Σωτήρης Τσιόδρας: Είναι σαν να είσαι στο φυλάκιο και να περιμένεις τον εχθρό

Εχοντας παρα­κο­λου­θή­σει τους τελευ­ταί­ους τρεις μήνες την εμφά­νιση και την πορεία του κορω­νοϊού SARS-COV-2, και ιδίως τον τελευ­ταίο μήνα το σαρω­τικό πέρασμά του στην Ευρώπη, ο καθη­γη­τής Παθο­λο­γίας – Λοι­μω­ξιο­λο­γίας της Ιατρι­κής Σχολής του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών και εκπρό­σω­πος του υπουρ­γείου Υγείας για τον κορω­νοϊό, Σωτήρης Τσιό­δρας, δεν κρύβει, μιλώ­ντας στο «ΘΕΜΑ», την αγωνία και την ανη­συ­χία του. «Εξαρχής αγω­νιούσα βλέ­πο­ντας την πορεία του κορω­νοϊού όπως οι στρα­τιώ­τες στο φυλάκιο που βλέπουν τον εχθρό να έρχεται».

«Οι επι­στή­μο­νες αντι­λη­φθή­καμε τον εχθρό αρκετά έγκαιρα, θεω­ρούμε. Ισως δεν τον έχει δει ακόμη όλος ο πλη­θυ­σμός», λέει ο καθη­γη­τής σε ένα βραχύ διά­λειμμα από το φορ­τω­μένο πρό­γραμμά του.

Πλέον έχει δύο συγκε­κρι­μέ­νους, βάσι­μους και επι­στη­μο­νικά πια τεκ­μη­ριω­μέ­νους λόγους για την ανη­συ­χία του: «Τη μεγάλη μετα­δο­τι­κό­τητα που έχει ο ιός, ιδίως από ασθε­νείς που νοσούν χωρίς να έχουν έντονα συμ­πτώ­ματα, αλλά και την ευπά­θεια των ηλι­κιω­μέ­νων και των ευπαθών ομάδων. Είναι δύο κρί­σι­μοι παρά­γο­ντες που οδηγούν σε ταχεία αύξηση κρου­σμά­των και τερά­στιο φορτίο για το σύστημα υγείας και τις ομάδες αυτές του πλη­θυ­σμού».

Θεωρεί ότι τα περίπου 3.000 κρού­σματα της νόσου που βρί­σκο­νται πλέον διε­σπαρ­μένα στην επι­κρά­τεια, και εκ των οποίων έχουν εντο­πι­στεί τα 624, είναι ένας αριθμός δια­χει­ρί­σι­μος, ο οποίος θα παρα­μεί­νει δια­χει­ρί­σι­μος μόνο αν τηρη­θούν τα μέτρα που έχουν ληφθεί. Πιστεύει ότι η συστρά­τευση όλων των Ελλήνων μπορεί να αντι­στρέ­ψει τις δυσοί­ω­νες εκτι­μή­σεις που παρα­πέ­μπουν στη δρα­μα­τική πραγ­μα­τι­κό­τητα της Ιταλίας.

Μέσα στους επό­με­νους δύο με τρεις μήνες θα είναι δια­θέ­σιμη μια αρκετά απο­τε­λε­σμα­τική θερα­πεία της νόσου – θα πρό­κει­ται για διπλό ή τριπλό κοκτέιλ φαρ­μά­κων». Σημα­ντικά απο­τε­λέ­σματα περι­μέ­νει ο καθη­γη­τής το επόμενο διά­στημα και από άλλες επι­στη­μο­νι­κές δράσεις που έχουν δρο­μο­λο­γη­θεί, όπως η μελέτη αντι­σω­μά­των για τους ασθε­νείς που ανάρ­ρω­σαν, καθώς και από την εργα­στη­ριακή παρα­κο­λού­θηση των επαφών επι­βε­βαιω­μέ­νων εργα­στη­ριακά κρου­σμά­των που θα απο­τυ­πώ­σει αδρά την εικόνα της παν­δη­μίας στην Ελλάδα.

