διε­θνείς Συν­θή­κες. Παράλ­ληλα, ανα­λυ­τές επι­ση­μαί­νουν ότι η Άγκυρα ενδέ­χε­ται να πιέσει ζητώ­ντας την παρα­πο­μπή της υπό­θε­σης αυτής στο Διεθνές Δικα­στή­ριο της Χάγης, ενώ η Αθήνα δηλώνει ρητά ότι η Χάγη πρέπει να είναι η κατά­ληξη της δια­φο­ράς για την υφα­λο­κρη­πίδα σε περί­πτωση που δεν επι­τευ­χθεί συμ­φω­νία.

Όπως επι­ση­μαί­νει ο κ. Συρίγος «αν επι­μεί­νει η Άγκυρα στο συγκε­κρι­μένο θέμα, σημαί­νει ότι επι­θυ­μεί προ­σχη­μα­τικό διάλογο», συμπλη­ρώ­νο­ντας πως δεν κιν­δυ­νεύει η Τουρκία από τη στρα­τιω­τική παρου­σία που υπάρχει στα ελλη­νικά νησιά.

Από την πλευρά της, η Αθήνα εμφα­νί­ζε­ται κάθετη στο ζήτημα ξεκα­θα­ρί­ζο­ντας σε όλους τους τόνους πως δεν υπάρχει περί­πτωση να μπει σε συζή­τηση. «Καμία ελλη­νική κυβέρ­νηση δεν συζητά την απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των νησιών» ήταν τα λόγια του κυβερ­νη­τι­κού εκπρο­σώ­που, Στέλιου Πέτσα, με την ανα­πλη­ρώ­τρια, Αρι­στο­τε­λία Πελώνη, να επι­ση­μαί­νει στο ίδιο μήκος κύματος:

«Καμία ελλη­νική κυβέρ­νηση δεν θα απε­μπο­λή­σει το δικαί­ωμα της στην αυτο­ά­μυνα. Δεν έχει ζητηθεί κάτι τέτοιο. Το πλαίσιο των διε­ρευ­νη­τι­κών επαφών θα γίνει σε συγκε­κρι­μένο πλαίσιο, εκεί που το αφήσαμε τον Μάρτιο του 2016, όταν δια­κό­πη­καν με υπαι­τιό­τητα της Τουρ­κίας. Το αντι­κεί­μενο θα είναι η οριο­θέ­τηση υφα­λο­κρη­πί­δας και ΑΟΖ σε Αιγαίο και Ανα­το­λική Μεσό­γειο».

«Δεν θα δεχτούμε συζή­τηση. Αν θέσουν οι Τούρκοι θέμα απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­ή­σεων, δείχνει ότι δεν είναι δια­τε­θει­μέ­νοι να συζη­τή­σουν» τονίζει κατη­γο­ρη­μα­τικά από την πλευρά του ο κ. Συρίγος. 

Ψύχραι­μοι και απο­φα­σι­σμέ­νοι οι ακρίτες

Απέ­να­ντι στη λογική των λογική των γενι­κευ­μέ­νων «γκρίζων ζωνών» που επι­χει­ρεί να επι­βάλ­λει η Άγκυρα ούτως ώστε να διευ­κο­λύ­νει το στρα­τη­γικό της στόχο για μια δια­πραγ­μά­τευση εφ’ όλης της ύλης, οι κάτοι­κοι των νησιών, η στρα­τιω­τική παρου­σία στα οποία επι­χει­ρεί­ται να αμφι­σβη­τη­θεί, εμφα­νί­ζο­νται στο in.gr απο­φα­σι­σμέ­νοι, ψύχραι­μοι, τάσ­σο­νται υπέρ του δια­λό­γου, ενώ δηλώ­νουν συνη­θι­σμέ­νοι από τις τουρ­κι­κές προ­κλή­σεις.

