Εκθεση Συνηγόρου: Γολγοθάς η καθημερινότητα για τους ανθρώπους με αναπηρία

Αδυ­να­μία πρό­σβα­σης σε κοι­νό­χρη­στους χώρους, δημόσια κτίρια και μέσα μετα­φο­ράς, δια­κρί­σεις στο εργα­σιακό περι­βάλ­λον, περιο­ρι­σμό των δικαιού­χων προ­νοια­κών επι­δο­μά­των και ανα­πη­ρι­κών συντά­ξεων, αδυ­να­μία ένταξης των παιδιών στη σχολική εκπαί­δευση. Αυτά είναι μερικά μόνο από τα προ­βλή­ματα που αντι­με­τω­πί­ζουν τα άτομα με ειδικές ανάγκες στην Ελλάδα και τα οποία κατα­γρά­φει ο Συνή­γο­ρος του Πολίτη στην πρώτη του σχετική έκθεση.

Η έκθεση, που θα συντάσ­σε­ται σε ετήσια βάση, αφορά στην εφαρ­μογή της Σύμ­βα­σης του ΟΗΕ για τα δικαιώ­ματα των ατόμων με ανα­πη­ρία. Σημειώ­νε­ται ότι το 2017 η ελλη­νική πολι­τεία νομο­θέ­τησε μηχα­νι­σμό για την εξω­τε­ρική, ανε­ξάρ­τητη παρα­κο­λού­θηση της εφαρ­μο­γής της συγκε­κρι­μέ­νης Σύμ­βα­σης και ανέθεσε την αρμο­διό­τητα αυτή στον Συνή­γορο του Πολίτη.

Ανάμεσα στα προ­βλή­ματα που δια­πι­στώ­νο­νται είναι η προ­σβα­σι­μό­τητα των ΑΜΕΑ στα μέσα μαζικής μετα­φο­ράς, κυρίως λεω­φο­ρεία και τρόλεϊ που λόγω παλαιάς κατα­σκευής έχουν στενούς χώρους και κακή συντή­ρηση και δεν παρέ­χουν δια­σφά­λιση για την έγκαιρη και ασφαλή μετα­κί­νηση. Ακόμα και για τα νεότερα οχήματα που φέρουν ειδικές ράμπες έχουν δια­τυ­πω­θεί παρά­πονα στον Συνή­γορο ότι πολλές φορές δεν λει­τουρ­γούν λόγω κακής συντή­ρη­σης, ενώ οι στάσεις των λεω­φο­ρείων στην πλειο­νό­τητά τους δεν είναι κατάλ­ληλα δια­μορ­φω­μέ­νες, ώστε να είναι προ­σβά­σι­μες. Αντί­θετα, τα μέσα στα­θε­ρής τροχιάς ως πιο σύγ­χρονα βρί­σκο­νται σε καλύ­τερο επίπεδο. Στη σωστή κατεύ­θυνση κρί­νε­ται η προ­σθήκη πινα­κί­δων πλη­ρο­φό­ρη­σης στις στάσεις, αλλά δεν απευ­θύ­νε­ται σε όλες τις κατη­γο­ρίες ΑΜΕΑ, όπως τους τυφλούς.

Την ίδια ώρα, οι θεσπι­σμέ­νες ειδικές ρυθ­μί­σεις για την εξυ­πη­ρέ­τηση ατόμων με ανα­πη­ρία σε κοι­νό­χρη­στους χώρους που προ­ο­ρί­ζο­νται για την κυκλο­φο­ρία πεζών συχνά δεν εφαρ­μό­ζο­νται είτε λόγω των κλίσεων είτε λόγω της στε­νό­τη­τας ή ανυ­παρ­ξίας πεζο­δρο­μίων. Αδυ­να­μία πρό­σβα­σης έχουν και πολλά δημόσια κτίρια, μεταξύ των οποίων ακόμα και δικα­στή­ρια, παρά το γεγονός ότι κρί­νε­ται ανα­γκαία η ειδική μέριμνα για την πρό­σβαση των ΑΜΕΑ στην παροχή νομικών πλη­ρο­φο­ριών και υπη­ρε­σιών ώστε να δια­σφα­λι­στεί το δικαί­ωμα πραγ­μα­τι­κής πρό­σβα­σης στη δικαιο­σύνη.

Στην εργασία σημειώ­νε­ται ότι οι υπο­θέ­σεις που αφορούν διά­κριση λόγω ανα­πη­ρίας ή χρόνιας πάθησης εμφα­νί­ζουν στα­διακή αύξηση ενώ αφορούν λιγό­τερο τον ιδιω­τικό και περισ­σό­τερο τον δημόσιο τομέα. Επίσης, ενώ με νόμο του 1998 ορί­ζο­νται συγκε­κρι­μέ­νες ποσο­στώ­σεις για τις προ­σλή­ψεις ατόμων με ανα­πη­ρία στον δημόσιο και τον ιδιω­τικό τομέα, οι ποσο­στώ­σεις αυτές έχουν εξαι­ρε­τικά περιο­ρι­σμένη εφαρ­μογή στον ιδιω­τικό τομέα.

