Εξι πύλες στον εργασιακό μεσαίωνα

Αντι­μέ­τω­ποι με πρα­κτι­κές που μετα­τρέ­πουν τις συν­θή­κες απα­σχό­λη­σής τους σε ζούγκλα είναι χιλιά­δες εργα­ζό­με­νοι. Ανάμεσα στα κόλπα που χρη­σι­μο­ποιού­νται εις βάρος τους βρί­σκο­νται συμ­βά­σεις διάρ­κειας μίας ημέρας, δια­κε­κομ­μένη εργασία, παρα­πλα­νη­τική χρήση εργο­σή­μου και επι­μή­κυνση ωραρίου.

Ο 49χρονος Βασίλης δου­λεύει «εξτρα­τζής». Με σύμβαση μίας μέρας ψάχνει μερο­κά­ματα σε δεξιώ­σεις, ξενο­δο­χεία κι εστια­τό­ρια. Προ­σλαμ­βά­νε­ται το πρωί κι απο­λύ­ε­ται το βράδυ. Και μετά ξερο­στα­λιά­ζει πάνω από το τηλέ­φωνο για την επόμενη δουλειά… Δεν είναι η εξαί­ρεση, αλλά ο κανόνας.

Σε μια αγορά εργα­σίας απο­ρυθ­μι­σμένη, οι κανόνες της ζού­γκλας μετα­τρέ­πουν τους εργα­ζο­μέ­νους σε εύκολα θύματα. Με την απειλή της ανερ­γίας στο δυσθε­ώ­ρητο 23% σχεδόν όλα επι­τρέ­πο­νται: υπάλ­λη­λοι που καλύ­πτουν πάγιες ανάγκες προ­σλαμ­βά­νο­νται το πρωί κι απο­λύ­ο­νται το βράδυ, άλλοι βρί­σκουν δουλειά σε κατα­στή­ματα επειδή… μένουν μακριά και ανα­γκά­ζο­νται να εργά­ζο­νται στο κενό τους, πολλοί συναι­νούν με το ζόρι σε ευέ­λι­κτες μορφές απα­σχό­λη­σης κι ακόμη περισ­σό­τε­ροι πιάνουν δουλειά και σχολάνε εκτός ωραρίου.

Ολα αυτά χωρίς να λογα­ριά­ζο­νται η «μαύρη» ή ατελώς δηλω­μένη εργασία και οι στρα­τιές των απλή­ρω­των, που ξεπερ­νούν πια το ένα εκα­τομ­μύ­ριο, σύμφωνα με εκτι­μή­σεις της ΓΣΕΕ. «Εντα­τι­κο­ποιούν την εργασία μέχρις εξα­ντλή­σεως για να απο­φύ­γουν τις προ­σλή­ψεις και να κρατούν το εργα­τικό κόστος χαμηλά» εξηγούν συν­δι­κα­λι­στές. Παλιά και νέα κόλπα στήνουν σκηνικό Μεσαί­ωνα στην αγορά εργα­σίας:

•   «Εξτρα­τζή­δες». Εργα­ζό­με­νοι της μίας μέρας που απα­σχο­λού­νται όλη τη σεζόν σε κατα­στή­ματα δια­σκέ­δα­σης, ξενο­δο­χεία, εστια­τό­ρια. Προ­σλαμ­βά­νο­νται το πρωί κι απο­λύ­ο­νται το βράδυ ή με συμ­βά­σεις δια­λεί­που­σας εργα­σίας και συνήθως «φαί­νο­νται» για λίγες μέρες την εβδο­μάδα. Είναι οι λεγό­με­νοι εργα­ζό­με­νοι σε… αναμονή. Ετσι ονο­μά­ζο­νται στην «πιάτσα», επειδή περι­μέ­νουν πάνω από ένα τηλέ­φωνο για το μερο­κά­ματο. Μια ζωή στην αβε­βαιό­τητα. Δεν δικαιού­νται απο­ζη­μί­ωση και από δώρα μόνον ότι τους ανα­λο­γεί. «Είναι μονίμως εκτε­θει­μέ­νοι σε καθε­στώς επι­σφά­λειας» διευ­κρι­νί­ζει ο πρό­ε­δρος του Συν­δι­κά­του Εργα­το­ϋ­παλ­λή­λων Επι­σι­τι­σμού – Του­ρι­σμού, Πανα­γιώ­της Προύν­τζος. Στην κρίση τα «έξτρα» μερο­κά­ματα σπα­νί­ζουν και τα λεφτά είναι πολύ λίγα.

