Πώς καθιερώθηκε το έθιμο του μπακαλιάρου (Βακαλάου)

Γράφει ο

Εμμα­νουήλ Μοράρης

Διαιτολόγος-Διατροφολόγος

Σε πολλά μέρη της Ελλάδος επι­κρα­τούν διάφορα έθιμα για τον εορ­τα­σμό της 25ης Μαρτίου. Μερικά από αυτά προ­στά­ζουν με τρα­γού­δια και με κωδω­νι­σμούς να εκδιώ­κουν τα ερπετά, οι νοι­κο­κυ­ρές να μην κάνουν δου­λειές στο σπίτι ή να ζυμώ­νουν μικρές πίτες και να βάζουν σε μια απ’ αυτές ένα νόμισμα, για να το βρει ο τυχερός, όπως στην Πρω­το­χρο­νιά.

Οι μελισ­σο­τρό­φοι να πρω­το­βγά­ζουν τις κυψέλες στο ύπαιθρο, οι κτη­νο­τρό­φοι να μετα­κι­νούν τα κοπάδια τους από τα χει­μα­διά στα ορεινά μέρη, οι Σαρα­κα­τσά­νοι να «αρμα­τώ­νουν» τα κοπάδια τους με τα κυπρο­κού­δουνα καθώς και πολλά άλλα.

Η 25η Μαρτίου έχει συν­δυα­στεί γαστρο­νο­μικά με τον μπα­κα­λιάρο με σκορ­δα­λιά. Κατά τη διάρ­κεια της Σαρα­κο­στής, η Εκκλη­σία επέ­τρεπε στους πιστούς να φάνε ψάρι μόνο δύο φορές, συγκε­κρι­μένα του Ευαγ­γε­λι­σμού και την Κυριακή των Βαΐων.

Με εξαί­ρεση τα νησιά, όπου υπήρχε πάντα φρέσκο ψάρι, στην υπό­λοιπη Ελλάδα, στην ορεινή και στις πιο φτωχές περιο­χές, ο παστός μπα­κα­λιά­ρος ήταν η φθηνή και εύκολη λύση.

Όποιες κι αν ήταν οι και­ρι­κές συν­θή­κες οι πιστοί ήξεραν ότι θα βρουν παστό μπα­κα­λιάρο ακόμη και στα μικρά μπα­κά­λικα. Με τα χρόνια, αυτή η συνή­θεια εδραιώ­θηκε στη ζωή των ανθρώ­πων και έγινε μέρος της εθι­μο­τυ­πίας του διπλού εορ­τα­σμού.

Η ιστορία του ψαρέ­μα­τος του βακα­λάου είναι πηγή θρύλων που μάλλον ξεκί­νη­σαν το 800 μ.Χ. τότε που οι Βίκινγκς κυνή­γη­σαν τους μπα­κα­λιά­ρους φθά­νο­ντας στην άλλη άκρη της θάλασ­σας και είχε απο­τέ­λε­σμα να ανα­κα­λύ­ψουν και αυτοί με τη σειρά τους, μετά τους Έλληνες-Κινέζους, τον Νέο Κόσμο ή αλλιώς Αμερική.

Μετά ήρθαν οι αινιγ­μα­τι­κοί Βάσκοι ψαράδες, οι οποίοι εμπο­ρευ­μα­το­ποί­η­σαν τον μπα­κα­λιάρο από τον Μεσαί­ωνα και τον πάστω­σαν. Όταν οι Βάσκοι πάστω­σαν τον μπα­κα­λιάρο και τον ονό­μα­σαν «ψάρι του βουνού» πέτυχαν δύο πολύ σημα­ντικά πράγ­ματα. Πρώτον, το παστό ψάρι τους έτρεφε στα μακρινά ταξίδια στον άγριο βόρειο Ατλα­ντικό και δεύ­τε­ρον, είχαν στα χέρια τους ένα προϊόν το οποίο είχε μεγάλη διάρ­κεια ζωής και ήταν σχετικά φθηνό.

Στη χώρα μας ήρθε τον 15ο αιώνα. Αυτοί που είναι υπεύ­θυ­νοι για την παρου­σία του μπα­κα­λιά­ρου στην ελλη­νική αγορά είναι πιθα­νό­τατα οι Άγγλοι. Εξε­τά­ζο­ντας την ιστορία του εμπο­ρίου μεταξύ της Ελλάδας και της Αγγλίας, δια­πι­στώ­νε­ται πως οι Άγγλοι έστελ­ναν μεγάλες ποσό­τη­τες μπα­κα­λιά­ρου, τον οποίο αντάλ­λασ­σαν με στα­φί­δες.

Ίσως μάλιστα, για αυτόν τον λόγο να βρί­σκουμε στην Κοριν­θία, με γνωστή και μεγάλη παρα­γωγή στα­φί­δων, αλλά και γενι­κό­τερα στην Πελο­πόν­νησο τον μεγα­λύ­τερο πλούτο συντα­γών με μπα­κα­λιάρο.

Έτσι λοιπόν κάθε χρόνο στις 25 Μαρτίου, εθνική και θρη­σκευ­τική εορτή, ξέρουμε από τις μανάδες μας και αυτές από τις δικές τους ότι το έθιμο προ­στά­ζει..…μπα­κα­λιάρο (που συνο­δεύ­ε­ται συνήθως) με σκορ­δα­λιά!!!