Η στρατηγική ψυχραιμίας στο Αιγαίο και η «βραδυφλεγής βόμβα» Καμμένου

Το μεγάλο στοί­χημα για την Αθήνα αυτή την περίοδο σε ό,τι αφορά τις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις έχει να κάνει με την επί­δειξη σύνεσης και ψυχραι­μίας. Αυτό δεν είναι δυστυ­χώς δεδο­μένο. Το περι­στα­τικό με το τουρ­κικό ελι­κό­πτερο στη Ρω το βράδυ της περα­σμέ­νης Δευ­τέ­ρας 9 Απρι­λίου απέ­δειξε ότι η από­σταση μεταξύ τού να σημειω­θεί ή να απο­φευ­χθεί ένα «θερμό επει­σό­διο» είναι πολύ μικρή.

Μετά τα τελευ­ταία περι­στα­τικά στο Αιγαίο Πέλαγος και στον Εβρο, με σπου­δαιό­τερο εξ αυτών εκείνο της 12ης Φεβρουα­ρίου στα Ιμια, οι ελλη­νι­κές Ενοπλες Δυνά­μεις βρί­σκο­νται, κατά κάποιον τρόπο, «με το δάχτυλο στη σκαν­δάλη». Υπάρ­χουν όμως ορι­σμέ­νοι, ακόμη και σε υψηλές κυβερ­νη­τι­κές θέσεις, που δεν κατα­νο­ούν, ως φαί­νε­ται, την ευαι­σθη­σία των στιγμών και θεωρούν ότι μπορούν να παίζουν επι­κοι­νω­νιακά παι­χνί­δια για προ­σω­πικό πολι­τικό όφελος. Σε αυτή την κατη­γο­ρία ανήκει ο υπουρ­γός Εθνικής Αμυνας Πάνος Καμ­μέ­νος.

Παράλ­ληλα, κατα­βάλ­λε­ται κάθε δυνατή προ­σπά­θεια να δια­τη­ρη­θούν ανοι­κτοί όποιοι δίαυλοι επι­κοι­νω­νίας υπάρ­χουν με την Αγκυρα, ώστε να μπο­ρέ­σουν να μπουν οι βάσεις κάποιας συνεν­νό­η­σης σε θέματα αμοι­βαίου ενδια­φέ­ρο­ντος. Σε αυτό το πλαίσιο, η τηλε­φω­νική επι­κοι­νω­νία που είχε ο Αλέξης Τσίπρας με τον τούρκο ομόλογό του Μπιναλί Γιλ­ντι­ρίμ το βράδυ της περα­σμέ­νης Πέμπτης – με πρω­το­βου­λία του τελευ­ταίου – ίσως να έχει περισ­σό­τερη σημασία από εκείνη που εκ πρώτης όψεως της δόθηκε. Σύμφωνα με την επίσημη ανα­κοί­νωση του Μεγάρου Μαξίμου, ο κ. Γιλ­ντι­ρίμ μετέ­φερε στον έλληνα πρω­θυ­πουργό τα συλ­λυ­πη­τή­ρια του προ­έ­δρου της Τουρ­κίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν για τον θάνατο του αξιω­μα­τι­κού της Πολε­μι­κής Αερο­πο­ρίας σμη­να­γού Γεωρ­γίου Μπαλ­τα­δώ­ρου το μεση­μέρι της περα­σμέ­νης Πέμπτης κατά τη διάρ­κεια επι­χει­ρη­σια­κής απο­στο­λής ανα­χαί­τι­σης τουρ­κι­κών μαχη­τι­κών.

Παράλ­ληλα, ανα­φέ­ρε­ται ότι οι δύο πλευρές συμ­φώ­νη­σαν «να ενι­σχύ­σουν τον διάλογο των δύο χωρών στο μέλλον».