Εξάλλου, με τις αλλε­πάλ­λη­λες αλλαγές στην ασφα­λι­στική νομο­θε­σία, λόγω της δημο­σιο­νο­μι­κής προ­σαρ­μο­γής, η θέση των πολιτών με ανα­πη­ρία έχει επι­δει­νω­θεί, επειδή μειώ­θη­καν στην ουσία τα κατώ­τατα ποσά συντά­ξεων και ταυ­τό­χρονα μειώ­θηκε ή εξα­λεί­φθηκε το Επίδομα Κοι­νω­νι­κής Αλλη­λεγ­γύης (ΕΚΑΣ) που συμπλή­ρωνε τις συντά­ξεις. Εξίσου σοβαρό, όμως, κρί­νε­ται και το πρό­βλημα της συρ­ρί­κνω­σης των δικαιού­χων, λόγω των αλλαγών που επήλθαν στους κανόνες από­δο­σης ποσο­στών ανα­πη­ρίας και την εφαρ­μογή τους. Πρόσωπα που επί χρόνια λάμ­βα­ναν σύνταξη ανα­πη­ρίας ή προ­νοιακό επίδομα βρέ­θη­καν να στε­ρού­νται εισό­δημα ή να λαμ­βά­νουν μικρό­τερη σύνταξη.

Σχετικά με την πρό­σβαση στο δημόσιο σύστημα υγείας δια­πι­στώ­νε­ται ότι οι υπη­ρε­σίες υγείας δεν εξει­δι­κεύ­ο­νται σε παροχές πρό­λη­ψης και απο­κα­τά­στα­σης των ΑΜΕΑ, αλλά είναι περισ­σό­τερο εστια­σμέ­νες στις ανάγκες πιστο­ποί­η­σης της ανα­πη­ρίας. Επίσης, το κόστος συμ­με­το­χής στη φαρ­μα­κευ­τική δαπάνη είναι αρκετά υψηλό.

Αναφορά γίνεται και στην πρό­σβαση στο ψηφιακό περι­βάλ­λον, η οποία στην πράξη δεν δια­σφα­λί­ζε­ται, καθώς δια­πι­στώ­νε­ται ότι ελά­χι­στες ιστο­σε­λί­δες είναι πλήρως προ­σβά­σι­μες για ΑΜΕΑ. Ως χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα παρου­σιά­ζε­ται ο ΟΑΕΔ. Μολο­νότι οι αιτή­σεις των υπο­ψή­φιων δικαιού­χων για τα προ­γράμ­ματα κοι­νω­φε­λούς χαρα­κτήρα υπο­βάλ­λο­νται απο­κλει­στικά με ηλε­κτρο­νικό τρόπο μέσω της δια­δι­κτυα­κής πύλης του ΟΑΕΔ, απου­σιά­ζουν οι κατάλ­λη­λες μορφές υπο­στή­ρι­ξης για τα άτομα με ανα­πη­ρία.

Η υπο­στή­ριξη των παιδιών

Σε σχέση με τα παιδιά, σημειώ­νε­ται ότι η εθνική νομο­θε­σία και οι εφαρ­μο­ζό­με­νες πολι­τι­κές προ­στα­τεύ­ουν σε έναν ορι­σμένο βαθμό το παιδί με ανα­πη­ρία, ιδίως στο πλαίσιο της επι­δο­μα­τι­κής/προ­νοια­κής και της εκπαι­δευ­τι­κής πολι­τι­κής, χωρίς ωστόσο στην πράξη να αντα­πο­κρί­νο­νται στο εύρος και το πλήρες περιε­χό­μενο των κατο­χυ­ρω­μέ­νων δικαιω­μά­των του. Επίσης, έχει δια­πι­στω­θεί η γενι­κό­τερη έλλειψη ενός πλαι­σίου υπη­ρε­σιών ψυχικής υγείας και κοι­νω­νι­κής προ­στα­σίας, ιδίως σε επίπεδο πρό­λη­ψης, καθώς και η έλλειψη εξει­δι­κευ­μέ­νων υπο­στη­ρι­κτι­κών υπη­ρε­σιών και προ­γραμ­μά­των για τα παιδιά και τις οικο­γέ­νειές τους. Τα παρα­πάνω, σημειώ­νει ο Συνή­γο­ρος του Πολίτη, μειώ­νουν την κοι­νω­νική προ­στα­σία των παιδιών και τα καθι­στούν ευάλωτα στην παρα­μέ­ληση, την εγκα­τά­λειψη και την ιδρυ­μα­το­ποί­ηση.

Επίσης, από ανα­φο­ρές στην ανε­ξάρ­τητη Αρχή προ­κύ­πτει συχνά δυσχέ­ρεια απο­δο­χής παιδιών με ανα­πη­ρία σε δημο­τι­κούς βρε­φο­νη­πια­κούς σταθ­μούς, με συνήθη αιτιο­λο­γία για τη μη αποδοχή τους την έλλειψη κατάλ­λη­λου ανθρώ­πι­νου δυνα­μι­κού. Ωστόσο, η αδυ­να­μία έγκαι­ρης ένταξης των παιδιών αυτών σε βρε­φο­νη­πια­κούς και παι­δι­κούς σταθ­μούς σημειώ­νε­ται ότι εμπο­δί­ζει την πρώιμη συμπε­ρί­ληψή τους στη μαθη­σιακή δια­δι­κα­σία μαζί με τους συνο­μη­λί­κους τους, δυσχε­ραί­νει την ανα­γκαία υπο­στή­ριξη των εργα­ζό­με­νων γονέων τους και αυξάνει τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις για έναν μελ­λο­ντικό απο­κλει­σμό.

