«Γκρίζες ζώνες» έχει και η Τουρκία- Ποιες θα μπορούσε να διεκδικήσει η Ελλάδα

του Αγγελου Συρίγου

Στο διεθνές δίκαιο ισχύει ως αρχή ότι οι συν­θή­κες που καθο­ρί­ζουν σύνορα δεν λήγουν ποτέ. Οι λόγοι είναι η προ­στα­σία του συνο­ρια­κού status quo και η θέσπιση του απα­ρα­βί­α­στου των συνο­ρια­κών ρυθ­μί­σεων. Το εδαφικό καθε­στώς στο Αιγαίο έχει ρυθ­μι­στεί από τις συν­θή­κες ειρήνης της Λωζάν­νης (1923), των Παρι­σίων (1947) και από την ιτα­λο­τουρ­κική συμ­φω­νία του Ιανουα­ρίου 1932 για τα Δωδε­κά­νησα και τη συμπλη­ρω­μα­τική συμ­φω­νία/πρα­κτικό (procès-verbal) του Δεκεμ­βρίου 1932.

Αυτό σημαί­νει ότι ειδικώς στα Δωδε­κά­νησα ισχύει η οριο­θε­τική γραμμή του 1932. Στο υπό­λοιπο Αιγαίο ισχύουν τα άρθρα 6, 12 και 16 της Συν­θή­κης της Λωζάν­νης. Εκεί ορί­ζε­ται ότι στην τουρ­κική κυριαρ­χία περι­λαμ­βά­νο­νται όλα τα νησιά που βρί­σκο­νται εντός τριών μιλίων (δηλ. 4.827 μέτρων) από τις τουρ­κι­κές ακτές και δεν εκχω­ρή­θη­καν ρητώς στην Ελλάδα, καθώς και η Ιμβρος και η Τένεδος. Επο­μέ­νως, ό,τι βρί­σκε­ται πέραν των τριών μιλίων από τις τουρ­κι­κές ακτές δεν ανήκει στην Τουρκία.

Με την κρίση στα Ιμια το 1996, η Τουρκία ανα­κά­λυψε την ύπαρξη νησιών αμφι­σβη­τού­με­νης ελλη­νι­κής κυριαρ­χίας στο Αιγαίο. Εκτοτε, προ­σπα­θεί να ξανα­ερ­μη­νεύ­σει συν­θή­κες που έχουν γραφεί προ 70 και 100 ετών και να σπείρει αμφι­βο­λίες για ένα εδαφικό καθε­στώς εδραιω­μένο εδώ και δεκα­ε­τίες. Αμφι­σβη­τεί νησιά όπως οι Φούρνοι με 1.033 κατοί­κους ή οι Οινούσ­σες με 826…

Αν κάποιος θελήσει να μπει προς χάριν παι­γνίου σε αυτή τη συλ­λο­γι­στική, θα ανα­κα­λύ­ψει ότι εάν υπάρχει κάποιο κράτος που έχει προ­βλή­ματα με «γκρίζες ζώνες» κυριαρ­χίας, αυτό είναι η Τουρκία. Στην είσοδο των Δαρ­δα­νελ­λίων υπάρχει ένα σύμπλεγμα τεσ­σά­ρων νησιών που είναι γνωστές ως Μαυ­ρειές ή Λαγού­σες. Στη Συνθήκη της Λωζάν­νης ανα­φέ­ρε­ται στο άρθρο 12 ότι επι­βε­βαιώ­νε­ται η ελλη­νική κυριαρ­χία στα νησιά του Βορείου Αιγαίου «εκτός της Ιμβρου, Τενέδου και των Λαγου­σών νήσων (Μαυρυών)». Στο άρθρο 14 ανα­φέ­ρε­ται ότι «αι νήσοι Ιμβρος και Τένεδος, παρα­μέ­νου­σαι υπό την τουρ­κι­κήν κυριαρ­χίαν». Δεν υπάρχει, όμως, οποια­δή­ποτε αναφορά περί κυριαρ­χίας στις Μαυ­ρειές νήσους, οι οποίες βρί­σκο­νται πέραν των τριών μιλίων από τις τουρ­κι­κές ακτές. Επο­μέ­νως, οι Μαυ­ρειές δεν ανήκουν ούτε στην Ελλάδα αλλά ούτε και στην Τουρκία. Είναι μια κατά κυριο­λε­ξίαν γκρίζα ζώνη!

Επι­πλέον, εκτός των τριών μιλίων από τις τουρ­κι­κές ακτές βρί­σκο­νται αρκετά νησιά στο νησιω­τικό σύμπλεγμα των Μοσχο­νη­σίων, στον κόλπο του Αδρα­μυτ­τίου έναντι της Λέσβου. Πρό­κει­ται για τα νησάκια Δασκα­λειό ή Κοκ­κι­νο­νήσι, Λιός, Καλα­μό­πουλο, Για­λο­νήσι, Πύργος, Αδιά­βα­τος, Ουλιά, Κάλαμος καθώς και για πέντε ανώ­νυ­μους βράχους. Αλλοι τρεις ανώ­νυ­μοι βράχοι βρί­σκο­νται πέραν των τριών μιλίων ανάμεσα στις Οινούσ­σες της Χίου και στη χερ­σό­νησο της Ερυ­θραίας.

Βάσει της τουρ­κι­κής λογικής, τα ίδια θα μπο­ρού­σαν να ανα­φερ­θούν και για την κατά­σταση των νησιών που βρί­σκο­νται στη θάλασσα του Μαρμαρά (Προ­πο­ντίδα). Στη Συνθήκη των Σεβρών (1920) ανα­φέ­ρε­ται ρητώς ότι τα συγκε­κρι­μένα νησιά θα παρα­μεί­νουν οθω­μα­νικά (άρθρο 27).

Αντι­θέ­τως, στη Συνθήκη της Λωζάν­νης δεν ανα­φέ­ρε­ται οτι­δή­ποτε σχετικό. Πρό­κει­ται για μία σειρά από μεγάλα νησιά: Προ­κό­νη­σος (Marmara Adasi), Αφησιά (Ava Adasi), Καλό­λι­μνος (Imrali), Κούταλη (Ekinlik) και Προ­βα­το­νήσι (Kuyus Adasi). Επίσης, ούτε τα Πρι­γκη­πο­νή­σια (έξω από την Κων­στα­ντι­νού­πολη…) ανα­φέ­ρο­νται ονο­μα­στι­κώς σε κάποια συνθήκη.

Είναι προ­φα­νώς αδια­νό­ητο για τους Τούρ­κους να συζη­τή­σουν το νομικό καθε­στώς των Πρι­γκη­πο­νή­σων. Αντι­στοί­χως, όμως, είναι αδια­νό­ητο για την Ελλάδα να συζητά το καθε­στώς των Φούρνων, των Οινουσ­σών κ.ο.κ. σε μια προ­σπά­θεια κακό­πι­στης ερμη­νείας των συν­θη­κών που θέσπι­σαν τα σύνορα και τα εδάφη των δύο χωρών. Η πόρτα του φρε­νο­κο­μείου που άνοιξε με τα Ιμια, είναι καιρός επι­τέ­λους να κλείσει.

* Ο κ. Αγγελος Μ. Συρίγος είναι ανα­πλη­ρω­τής καθη­γη­τής Διε­θνούς Δικαίου και Εξω­τε­ρι­κής Πολι­τι­κής στο Πάντειο Πανε­πι­στή­μιο.

Πηγή: Καθη­με­ρινή