Ωστόσο, η άτυπη ενη­μέ­ρωση πηγών του Μεγάρου Μαξίμου για την τηλε­φω­νική συνο­μι­λία παρου­σιά­ζει πολύ μεγα­λύ­τερο ενδια­φέ­ρον. Σύμφωνα με αυτήν, ο κ. Τσίπρας έθεσε στον κ. Γιλ­ντι­ρίμ το ζήτημα των δύο ελλήνων στρα­τιω­τι­κών που εξα­κο­λου­θούν να κρα­τού­νται στις φυλακές υψίστης ασφα­λείας της Αδρια­νού­πο­λης, με τον τούρκο πρω­θυ­πουργό να ενη­με­ρώ­νει τον έλληνα ομόλογό του για την εξέλιξη της δικα­στι­κής έρευνας και να δεσμεύ­ε­ται να τον κρατά ενήμερο. Εφόσον αυτό όντως ισχύει, τότε είναι η πρώτη φορά από τις 2 Μαρτίου, όταν οι δύο Ελληνες συνε­λή­φθη­σαν στην ελλη­νο­τουρ­κική μεθόριο στον Εβρο, που η Αγκυρα προ­βαί­νει σε μια τέτοια κίνηση. Επι­πλέον, οι δύο πρω­θυ­πουρ­γοί φέρο­νται να συζή­τη­σαν για τη συνερ­γα­σία με σκοπό την εξάρ­θρωση του δικτύου του Φετου­λάχ Γκιου­λέν.

Με δεδο­μένη τη σημασία που απο­δί­δει η τουρ­κική κυβέρ­νηση στο ζήτημα αυτό, ίσως να ανοίγει ένα παρά­θυρο συνεν­νό­η­σης που θα μπο­ρούσε να προ­λειά­νει το έδαφος για μια ευνοϊκή εξέλιξη στην υπόθεση των «2». Αλλωστε, γκιου­λε­νι­στές δεν μπορούν να θεω­ρη­θούν μόνο οι 8 τούρκοι αξιω­μα­τι­κοί που διέ­φυ­γαν στην Ελλάδα μετά την από­πειρα πρα­ξι­κο­πή­μα­τος του Ιουλίου 2016 ζητώ­ντας άσυλο και οι οποίοι δεν δύνα­νται να εκδο­θούν στην Τουρκία μετά την αμε­τά­κλητη απόφαση του Αρείου Πάγου. Λόγω κυρίως γεω­γρα­φίας, η χώρα μας απο­τε­λεί δίοδο των γκιου­λε­νι­στών σε τρίτες χώρες, στην Ευρώπη ή και αλλού. Υπεν­θυ­μί­ζε­ται επίσης ότι πολύ πρό­σφατα οι ελλη­νι­κές αρχές ασφα­λείας είχαν απο­τρέ­ψει την εγκα­τά­σταση στην Ελλάδα τούρκων γκιου­λε­νι­στών, καθώς είχαν εντο­πι­στεί αμε­ρι­κα­νοί υπήκοοι με σχέση με το δίκτυο του γνωστού ιμάμη που ήθελαν να δημιουρ­γή­σουν σχετική υποδομή στο έδαφος της χώρας.

Οταν οι άνδρες της μικρής στρα­τιω­τι­κής φρουράς στη Ρω άκουσαν τον ήχο ελι­κο­πτέ­ρου στις 22.30 της περα­σμέ­νης Δευ­τέ­ρας δεν μπο­ρού­σαν να γνω­ρί­ζουν αν αυτό ανήκε στις τουρ­κι­κές Ενοπλες Δυνά­μεις ή στην Ακτο­φυ­λακή, όπως αργό­τερα απο­δεί­χθηκε. Ενη­μέ­ρω­σαν άμεσα τον διοι­κητή των στρα­τιω­τι­κών δυνά­μεων στη Μεγίστη, όπου υπά­γο­νται, και έλαβαν την εντολή για ρίψη «προει­δο­ποι­η­τι­κών πυρών σε ασφαλή περιοχή», δηλαδή προς την αντί­θετη κατεύ­θυνση από την πορεία του ελι­κο­πτέ­ρου. Αρκούσε όμως η εντολή του τοπικού διοι­κητή για τη ρίψη πυρών; Ενδε­χο­μέ­νως όχι. Ασφα­λείς πλη­ρο­φο­ρίες ανα­φέ­ρουν δε ότι οι χει­ρι­στές του τουρ­κι­κού ελι­κο­πτέ­ρου δεν είδαν καν τα πυρά!