– Υπε­ρα­μύ­νε­στε της αξίας του εργα­στη­ρια­κού ελέγχου (τεστ) με τον τρόπο που γίνεται. Εξη­γή­στε μας πώς ωφε­λεί­ται από αυτόν ο πλη­θυ­σμός;

Το σύστημα του εργα­στη­ρια­κού ελέγχου που υλο­ποιεί­ται για τον κορω­νοϊό σχε­τί­ζε­ται με την επάρ­κεια των αντι­δρα­στη­ρίων και την επι­δη­μιο­λο­γική επι­τή­ρηση της νόσου COVID-19 και ακο­λου­θεί τις οδηγίες του Ευρω­παϊ­κού Κέντρου Πρό­λη­ψης Νοση­μά­των (ECDC) για τον νέο κορω­νοϊό. Eχει δύο στόχους για τη δημόσια υγεία:

1) Την κατα­γραφή των σοβαρών κρου­σμά­των σε νοσο­κο­μεία (ΤΕΠ και εντός νοσο­κο­μείου, π.χ. ΜΕΘ, επί υποψίας), ώστε να νοση­λεύ­ο­νται οι ασθε­νείς, να τους χορη­γεί­ται θερα­πεία και να λαμ­βά­νο­νται μέτρα για νοσο­κο­μεια­κές επι­δη­μίες.

Από μόνο του το σύστημα αυτό δίνει μια πολύ καλή εικόνα της επι­δη­μίας, έχει βοη­θή­σει σε μαθη­μα­τι­κές προ­βλέ­ψεις σχετικά με την πορεία της νόσου στη χώρα και εφαρ­μό­ζε­ται τα τελευ­ταία χρόνια για τη γρίπη.

2) Τη δειγ­μα­το­λη­πτική κατα­γραφή, τηρώ­ντας όμως κανόνες ασφά­λειας, ενός μικρού ποσο­στού ασθενών με συμ­πτώ­ματα της νόσου πανελ­λα­δικά ώστε να υπάρχει μια ακόμη «φωτο­γρα­φία» της εικόνας της επι­δη­μίας στη χώρα.

Επίσης, είναι σε σχε­δια­σμό μελέτη αντι­σω­μά­των για ακόμη πιο ακριβή εικόνα, ενώ θα δημιουρ­γη­θεί και ερευ­νη­τικό σύστημα εργα­στη­ρια­κής παρα­κο­λού­θη­σης των επαφών επι­βε­βαιω­μέ­νων εργα­στη­ριακά κρου­σμά­των σε συνερ­γα­σία με την Ιατρική Σχολή για να δούμε κάποια χαρα­κτη­ρι­στικά της παν­δη­μίας.

Ολο αυτό το διά­στημα έχουν εξε­τα­στεί περισ­σό­τερα από 7.000 δείγ­ματα – ειδικά όσων νοσούν σοβαρά στα νοσο­κο­μεία. Ούτως ή άλλως οι δράσεις αυτές δεν αλλά­ζουν το κύριο μήνυμα: «Μένουμε σπίτι με ελαφρά συμ­πτώ­ματα, δεν υπάρχει ανάγκη εργα­στη­ρια­κού ελέγχου». Θα ήταν τερά­στιο λάθος να περά­σουμε αντί­θετο μήνυμα.

– Η επι­τροπή των λοι­μω­ξιο­λό­γων έχει ειση­γη­θεί πολλά και σημα­ντικά, όπως απο­δει­κνύ­ε­ται τώρα, μέτρα για την παν­δη­μία. Τι ήταν αυτό που σας έκανε να δράσετε τόσο γρήγορα σε σχέση με άλλες χώρες;

Αυτό που μας έκανε να δρά­σουμε άμεσα δεν ήταν πάρα μόνο η συνεχής εγρή­γορσή μας ως επι­στή­μο­νες και το ενδια­φέ­ρον για τη δημόσια υγεία. Οταν είσαι σε αυτό το πεδίο, δεν εφη­συ­χά­ζεις ποτέ. Είναι σαν να βρί­σκε­σαι στο φυλάκιο και να περι­μέ­νεις τον εχθρό. Και εδώ πρό­κει­ται για έναν αόρατο εχθρό που πρέπει να αντι­με­τω­πί­σεις όσο πιο έγκαιρα γίνεται. Αυτό ήταν από την πρώτη στιγμή η δική μου αγωνία.