•   Δια­κε­κομ­μένη εργασία. Σε πολυ­κα­τα­στή­ματα και μεγάλες επι­χει­ρή­σεις που βρί­σκο­νται συνήθως –αλλά όχι μόνο– πέριξ των μεγα­λου­πό­λεων προ­σλαμ­βά­νο­νται συχνά υπάλ­λη­λοι που μένουν σε μακρινή περιοχή. Απα­σχο­λού­νται επίσημα με σπαστά 4ωρα. Για παρά­δειγμα 12-2 και 5-7.

Στο ενδιά­μεσο μένουν ανα­γκα­στικά στο κατά­στημα επειδή δεν συμ­φέ­ρει να επι­στρέ­ψουν σπίτι (π.χ. λόγω βεν­ζί­νης, δεν προ­λα­βαί­νουν κ.λπ.). Ετσι ο εργο­δό­της κερ­δί­ζει ώρες δου­λειάς που δεν πλη­ρώ­νο­νται… «Εχουμε καταγ­γε­λίες για περισ­σό­τερα από 100 κατα­στή­ματα σε όλη τη χώρα» διευ­κρι­νί­ζει ο Δημή­τρης Καρα­γε­ωρ­γό­που­λος, πρό­ε­δρος της Ομο­σπον­δίας Ιδιω­τι­κών Υπαλ­λή­λων.

•   Τρο­πο­ποι­η­τι­κές καταγ­γε­λίες σύμ­βα­σης. Οι συν­δι­κα­λι­στές τις ονο­μά­ζουν «νέο φρούτο», μέσω του… οποίου ελα­στι­κο­ποιού­νται σωρηδόν οι συμ­βά­σεις πλήρους απα­σχό­λη­σης. Οι εργο­δό­τες ζητούν με την απειλή της από­λυ­σης τρο­πο­ποί­ηση των όρων εργα­σίας: μετα­πή­δηση σε μερική από πλήρη απα­σχό­ληση ή/και μείωση μισθού. Ο εργα­ζό­με­νος υπό τον φόβο της ανερ­γίας ανα­γκά­ζε­ται να μπει στο… παζάρι και υφαρ­πά­ζε­ται έτσι η συναί­νεσή του στην αλλαγή των όρων εργα­σίας, η οποία φαί­νε­ται επίσημα πως έγινε συναι­νε­τικά.

«Μανδύας»

Ουσια­στικά πρό­κει­ται για μονο­μερή τρο­πο­ποί­ηση υπό τον μανδύα εκβια­ζό­με­νης συναί­νε­σης. «Το φαι­νό­μενο παίρνει δια­στά­σεις» διευ­κρι­νί­ζει ο κ. Καρα­γε­ωρ­γό­που­λος.

Σύμφωνα με τα πλέον πρό­σφατα στοι­χεία της «Εργάνης», τον Οκτώ­βριο 4.247 συμ­βά­σεις μετα­τρά­πη­καν από πλήρους σε μερικής απα­σχό­λη­σης… Αλλες 1.711 μετα­τρά­πη­καν σε εκ περι­τρο­πής με συμ­φω­νία του εργα­ζο­μέ­νου και 286 με μονο­μερή απόφαση εργο­δότη. Οι ευέ­λι­κτες μορφές απα­σχό­λη­σης κυριαρ­χούν στην αγορά, υπο­κρύ­πτο­ντας –στην καλύ­τερη περί­πτωση– εργασία με πλήρες ωράριο και «μαύρο» επι­μί­σθιο ή –στη χει­ρό­τερη– έξτρα τζάμπα δουλειά…

•  Εκτός ωραρίου. Συνήθης πρα­κτική στον του­ρι­σμό, που επε­κτεί­νε­ται και στον κλάδο των σούπερ μάρκετ. Ο εργα­ζό­με­νος καλεί­ται να προ­σέλ­θει του­λά­χι­στον 45 λεπτά νωρί­τερα στον χώρο εργα­σίας του για να «προ­ε­τοι­μα­στεί» και απα­σχο­λεί­ται σχεδόν πάντα 30-45 λεπτά μετά τη λήξη της βάρδιας.

