A-τυπος και υπογραμμός: Ο όχλος δεν διψά για αλήθειες

Σε περιό­δους παρα­τε­τα­μέ­νης κρίσης, όπως αυτές των τελευ­ταίων ετών, δια­φο­ρε­τι­κοί άνθρω­ποι τείνουν να ενο­ποιού­νται από μια συγκυ­ριακή αλλη­λε­πί­δραση, δημιουρ­γώ­ντας μια παρο­δική ομα­δι­κό­τητα.

Μια ομάδα ανθρώ­πων όμως με δια­φο­ρε­τι­κές κατα­βο­λές που μεμο­νω­μένα ο καθένας δεν μπορεί να επι­φέ­ρει καμία δρα­στική αλλαγή, ως πλήθος ωστόσο επη­ρε­ά­ζει δρα­στικά την εξέλιξη των γεγο­νό­των.

Είναι το πλήθος των ανθρώ­πων που ως ρεύμα ενίοτε καθο­δη­γού­μενο δια­μορ­φώ­νει συχνά την φυσιο­γνω­μία μιας κοι­νω­νίας, τις κρί­σι­μες περιό­δους των αλλαγών. Το βιώσαμε πρό­σφατα στις ακραίες αντι­δρά­σεις με την εξά­πλωση του κορω­νοϊού, το βλέ­πουμε στις εξε­λί­ξεις με το προ­σφυ­γικό, το παρα­κο­λου­θούμε σε ποδο­σφαι­ρι­κούς – κυρίως- αγώνες, το ζήσαμε στην ταραγ­μένη περίοδο των «αγα­να­κτι­σμέ­νων» που γέμιζαν τις πλα­τείες… Ο όχλος χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από μια έντονη παρορ­μη­τι­κό­τητα επη­ρε­α­ζό­με­νος από εξω­τε­ρικά, ευμε­τά­βλητα ερε­θί­σματα που αντα­να­κλούν τις συχνές μεταλ­λα­γές του.

Μια ομάδα ανθρώ­πων με τη βοήθεια πλέον των social media, μπορεί πολύ εύκολα να μετα­τρα­πεί σε όχλο με το παρα­μι­κρό ερέ­θι­σμα, από την πολι­τική μέχρι τον αθλη­τι­σμό και από την σχολική κοι­νό­τητα μέχρι την κοι­νω­νία. Αυτό που καθο­δη­γεί συνήθως τα πλήθη, είναι η ακα­τά­λη­πτη ψυχο­λο­γία του όχλου. Η μιμη­τική υιο­θέ­τηση ακραίων συμπε­ρι­φο­ρών που κατα­γρά­φε­ται, είναι τρο­μα­κτική.

Ενα εξα­γριω­μένο πλήθος δεν συλ­λο­γί­ζε­ται ούτε δια­βου­λεύ­ε­ται. Κατά τον Γάλλο συγ­γρα­φέα Γκυστάβ Λε Μπον, που ασχο­λή­θηκε με την ψυχο­λο­γία και την κοι­νω­νιο­λο­γία, «ένα εξα­γριω­μένο πλήθος δέχεται ή απορ­ρί­πτει τις ιδέες χον­δρικά, χωρίς να ανέ­χε­ται ούτε συζή­τηση ούτε αντι­λο­γία».

Οπως γράφει ο Λε Μπον, «η ανω­νυ­μία μέσα στον όχλο και η διάχυση της ατο­μι­κής ευθύνης ελευ­θε­ρώ­νουν τα ένστι­κτά του και μετα­μορ­φώ­νουν το άτομο σε ένα εύπιστο, παρορ­μη­τικό πλάσμα, ικανό για κάθε ακρό­τητα».

Το τελευ­ταίο διά­στημα, η ψυχο­λο­γία του όχλου κερ­δί­ζει συνεχώς έδαφος από τις πιο μικρές κοι­νω­νίες μέχρι τις πιο μεγάλες. Με αφορμή συχνά μια ανάρ­τηση στα κοι­νω­νικά δίκτυα, που λει­τουρ­γεί όπως η σπίθα, δημιουρ­γού­νται συν­θή­κες τρο­μώ­δους πόλωσης με τα όρια της ακρό­τη­τας συνεχώς να διευ­ρύ­νο­νται.

Η Γερ­μα­νο­α­με­ρι­κα­νίδα Εβραία φιλό­σο­φος Χάνα Άρεντ πολύ εύστοχα έγραψε πως το μεγα­λύ­τερο κακό, είναι αυτό που δια­πράτ­τε­ται από ανθρώ­πους οι οποίοι αρνιού­νται την ανθρω­πιά τους: «Τα ειδε­χθέ­στερα εγκλή­ματα δια­πράτ­το­νται από ανθρώ­πους που αρνού­νται την ίδια τους την ατο­μι­κό­τητα. Η βάση του ολο­κλη­ρω­τι­σμού, η βάση της κοι­νο­το­πίας του κακού δεν είναι οι φανα­τι­σμέ­νοι, οι ιδε­ο­λό­γοι εκφρα­στές των ολο­κλη­ρω­τι­κών ιδε­ο­λο­γιών, αλλά οι μικροί, συνη­θι­σμέ­νοι άνθρω­ποι που δεν σκέ­πτο­νται και τους ακο­λου­θούν… Χωρίς αυτούς τους δεύ­τε­ρους που αρνού­με­νοι την σκέψη, αρνού­νται την ανθρω­πιά τους, οι πρώτοι θα ήταν απλώς γρα­φι­κοί».

Είναι ανη­συ­χη­τικό πώς οι άνθρω­ποι της διπλα­νής πόρτας, με τη συμ­με­τοχή τους στον όχλο, μετα­μορ­φώ­νο­νται σε «ανθρω­πο­φά­γους» συνει­δή­σεων, υπο­λή­ψεων αλλά και σε εν δυνάμει τρα­μπού­κους, που πολύ εύκολα δια­τα­ράσ­σουν την κοι­νω­νική συνοχή.

Το τρο­μα­κτικό είναι ότι ως κοι­νω­νία έχουμε εξοι­κειω­θεί με την ψυχο­λο­γία του όχλου. Και το ακόμα πιο τρο­μα­κτικό είναι ότι ο όχλος δεν δίψασε ποτέ για αλή­θειες…