Στις άλλες βαθ­μί­δες σχο­λι­κής εκπαί­δευ­σης εντο­πί­ζε­ται ότι στην πράξη δεν έχει κατα­στεί δυνατή η λει­τουρ­γία ενός συστή­μα­τος συνεκ­παί­δευ­σης μεταξύ γενικών και ειδικών σχο­λείων, ενώ δια­πι­στώ­νο­νται προ­βλή­ματα σε σχέση με την οργά­νωση, τους πόρους, το ανθρώ­πινο δυνα­μικό, τις μεθό­δους διδα­σκα­λίας, το εκπαι­δευ­τικό υλικό, τις αντι­λή­ψεις και τις πρα­κτι­κές στην εκπαί­δευση των παιδιών με ανα­πη­ρία.

Εξάλλου, όσον αφορά στο παράρ­τημα ΑΜΕΑ Λεχαι­νών του Κέντρου Κοι­νω­νι­κής Πρό­νοιας Περι­φέ­ρειας Δυτικής Ελλάδας, για το οποίο νέα βίντεο έχουν αναρ­τη­θεί σε ειδη­σε­ο­γρα­φι­κές ιστο­σε­λί­δες, ο Συνή­γο­ρος σημειώ­νει ότι διε­νήρ­γησε αυτοψία το 2018 και στην τελευ­ταία επί­σκεψή του παρα­τή­ρησε σημα­ντική βελ­τί­ωση στο Ίδρυμα, καθώς δεν παρα­τη­ρού­νται μηχα­νι­κές καθη­λώ­σεις με ιμάντες, έχει ελα­χι­στο­ποι­η­θεί η χρήση κου­βου­κλίων και η φαρ­μα­κευ­τική κατα­στολή. Οι αλλαγές οφεί­λο­νται ιδίως στην εφαρ­μογή πιλο­τι­κού προ­γράμ­μα­τος παρέμ­βα­σης προς την κατεύ­θυνση της αποϊ­δρυ­μα­το­ποι­ή­σης από το Ινστι­τούτο Υγείας του Παιδιού. Ωστόσο, η ανε­ξάρ­τητη αρχή ανα­φέ­ρει ότι το πιλο­τικό πρό­γραμμα έχει περιο­ρι­σμένη χρονική διάρ­κεια, με συνέ­πεια να δημιουρ­γεί­ται ανη­συ­χία για πιθανή επα­να­φορά των φιλο­ξε­νού­με­νων παιδιών στην προ­γε­νέ­στερη κατά­σταση.

Πρό­σφυ­γες ΑΜΕΑ

Ειδική αναφορά γίνεται για τα άτομα με ανα­πη­ρία που βρέ­θη­καν στην Ελλάδα με τα πρό­σφατα προ­σφυ­γικά ρεύματα. Ο Συνή­γο­ρος του Πολίτη εξηγεί ότι η νομο­θε­σία περιέ­χει ειδική μέριμνα για τον εντο­πι­σμό και την προ­στα­σία των ατόμων με ανα­πη­ρία κατά την είσοδο και την εξέταση του αιτή­μα­τος ασύλου τους, ωστόσο δια­πι­στώ­νε­ται ότι κατά την εφαρ­μογή της νομο­θε­σίας προ­κύ­πτουν προ­βλή­ματα, όπως η ανε­πάρ­κεια ή πλήρης έλλειψη κατάλ­λη­λων προ­νοια­κών δομών, η δια­βί­ωση σε συχνά ακα­τάλ­λη­λες συν­θή­κες στα νησιά, καθώς και οι καθυ­στε­ρή­σεις των γνω­μα­τεύ­σεων περί ευα­λω­τό­τη­τας του κλι­μα­κίου ιατρι­κού ελέγχου και ψυχο­κοι­νω­νι­κής στή­ρι­ξης, με απο­τέ­λε­σμα τις καθυ­στε­ρή­σεις την παρα­πο­μπή των ευά­λω­των στην κανο­νική δια­δι­κα­σία του ασύλου στην ενδο­χώρα.

Επίσης, στο πλαίσιο της διοι­κη­τι­κής κρά­τη­σης αλλο­δα­πών ενόψει ανα­γκα­στι­κής επι­στρο­φής στις χώρες κατα­γω­γής τους έχει δια­πι­στω­θεί η κράτηση σε προ­α­να­χω­ρη­σιακά κέντρα και ατόμων με ασθέ­νειες, ιδιαί­τερα ψυχικές χωρίς πάντα να δια­σφα­λί­ζε­ται η κατάλ­ληλη ψυχια­τρική μέριμνα και παρα­κο­λού­θηση.

Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