ΔΩΡΕΑΝ ΔΟΚΙΜΗ

«Χρήση εργο­σή­μου» για δια­φο­ρε­τι­κές ειδι­κό­τη­τες από αυτές που προ­βλέ­πει ο νόμος. Εργο­δό­τες ασφα­λί­ζουν υπαλ­λή­λους γρα­φείου, εκπαι­δευ­τη­ρίων ή διοι­κη­τι­κούς με εργό­σημο ως εργάτες γης ή οικια­κούς εργα­ζο­μέ­νους για 1-2 μέρες, ενώ τους απα­σχο­λούν όλη την εβδο­μάδα…

«Εργασία υπό δοκιμή». Οργιά­ζει στον επι­σι­τι­σμό, αλλά πλέον και σε εμπο­ρικά κατα­στή­ματα και γραφεία. Προ­σλαμ­βά­νουν εργα­ζο­μέ­νους για μία εβδο­μάδα δοκι­μα­στικά χωρίς αμοιβή και ασφά­λιση. Στο τέλος, τους διώ­χνουν με τη δικαιο­λο­γία πως δεν κάνουν, ανα­ζη­τώ­ντας το επόμενο θύμα. Το φαι­νό­μενο παρα­τη­ρού­νταν κυρίως σε καφε­τέ­ριες εις βάρος φοι­τη­τών, αλλά πλέον επε­κτεί­νε­ται.

Η αναμονή «σκο­τώ­νει» τους… εξτρα­τζή­δες 

«Εχω χάσει τον ύπνο μου»… Η 57χρονη Αλέκα εργα­ζό­ταν 22 χρόνια σε μεγάλη εται­ρεία επαρ­χια­κής πρω­τεύ­ου­σας. Πριν από τρία χρόνια υπέστη την πρώτη μείωση μισθού 10% (από 850 ευρώ) με επι­χει­ρη­σιακή σύμβαση. Ακο­λού­θησε λίγους μήνες μετά δεύτερη μείωση με ατομική σύμβαση. Τώρα της ζητάνε να συναι­νέ­σει σε εκ περι­τρο­πής εργασία για δύο ημέρες την εβδο­μάδα δουλειά με τρο­πο­ποι­η­τική καταγ­γε­λία σύμ­βα­σης…

«Δεν συμ­φώ­νησα. Δεν υπέ­γραψα. Αλλά είμαι σε από­γνωση. Αν δεν είχα τη σύνταξη της μάνας μου, στους κάδους θα έψαχνα για τροφή»… Θέλει να διεκ­δι­κή­σει χρω­στού­μενα δεδου­λευ­μένα και να αντι­στα­θεί στην κατα­χρη­στική όπως λέει αλλαγή των όρων εργα­σίας της. Αλλά όλα της φαί­νο­νται βουνό… Ο εργο­δό­της είπε πως 1η Δεκέμ­βρη θα καταγ­γεί­λει τη σύμβασή της. «Είμαι μικρή για να πάρω σύνταξη και μεγάλη για να βρω άλλη δουλειά»… Την ίδια στιγμή, στην Αθήνα, ο 49χρονος Βασίλης ψάχνει το μερο­κά­ματο με το… τουφέκι. Είναι «εξτρα­τζής» εδώ και χρόνια. Προ­σλαμ­βά­νε­ται το πρωί κι απο­λύ­ε­ται το βράδυ. Δου­λεύει σε δεξιώ­σεις, ξενο­δο­χεία, εστια­τό­ρια, νυχτε­ρινά κέντρα. «Πόσο δύσκολο είναι; Πολύ. Ζεις συνέ­χεια στην αβε­βαιό­τητα. Υπο­γρά­φεις σύμβαση το πρωί και το άλλο πρωί δεν ξέρεις αν θα έχεις δουλειά.