Το ελι­κό­πτερο πετούσε, σύμφωνα με στρα­τιω­τι­κές πηγές, σε πολύ χαμηλό ύψος. Αυτός ήταν και ο λόγος που δεν κατε­γράφη κάποια κίνηση από τα συστή­ματα της Πολε­μι­κής Αερο­πο­ρίας, παρά μόνο αργό­τερα όταν απο­χώ­ρησε από την περιοχή και πέταξε ψηλό­τερα. Από την άποψη αυτή, όσα είδαν το φως της δημο­σιό­τη­τας το πρωί της περα­σμέ­νης Τρίτης περί υπέρ­πτη­σης ή και παρα­βί­α­σης του εθνικού ενα­ε­ρίου χώρου δεν είχαν καμία σχέση με την πραγ­μα­τι­κό­τητα – όπως και άλλες πλη­ρο­φο­ρίες αργό­τερα περί πρό­θε­σης της ελλη­νι­κής πλευράς να προβεί σε διάβημα προς την Αγκυρα για το περι­στα­τικό.

Η πλη­ρο­φο­ρία, η οποία δια­κι­νή­θηκε πολλές ώρες αργό­τερα από το Μέγαρο Μαξίμου μέσω διαρ­ροών (είναι χαρα­κτη­ρι­στικό ότι ουδείς από τους εμπλε­κό­με­νους φορείς εξέδωσε επίσημη ανα­κοί­νωση για το συμβάν) ήταν ότι το ελι­κό­πτερο πετούσε με σβηστά φώτα. «Νυχτε­ρινή πτήση με σβηστά φώτα πλησίον νήσων εντάσ­σε­ται στο πλαίσιο μιας τακτι­κής εκ του ασφα­λούς προ­κλη­τι­κό­τη­τας από την πλευρά της Τουρ­κίας, η οποία εγκυ­μο­νεί όμως κιν­δύ­νους ατυ­χή­μα­τος» σημεί­ωνε η σχετική κυβερ­νη­τική διαρροή.

Το Μέγαρο Μαξίμου θεώρησε λήξαν το περι­στα­τικό, αλλά δεν παύουν να υπάρ­χουν ανα­πά­ντητα ερω­τή­ματα. Οπως «Το Βήμα» πλη­ρο­φο­ρεί­ται, εξα­κο­λου­θούν να υπάρ­χουν αμφι­βο­λίες για το αν τα φώτα του τουρ­κι­κού ελι­κο­πτέ­ρου ήταν σβηστά, αλλά και για την ακριβή θέση στην οποία πετούσε το ελι­κό­πτερο, αν δηλαδή βρι­σκό­ταν σε περιοχή ελλη­νι­κής ή τουρ­κι­κής δικαιο­δο­σίας.

Στο σημείο αυτό όμως πρέπει να γίνει μια σοβαρή επι­σή­μανση. Τα όρια στον αέρα και στη θάλασσα στη συγκε­κρι­μένη περιοχή είναι σαφή και καθο­ρί­ζο­νται από τη διμερή ιτα­λο­τουρ­κική συμ­φω­νία της 4ης Ιανουα­ρίου 1932 που αφο­ρούσε την κυριό­τητα των νήσων, νησίδων και βράχων που βρί­σκο­νται μεταξύ της νήσου Καστελ­λο­ρί­ζου και των ακτών της Ανα­το­λίας, καθώς και επί της νήσου Καρά – Αντά. Η Ελλάδα ουσια­στικά «αντι­κα­τέ­στησε» την Ιταλία στη συμ­φω­νία αυτή μετά τη Συνθήκη των Παρι­σίων του 1947. Η δε Τουρκία, όπως σημειώ­νουν καλά πλη­ρο­φο­ρη­μέ­νες διπλω­μα­τι­κές πηγές, δεν αμφι­σβη­τεί αυτή τη συμ­φω­νία, αλλά το ιτα­λο­τουρ­κικό πρω­τό­κολλο της 28ης Δεκεμ­βρίου 1932 για τον καθο­ρι­σμό του υπο­λοί­που τμή­μα­τος των τότε θαλασ­σίων ιτα­λο­τουρ­κι­κών συνόρων (η αιτία που προ­βάλ­λε­ται είναι ότι δεν είχε επι­κυ­ρω­θεί από την Τουρ­κική Εθνο­συ­νέ­λευση και δεν είχε κατα­τε­θεί στη Γραμ­μα­τεία της Κοι­νω­νίας των Εθνών).

