Μεσήλικες και παιδιά αντιμετωπίζουν πλέον την απειλή της φτώχειας

Η φτώ­χεια στην Ελ­λά­δα αλ­λά­ζει «στρα­τό­πε­δο», καθώς, χρόνο με τον χρόνο, μειώ­νε­ται ο σχε­τι­κός δεί­κτης για τα άτομα ηλι­κί­ας άνω των 65 ετών και αυ­ξά­νε­ται τα­χύ­τα­τα για τους υπό­λοι­πους, ει­δι­κά για τους νέους και τα παι­διά κάτω των 17 ετών. Τα επί­ση­μα στοι­χεία δεί­χνουν ότι η φτώ­χεια των ηλι­κιω­μέ­νων –μετά τις κοι­νω­νι­κές με­τα­βι­βά­σεις που πραγ­μα­το­ποιεί το κρά­τος– έχει μειω­θεί σχε­δόν στο μισό σε σχέση με τα προ κρί­σε­ως επί­πε­δα, ενώ το πρό­βλη­μα για νέους και με­σή­λι­κες έχει αυ­ξη­θεί πάνω από τέσ­σε­ρις πο­σο­στιαί­ες μο­νά­δες.

Το φαι­νό­με­νο έχει την εξή­γη­σή του: Τα δια­θέ­σι­μα κον­δύ­λια του κρα­τι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού εξα­ντλού­νται για τη χρη­μα­το­δό­τη­ση των συ­ντά­ξε­ων, ενώ ελά­χι­στοι είναι οι πόροι που απο­μέ­νουν για επι­δό­μα­τα προς τις νε­ό­τε­ρες γε­νιές. Είναι απο­κα­λυ­πτι­κό ότι για τους μα­κρο­χρό­νια ανέρ­γους –συ­νο­λι­κά είναι πε­ρισ­σό­τε­ροι από 800.000– δα­πα­νώ­νται λι­γό­τε­ρα από 22 εκατ. ευρώ σε ετή­σια βάση τη στιγ­μή που η κρα­τι­κή συμ­με­το­χή για την κα­τα­βο­λή των συ­ντά­ξε­ων φτά­νει στο 9% του ΑΕΠ ή πε­ρί­που στα 15 δισ. ευρώ.

Η έκ­θε­ση που συ­νέ­τα­ξε η Πα­γκό­σμια Τρά­πε­ζα, προ­κει­μέ­νου να προ­τεί­νει τρό­πους χρη­μα­το­δό­τη­σης του ελά­χι­στου εγ­γυ­η­μέ­νου ει­σο­δή­μα­τος, αμ­φι­σβη­τεί πλή­ρως τη ρη­το­ρι­κή της ση­με­ρι­νής κυ­βέρ­νη­σης, η οποία επι­δί­ω­ξε να υπε­ρα­σπι­στεί τις υφι­στά­με­νες συ­ντά­ξεις με το επι­χεί­ρη­μα ότι οι συ­ντα­ξιού­χοι συ­ντη­ρούν με το ει­σό­δη­μά τους και τα νε­ό­τε­ρα μέλη της οι­κο­γέ­νειας.

Τε­λι­κά η κυ­βέρ­νη­ση υπα­να­χώ­ρη­σε και σε πε­ρι­κο­πές ει­σο­δή­μα­τος των χα­μη­λο­συ­ντα­ξιού­χων, όπως η στα­δια­κή κα­τάρ­γη­ση του ΕΚΑΣ αλλά και η αύ­ξη­ση των ει­σφο­ρών υπέρ υγεί­ας που έχει πλή­ξει το σύ­νο­λο των πε­ρί­που 2,8 εκα­τομ­μυ­ρί­ων συ­ντα­ξιού­χων. Οπως ανα­φέ­ρε­ται χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά στην έκ­θε­ση, «οι συ­ντα­ξιο­δο­τι­κές δα­πά­νες μειώ­νουν τη φτώ­χεια στις τά­ξεις των ηλι­κιω­μέ­νων, δεν έχουν όμως αντί­στοι­χη επί­πτω­ση και στις υπό­λοι­πες ηλι­κια­κές ομά­δες».