Στην αναμονή

Κρε­μα­σμέ­νος συνέ­χεια πάνω από ένα τηλέ­φωνο. Μονίμως στην αναμονή»… Παλιό­τερα τα μερο­κά­ματα μπορεί να έφταναν και τα 20 τον μήνα μέσα στη θερινή σεζόν. Και με το ταμείο ανερ­γίας τον χειμώνα η ζωή παλεύ­ο­νταν. Τώρα «μας βρί­σκουν στην ανάγκη και μας εκμε­ταλ­λεύ­ο­νται. Δίνουν 35 ευρώ για μερο­κά­ματο 12-14 ωρών σε δεξίωση, που παλιά πλη­ρώ­νο­νταν 70 ευρώ. Αν σε πάρουν μαύρα, που πλέον σπα­νί­ζει, μπορεί να πάρεις 50 ευρώ». Είναι ανύ­πα­ντρος. «Αν ήμουν παντρε­μέ­νος δεν ξέρω πώς θα τα έβγαζα πέρα. Εχω ένα σπίτι με δάνειο κι ευτυχώς υπάρχει και η μάνα μου να με βοηθάει λίγο με τη σύνταξη»…

Ο 63χρονος Αντώνης, αντί­θετα, κι αυτός «εξτρα­τζής» είναι παντρε­μέ­νος. «Χρόνια δουλεύω έτσι. Με συμ­βά­σεις μιας μέρας. Οποτε έχει δουλειά μας φωνά­ζουν. Παλιά ήταν καλύ­τερα. Τώρα μπορείς να δου­λέ­ψεις μόνο τρεις μέρες την εβδο­μάδα». Πριν από μερικά χρόνια ένας «εξτρα­τζής» που δούλευε στο ίδιο ξενο­δο­χείο για πολλά χρόνια δικαιώ­θηκε στο δικα­στή­ριο, ως πλήρως απα­σχο­λού­με­νος. Από τότε κανείς δεν παίρνει «εξτρα­τζή» για πάνω από 3 μερο­κά­ματα την εβδο­μάδα… Η γυναίκα του Αντώνη είναι συντα­ξιού­χος Δημο­σίου και έτσι τα κατα­φέρ­νουν παρόλο που έχουν δύο παιδιά.

ΟΙ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ 

48%

Tων νοι­κο­κυ­ριών ζουν κάτω από το όριο της φτώ­χειας, με τον δείκτη της από­λυ­της φτώ­χειας να έχει αυξηθεί κατά 30 ποσο­στιαίες μονάδες, υπο­δη­λώ­νο­ντας υπερ­δι­πλα­σια­σμό των φτωχών νοι­κο­κυ­ριών από το 2010.

126.956

Eργαζόμενοι αμεί­βο­νται σήμερα με μεικτό μηνιαίο μισθό έως 100 ευρώ… Αλλοι 343.760 κερ­δί­ζουν 100-400 ευρώ, ενώ σχεδόν μισό εκα­τομ­μύ­ριο επι­βιώ­νουν με απο­δο­χές μικρό­τε­ρες από τον νομο­θε­τη­μένο κατώ­τατο μισθό των 586 ευρώ.

1.645%

Αυξή­θηκε από το 2009 έως το 2015 η μετα­τροπή συμ­βά­σεων από πλήρους απα­σχό­λη­σης σε εκ περι­τρο­πής με μονο­μερή απόφαση του εργο­δότη, σύμφωνα με έκθεση του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ.

4.247

Συμ­βά­σεις μετα­τρά­πη­καν από πλήρη απα­σχό­ληση σε μερική μόνο τον περα­σμένο Οκτώ­βριο, σύμφωνα με τα στοι­χεία της «Εργάνης». Αλλες 1.711 έγιναν εκ περι­τρο­πής με συμ­φω­νία του εργα­ζο­μέ­νου.

20ΧΡΟΝΙΑ

Εκτι­μούν οι ειδικοί πως θα χρεια­στούν για να επι­στρέ­ψει η ανεργία στα προ κρίσης επίπεδα με τον σημε­ρινό ρυθμό απο­κλι­μά­κω­σής της. Το 2013 έφτασε στο 27,9%, ιστο­ρικό υψηλό της μετα­πο­λε­μι­κής περιό­δου.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΦΩΣΚΟΛΟΣ-ΕΘΝΟΣ