Δεν πρέπει να παρα­γνω­ρί­ζε­ται ότι η πίεση που καθη­με­ρινά ασκεί­ται στα στελέχη των Ενόπλων Δυνά­μεων, ιδιαί­τερα στις ακρι­τι­κές περιο­χές, είναι πολύ υψηλή. Εξίσου ανη­συ­χη­τική είναι η κατα­πό­νηση συγκε­κρι­μέ­νων μονάδων και στε­λε­χών, όπως των ιπτα­μέ­νων της Πολε­μι­κής Αερο­πο­ρίας. Το τραγικό συμβάν της περα­σμέ­νης Πέμπτης 12 Απρι­λίου με το αερο­σκά­φος Mirage 2000-5Mk2 που στοί­χισε τη ζωή του σμη­να­γού Γεωρ­γίου Μπαλ­τα­δώ­ρου είναι ενδει­κτικό.

Ο άτυχος πιλότος είχε σηκωθεί από το αερο­δρό­μιο της Σκύρου για να ανα­χαι­τί­σει μαζί με έναν συνά­δελφό του δύο τουρ­κικά μαχη­τικά F-16 που είχαν εισέλ­θει στον εθνικό εναέριο χώρο μεταξύ Χίου και Λέσβου. Ωστόσο, και παρά τα όσα ανε­δα­φικά εγρά­φη­σαν και ειπώ­θη­σαν σε μερίδα του ελλη­νι­κού Τύπου, τόσο το Mirage του αδι­κο­χα­μέ­νου πιλότου (που ήταν το νούμερο «1» του σχη­μα­τι­σμού) όσο και το έτερο του συνα­δέλ­φου του δεν ενε­πλά­κη­σαν σε ανα­χαί­τιση ή εμπλοκή, διότι όταν έφθασαν στο σημείο της εισόδου των τουρ­κι­κών μαχη­τι­κών εκείνα επέ­στρε­φαν ήδη προς την Τουρκία.

Τα δύο ελλη­νικά μαχη­τικά πήραν άδεια επι­στρο­φής στη Σκύρο, αλλά δυστυ­χώς το Mirage του Μπαλ­τα­δώ­ρου κατέ­πεσε σε από­σταση 9 ναυ­τι­κών μιλίων βορειο­α­να­το­λικά του νησιού. Το πλέον πιθανό ενδε­χό­μενο είναι ότι το τραγικό συμβάν έλαβε χώρα λόγω των «περί­ερ­γων» και­ρι­κών συν­θη­κών και συγκε­κρι­μένα του συν­δυα­σμού άπνοιας, χαμηλής νέφωσης και υψηλής υγρα­σίας λόγω της σκόνης στην ατμό­σφαιρα, ο οποίος περιο­ρί­ζει την ορα­τό­τητα.

Ο ανε­ξέ­λεγ­κτος υπουρ­γός Αμυνας και η γραμμή της Αθήνας

Είναι κοινό μυστικό πλέον ότι η τακτική και η πρα­κτική του Πάνου Καμ­μέ­νου ανη­συ­χούν σφόδρα τόσο κυβερ­νη­τι­κούς παρά­γο­ντες όσο και στρα­τιω­τι­κούς επι­τε­λείς.