Με βάση τα στοι­χεία της Πα­γκό­σμιας Τρά­πε­ζας, μόνο το 12,2% των παι­διών ηλι­κί­ας κάτω των 14 ετών ζει σε νοι­κο­κυ­ριό στο οποίο υπάρ­χει συ­ντα­ξιού­χος, παρά το γε­γο­νός ότι εί­μα­στε πρω­τα­θλη­τές Ευ­ρώ­πης στους συ­ντα­ξιού­χους κάτω των 60% (σ.σ. το 19% των ατό­μων ηλι­κί­ας 50-59 ετών στην Ελ­λά­δα είναι συ­ντα­ξιού­χοι με το αντί­στοι­χο πο­σο­στό στην Ευ­ρώ­πη να πε­ριο­ρί­ζε­ται στο 10%).

Στα άτομα ηλι­κί­ας άνω των 65 ετών, ο κίν­δυ­νος φτώ­χειας αφο­ρού­σε πε­ρί­που το 28,4% του πλη­θυ­σμού το 2004. Εκτο­τε, το πο­σο­στό άρ­χι­σε να μειώ­νε­ται χρόνο με τον χρόνο, με μο­να­δι­κή εξαί­ρε­ση το 2011 όταν και ανήλ­θε στο 23,6%. Το 2012 υπο­χώ­ρη­σε στο 17,2%, το 2013 στο 15,1%, το 2014 στο 14,9% και το 2015 στο 13,7%.

Οι αι­τί­ες

Το γε­γο­νός ότι το πο­σο­στό της φτώ­χειας των συ­ντα­ξιού­χων έχει πε­ριο­ρι­στεί δρα­μα­τι­κά τα τε­λευ­ταία χρό­νια, προ­φα­νώς και δεν οφεί­λε­ται στην αύ­ξη­ση του ει­σο­δή­μα­τός τους. Απο­δί­δε­ται απο­κλει­στι­κά στο γε­γο­νός ότι οι ετή­σιες απο­δο­χές των χα­μη­λο­συ­ντα­ξιού­χων μειώ­θη­καν μεν αλλά με πολύ μι­κρό­τε­ρο ρυθμό σε σχέση με την κάμψη απο­δο­χών που πα­ρα­τη­ρή­θη­κε στο σύ­νο­λο της χώρας.

Στην πράξη, η συ­ντρι­πτι­κή πλειο­νό­τη­τα των συ­ντα­ξιού­χων που προ κρί­σης είχαν μη­νιαί­ες απο­δο­χές της τά­ξε­ως των 800 ευρώ, έχουν χάσει τα δώρα Χρι­στου­γέν­νων και Πάσχα, το επί­δο­μα αδεί­ας και προ­σφά­τως ένα μέρος της κα­θα­ρής σύ­ντα­ξής τους λόγω της αύ­ξη­σης των ει­σφο­ρών υπέρ υγεί­ας. Συ­νο­λι­κά, οι απώ­λειες του μη­νιαί­ου ει­σο­δή­μα­τος ήταν μέχρι τώρα μι­κρό­τε­ρες του 20%.

Τι έγινε το ίδιο διά­στη­μα στο σύ­νο­λο των απο­δο­χών; Η πτώση έχει ξε­πε­ρά­σει το 36% από το 2010 μέχρι σή­με­ρα, ενώ το κα­τώ­φλι του κιν­δύ­νου φτώ­χειας έχει υπο­χω­ρή­σει κατά 37%. Αυτό στην πράξη ση­μαί­νει ότι το 2010 κίν­δυ­νο φτώ­χειας διέ­τρε­χε όποιος είχε μη­νιαίο ει­σό­δη­μα κάτω από 7.178 ευρώ τον χρόνο ή πε­ρί­που 598 ευρώ τον μήνα. Το 2015, το όριο του κιν­δύ­νου φτώ­χειας έχει υπο­χω­ρή­σει στα 4.512 ευρώ ετη­σί­ως ή στα 376 ευρώ τον μήνα.

Είτε με την ελά­χι­στη σύ­ντα­ξη είτε με το ΕΚΑΣ (το οποίο οδεύ­ει προς κα­τάρ­γη­ση) είτε με τη σύ­ντα­ξη του ανα­σφά­λι­στου υπε­ρή­λι­κα, το εθνι­κό σύ­στη­μα κοι­νω­νι­κών με­τα­βι­βά­σε­ων εξα­σφα­λί­ζει μέχρι τώρα στον συ­ντα­ξιού­χο ει­σό­δη­μα υψη­λό­τε­ρο του ορίου της φτώ­χειας (στα χα­μη­λά επί­πε­δα που αυτό έχει δια­μορ­φω­θεί πλέον) και έτσι δι­καιο­λο­γεί­ται και η συ­νε­χής μεί­ω­ση του πο­σο­στού του κιν­δύ­νου φτώ­χειας στο επί­πε­δο του 13,7%. Αυτό όμως που ισχύ­ει για τους ηλι­κιω­μέ­νους δεν ισχύ­ει για τις υπό­λοι­πες ηλι­κια­κές ομά­δες.