«Μέσα στο χρόνο δημιουρ­γού­νται εντά­σεις αρκετές φορές, οι οποίες ωστόσο τελειώ­νουν γρήγορα. Οι κάτοι­κοι έχουν μεγα­λώ­σει σε αυτές τις συν­θή­κες, δεν ανα­στα­τώ­νο­νται εύκολα, είναι απο­φα­σι­σμέ­νοι για το οτι­δή­ποτε» δηλώνει ο αντι­δή­μαρ­χος Καστελ­λο­ρί­ζου, Δημή­τρης Αχλα­διώ­της.

«Σχεδόν καθη­με­ρινά απο­γειώ­νο­νται αερο­πλάνα για να ανα­χαι­τί­σουν τουρ­κικά τα οποία προ­βαί­νουν σε παρα­βιά­σεις» λέει από την πλευρά του ο Σ.Χ., κάτοι­κος Λήμνου, επι­ση­μαί­νο­ντας πάντως πως πλοία του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού κάνουν διαρκώς περι­πο­λίες γύρω από το νησί με απο­τέ­λε­σμα οι τουρ­κι­κές προ­κλή­σεις από τη θάλασσα να είναι λίγες.

Στο άκουσμα της αμφι­σβή­τη­σης του στρα­τιω­τι­κού καθε­στώ­τος ελλη­νι­κών νησιών εμφα­νί­ζε­ται κάθετος, κάνο­ντας λόγο για ύψιστο φρόνημα που υπάρχει στο νησί. «Οι κάτοι­κοι δεν φοβού­νται, ακόμη και τα γερο­ντά­κια είναι έτοιμα να πιάσουν το όπλο αν χρεια­στεί» σημειώ­νει, εξαί­ρο­ντας την άρτια οργά­νωση που υπάρχει σε στρα­τιω­τικό επίπεδο.

«Το νησί έχει αρκετό στρατό ικανό να υπε­ρα­σπι­στεί τα εδάφη. Είμαστε άριστα εξο­πλι­σμέ­νοι και πολύ καλά εκπαι­δευ­μέ­νοι» εξηγεί. 

Στο ίδιο κλίμα κινεί­ται και ο γενικός γραμ­μα­τέας του Δήμου Καρ­πά­θου, ο οποίος λέει στο in.gr ότι «αν έρθουν εδώ οι Τούρκοι, θα κάνουμε κι εμείς ό,τι πρέπει να κάνουμε». «Προ­κλή­σεις σπάνια έχουμε είτε από τον αέρα είτε από τη θάλασσα γιατί η από­σταση είναι αρκετά μεγάλη. Κατά συνέ­πεια υπάρχει ένας σχε­τι­κός εφη­συ­χα­σμός, αλλά πάντα είμαστε σε ετοι­μό­τητα».

Με την τουρ­κική κυβέρ­νηση δε να εκτο­ξεύει κατά δια­στή­ματα την ένταση στα ύψη, η επα­γρύ­πνηση εντεί­νε­ται. Ωστόσο η ειρη­νική επίλυση των δια­φο­ρών μέσω της διπλω­μα­τίας και του δια­λό­γου είναι αυτή που προ­κρί­νει κατά την πάγια τακτική η ελλη­νική πλευρά. «Καλούμε την Τουρκία να στα­μα­τή­σει τις προ­κλή­σεις ούτως ώστε να στα­μα­τή­σουμε κι εμείς να είμαστε συνεχώς σε επι­φυ­λακή. Όταν είναι σε επι­φυ­λακή μια ομάδα για μεγάλο χρονικό διά­στημα, δεν ξέρεις πώς θα συμπε­ρι­φερ­θεί» τονίζει ο αντι­δή­μαρ­χος Καστελ­λο­ρί­ζου, στέλ­νο­ντας μήνυμα στη γείτονα πως «δεν είμαστε πολε­μο­χα­ρείς αλλά πολλές φορές φτά­νουμε και στα όριά μας».

Πηγή: in.gr