Ο υπουρ­γός Εθνικής Αμυνας συνιστά πια «βρα­δυ­φλεγή βόμβα» στα θεμέλια της κυβερ­νη­τι­κής συνοχής και η αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας στα ζητή­ματα εθνικής ασφα­λείας επι­τεί­νει τους κιν­δύ­νους. Ο κ. Καμ­μέ­νος επι­διώ­κει να επι­βε­βαιώ­σει την εικόνα του «σκληρού και άτεγ­κτου» στα εθνικά θέματα, εγκλω­βί­ζο­ντας το Μέγαρο Μαξίμου και προ­σω­πικά τον Αλέξη Τσίπρα. Αυτή η τακτική όμως τρο­φο­δο­τεί ενίοτε ανε­ξέ­λεγ­κτες αντι­δρά­σεις σε μέσα ενη­μέ­ρω­σης με συνέ­πεια να δημιουρ­γεί­ται φαύλος κύκλος ρητο­ρι­κής έντασης και αντι­πα­ρά­θε­σης, καθώς και αχρεί­α­στη διό­γκωση γεγο­νό­των, όπως παρ’ ολίγον να συμβεί με πρό­σφατο περι­στα­τικό διά­σω­σης μετα­να­στών κοντά στη Χίο. Είναι μάλιστα χαρα­κτη­ρι­στικό, όπως σημειώ­νει προς «Το Βήμα» ανώτερη κυβερ­νη­τική πηγή, ότι «ο κ. Καμ­μέ­νος προ­χώ­ρησε σε αμφι­λε­γό­με­νες ειση­γή­σεις για τον χει­ρι­σμό τόσο του περι­στα­τι­κού στα Ιμια τον περα­σμένο Φεβρουά­ριο όσο και της σύλ­λη­ψης των δύο ελλήνων στρα­τιω­τι­κών στον Εβρο μερικές ημέρες αργό­τερα, στις 2 Μαρτίου. Και στις δύο περι­πτώ­σεις όμως οι ψυχραι­μό­τε­ροι επι­κρά­τη­σαν και ο υπουρ­γός Εθνικής Αμυνας απο­μο­νώ­θηκε».

Ο Πρω­θυ­πουρ­γός και το επι­τε­λείο του, καθώς και κορυ­φαίοι στρα­τιω­τι­κοί επι­τε­λείς με πρώτον από όλους τον Α/ΓΕΕΘΑ ναύαρχο Ευάγ­γελο Απο­στο­λάκη, καθο­δη­γού­νται από το δόγμα της «στρα­τη­γι­κής ψυχραι­μίας». Αυτός είναι, σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες, ένας από τους λόγους που ο δεύ­τε­ρος επι­κοι­νώ­νησε και με τον επι­κε­φα­λής της αξιω­μα­τι­κής αντι­πο­λί­τευ­σης Κυριάκο Μητσο­τάκη, ώστε να τον ενη­με­ρώ­σει ανα­λυ­τικά για το συμβάν στη Ρω. Η κίνηση αυτή είχε, όπως προ­κύ­πτει εκ του απο­τε­λέ­σμα­τος, ευερ­γε­τικά απο­τε­λέ­σματα.

Σε Μέγαρο Μαξίμου και ΓΕΕΘΑ θεωρούν ότι παράλ­ληλα με την εγρή­γορση, που είναι απα­ραί­τητη για να μην επα­να­λη­φθεί η τρα­γω­δία των Ιμίων του 1996, απαι­τεί­ται σύνεση ώστε να μη δίνο­νται αδι­καιο­λό­γη­τες αφορμές σε μια Τουρκία που βιώνει σήμερα μια εθνι­κι­στική έξαρση με άγνωστη ημε­ρο­μη­νία λήξεως. Αλλωστε, όσοι παρα­κο­λου­θούν στενά τις βαθιές διερ­γα­σίες στην τουρ­κική κοι­νω­νία επι­ση­μαί­νουν ότι εκείνοι που πιστεύ­ουν ότι η σημε­ρινή συμπε­ρι­φορά του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν θα μετα­βλη­θεί άρδην την επομένη μιας νίκης του στις προ­ε­δρι­κές εκλογές «πλα­νώ­νται πλάνην οικτράν!».