Σε αυτή τη θέση είμαστε, δεν είμαι μόνο εγώ, όλοι οι συνά­δελ­φοι στον Εθνικό Οργα­νι­σμό Δημό­σιας Υγείας (ΕΟΔΥ), όλη η επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα της Ελλάδας. Και αντι­λη­φθή­καμε τον εχθρό αρκετά έγκαιρα, θεω­ρούμε. Ισως δεν το έχει δει ακόμη όλος ο πλη­θυ­σμός, και δυστυ­χώς ο κόσμος γενι­κό­τερα (βλέπετε για παρά­δειγμα τι γίνεται στις ΗΠΑ). Γι’ αυτό επι­μέ­νουμε στην τήρηση των μέτρων. Εμείς ειση­γη­θή­καμε αυστηρά μέτρα. Πρέπει όμως τώρα να συνερ­γα­στούμε όλοι μαζί, είναι κρίσιμη η συστρά­τευση όλων. Ακριβή εικόνα για την πορεία της παν­δη­μίας θα έχουμε σε λίγες εβδο­μά­δες και όσο περισ­σό­τερη συμ­μόρ­φωση υπάρχει με τα μέτρα, τόσο καλύ­τερη θα είναι η εικόνα αυτή.

– Σας ανη­συ­χεί το ενδε­χό­μενο να μην έχουν τα μέτρα το απο­τέ­λε­σμα που θέλετε;

Ο κόσμος δεν έχει εκπαι­δευ­τεί να δρα προ­λη­πτικά σε τέτοια πρω­τό­γνωρα θέματα δημό­σιας υγείας, το γνω­ρί­ζει η επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα αυτό. Κατά την εκτί­μησή μου είναι αδύ­να­τον να μην απο­δώ­σουν – έστω και μερικά. Πιστεύω ότι οι Ελληνες έχουν κατα­λά­βει και προ­σπα­θούν, έχουμε πράξει το ανθρω­πί­νως δυνατό ως επι­στή­μο­νες σε αυτή την κρίση δημό­σιας υγείας. Εμείς έχουμε ήσυχη τη συνεί­δησή μας, και αυτό καλώ όλους να το σκε­φτούν καλά. Θα έχουμε όλοι τη συνεί­δησή μας ήσυχη στο τέλος αυτής της ιστο­ρίας; Είναι βασικό ερώτημα που πρέπει να απα­σχο­λή­σει τους Ελληνες και τώρα και μετά. Χρεια­ζό­μα­στε στρα­τιω­τι­κού τύπου μέτρα -να τεθούμε υπό επιτήρηση- όπως αυτά που εφαρ­μό­ζο­νται ήδη στη Γαλλία; Δεν νομίζω πως θα μας άρεσε κάτι τέτοιο και γι’ αυτό είναι σημα­ντικό να υπάρχει ομο­ψυ­χία στην τήρηση των μέτρων.

– Τι σας ανη­συ­χεί περισ­σό­τερο σε αυτή τη φάση, έχοντας ήδη δια­νύ­σει 9 εβδο­μά­δες (από 9 Ιανουα­ρίου μετά τις πρώτες ανη­συ­χη­τι­κές ανα­φο­ρές από Κίνα) στην αντι­με­τώ­πιση του κορω­νοϊού;

Η μεγάλη μετα­δο­τι­κό­τητα που έχει ο ιός, ιδίως από ασθε­νείς που νοσούν χωρίς να έχουν έντονα συμ­πτώ­ματα, αλλά και η ευπά­θεια των ηλι­κιω­μέ­νων και των ευπαθών ομάδων, των χρονίως πασχό­ντων. Είναι δύο κρί­σι­μοι παρά­γο­ντες που οδηγούν σε ταχεία αύξηση των κρου­σμά­των και τερά­στιο φορτίο για το σύστημα υγείας και τις ομάδες αυτές του πλη­θυ­σμού.