Μεί­ω­ση δια­θέ­σι­μου ει­σο­δή­μα­τος κατά 36% από το 2010

Η παι­δι­κή φτώ­χεια λαμ­βά­νει εκρη­κτι­κές δια­στά­σεις και ήδη το ελ­λη­νι­κό πο­σο­στό είναι με­τα­ξύ των τριών υψη­λό­τε­ρων σε ολό­κλη­ρη την Ευ­ρώ­πη. Στα άτομα ηλι­κί­ας έως 17 ετών, η φτώ­χεια έχει αυ­ξη­θεί από το 23% το 2008 στο 26,6% το 2015, ενώ στα άτομα ηλι­κί­ας 18 έως 64 ετών, από το 18,7% το πο­σο­στό έχει αυ­ξη­θεί στο 22,5%. Τα στοι­χεία δεί­χνουν ότι η κρίση έπλη­ξε όλες τις ηλι­κια­κές ομά­δες μειώ­νο­ντας το ει­σό­δη­μά τους. Δεν χτυ­πή­θη­καν όμως όλοι το ίδιο· το δια­θέ­σι­μο κατά κε­φα­λήν ει­σό­δη­μα έχει μειω­θεί στην Ελ­λά­δα πε­ρί­που κατά 36% κατά τη διάρ­κεια των μνη­μο­νί­ων, έχει πε­ριο­ρι­στεί από τις 12.000 ευρώ το 2010, κοντά στις 7.500 ευρώ το 2015. Ποιες κοι­νω­νι­κές ομά­δες υπέ­στη­σαν με­γα­λύ­τε­ρο «κού­ρε­μα» ει­σο­δή­μα­τος από τον εθνι­κό μέσο όρο;

• Οι οι­κο­γέ­νειες με δύο ή πε­ρισ­σό­τε­ρα παι­διά. Οι­κο­γέ­νεια με δύο παι­διά έχει χάσει πε­ρί­που το 38,5% του ει­σο­δή­μα­τός της, ενώ στους πο­λυ­τέ­κνους οι απώ­λειες φθά­νουν στο 44%. Αντι­θέ­τως, στα ζευ­γά­ρια ηλι­κιω­μέ­νων (και οι δύο άνω των 65) η μεί­ω­ση ει­σο­δή­μα­τος πε­ριο­ρί­ζε­ται στο 25%.

• Οι άνερ­γοι έχουν απο­λέ­σει το 40% του μέσου ει­σο­δή­μα­τος, όταν στους συ­ντα­ξιού­χους το πο­σο­στό πε­ριο­ρί­ζε­ται στο 26%.

Η κα­τάρ­γη­ση του ΕΚΑΣ που πέ­ρα­σε η ση­με­ρι­νή κυ­βέρ­νη­ση προ­φα­νώς θα επι­δει­νώ­σει την κα­τά­στα­ση στα άτομα ηλι­κί­ας άνω των 65 ετών, καθώς η απώ­λεια ει­σο­δή­μα­τος θα ξε­πε­ρά­σει σε αρ­κε­τές πε­ρι­πτώ­σεις το 20%.

Αντι­θέ­τως, με τη θέ­σπι­ση του ελά­χι­στου εγ­γυ­η­μέ­νου ει­σο­δή­μα­τος δεν θα ξε­φύ­γουν πολ­λοί νε­ό­τε­ροι από το φάσμα της σχε­τι­κής φτώ­χειας. Αλ­λω­στε, εξ ορι­σμού το ελά­χι­στο εγ­γυ­η­μέ­νο ει­σό­δη­μα δεν απο­σκο­πεί στο να βοη­θη­θούν αυτοί που έχουν ει­σό­δη­μα της τά­ξε­ως των 4.500-5.000 ευρώ ετη­σί­ως, αλλά αυτοί που βρί­σκο­νται κάτω από τα όρια της από­λυ­της φτώ­χειας, δη­λα­δή κάτω από 2.500-3.000 ευρώ τον χρόνο.