– Τις τελευ­ταίες ημέρες παρου­σιά­ζετε και μοντέλα από τα οποία προ­κύ­πτει η εξά­πλωση. Ποια είναι η εκτί­μησή σας για το θέμα αυτό; Μέχρι πού μπορεί να φτάσει και να απο­τυ­πω­θεί αριθ­μη­τικά στα κρού­σματα;

Οι προ­βλέ­ψεις μας αυτή τη στιγμή, με βάση τα στοι­χεία που έχουμε στη διάθεσή μας, παρα­μέ­νουν στα­θε­ρές. Εκτι­μά­ται ότι έχουμε ήδη περίπου 3.000 κρού­σματα της νόσου που προ­κα­λεί ο κορω­νο­ϊός. Εμείς έχουμε εντο­πί­σει τα 500, υπάρ­χουν όμως αρκετά άλλα έξω που μπορεί να περι­λαμ­βά­νουν ανθρώ­πους με πολύ ήπια συμ­πτώ­ματα και κύκλους μετα­δό­σεων από αυτά. Σύμφωνα με διε­θνείς εκτι­μή­σεις, μόνο το 15% των ασθενών κατα­γρά­φε­ται. Αυτή τη στιγμή είναι ένας αριθμός δια­χει­ρί­σι­μος.

Ωστόσο η καμπύλη, και κατά συνέ­πεια ο αριθμός των κρου­σμά­των, μπορεί να αλλάξει γρήγορα. Εξαρ­τά­ται από την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα των μέτρων το αν ο ρυθμός της αύξησης θα αλλάξει ή/και θα εκτι­να­χθεί. Σίγουρα δεν το θέλουμε. Αυτό που βλέ­πουμε και δια­χει­ρι­ζό­μα­στε τώρα όσον αφορά τα σοβαρά κρού­σματα αντι­κα­το­πτρί­ζει ό,τι γινόταν σε σχέση με την κυκλο­φο­ρία του ιού περίπου δέκα ημέρες νωρί­τερα. Αν λοιπόν συνε­χί­σουμε να εφαρ­μό­ζουμε πιστά τα μέτρα, η εκτί­μηση είναι ότι θα έχουμε καλύ­τερο απο­τέ­λε­σμα και όχι μία εκτός ελέγχου δια­σπορά η οποία θα οδη­γή­σει σε πολλά σοβαρά κρού­σματα σε ηλι­κιω­μέ­νους και επι­βα­ρη­μέ­νους από χρόνια νοσή­ματα συναν­θρώ­πους μας.

– Πόσο κοντά βρί­σκε­ται η επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα στο φάρμακο;

Εχουμε σίγουρα ενθαρ­ρυ­ντικά απο­τε­λέ­σματα από κάποιες ομάδες επι­στη­μό­νων, τα οποία ελέγ­χουμε και στη δική μας καθη­με­ρινή πρα­κτική. Παρόλο που κατανοώ το ότι ο κόσμος αγωνιά πολύ, δεν αντι­λαμ­βά­νε­ται πάντοτε εύκολα τους χρόνους των επι­στη­μό­νων, τον αγώνα δρόμου που γίνεται με τις μελέτες, τις κλι­νι­κές δοκιμές στα εργα­στή­ρια και δίπλα στην κλίνη του ασθε­νούς.

Εκτιμώ ότι μια αρκετά απο­τε­λε­σμα­τική θερα­πεία της νόσου COVID-19 θα είναι δια­θέ­σιμη μέσα στους επό­με­νους δύο με τρεις μήνες – και θα πρό­κει­ται για διπλό ή τριπλό κοκτέιλ φαρ­μά­κων. Από τα δια­θέ­σιμα στοι­χεία φαί­νε­ται πως η μονο­θε­ρα­πεία -με ένα φάρμακο- δεν προ­κρί­νε­ται σε αυτή τη νόσο. Η Ελλάδα ακο­λου­θεί όλες τις παγκό­σμιες επι­στη­μο­νι­κές εξε­λί­ξεις και θα μπορεί να καλύψει θερα­πευ­τικά τους ασθε­νείς όπως ακριβώς και οι άλλες χώρες. Ηδη χορη­γού­νται και τελευ­ταίας γενιάς φάρμακα σε κάποιους ασθε­νείς.