7 Ιουνίου 1816- Η σκηνοθεσία της λεηλασίας Ελγιν

Ακρι­βώς δια­κό­σια χρό­νια πριν, σαν σή­με­ρα, στις 7 Ιου­νί­ου 1816, το βρε­τα­νι­κό Κοι­νο­βού­λιο απο­φα­σί­ζει να κα­λύ­ψει όλες τις πα­ρα­νο­μί­ες του λόρ­δου Ελγιν και να αγο­ρά­σει τα γλυ­πτά του Παρ­θε­νώ­να, που εκεί­νος είχε αφαι­ρέ­σει βαν­δα­λί­ζο­ντας το μνη­μείο, αντί 35.000 στερ­λι­νών.

Ηταν μια από­φα­ση κα­θο­ρι­στι­κή, αφού, όπως λέει ο πρό­ε­δρος του Μου­σεί­ου Ακρό­πο­λης, Δη­μή­τρης Πα­ντερ­μα­λής, είναι εντε­λώς δια­φο­ρε­τι­κό να ζητά η χώρα μας τα Γλυ­πτά από κά­ποιον από­γο­νο του Ελγιν και δια­φο­ρε­τι­κό να τα ζητά από τη Με­γά­λη Βρε­τα­νία.

Ελ­λη­νες και ξένοι ερευ­νη­τές που έχουν ερευ­νή­σει ντο­κου­μέ­ντα από εκεί­νη την πε­ρί­ο­δο, απο­κα­λύ­πτουν πολλά για το πώς με­θο­δεύ­τη­κε η όλη επι­χεί­ρη­ση και πώς ξε­πλύ­θη­καν ή και απε­κρύ­βη­σαν οι πα­ρα­νο­μί­ες του Ελγιν. Από το λε­γό­με­νο φιρ­μά­νι, που μόνο φιρ­μά­νι δεν ήταν, μέχρι κά­ποιες επι­στο­λές ση­μα­ντι­κές για το ζή­τη­μα, όλα είχαν σκη­νο­θε­τη­θεί άρι­στα.

Το «φιρ­μά­νι» του Καϊ­μα­κάν Πασά προς τον βο­ε­βό­δα της Αθή­νας το 1801 δεν ήταν παρά μια φι­λι­κή επι­στο­λή, σύμ­φω­να με τον κα­θη­γη­τή Τουρ­κο­λο­γί­ας στο Πα­νε­πι­στή­μιο Κρή­της Βα­σί­λη Δη­μη­τριά­δη και τη γε­νι­κή διευ­θύ­ντρια αρ­χαιο­τή­των του υπουρ­γεί­ου Πο­λι­τι­σμού Ελενα Κόρκα.

Αντί­θε­τα με όσα ισχυ­ρί­στη­κε ο Ελγιν (και δέ­χτη­κε το βρε­τα­νι­κό Κοι­νο­βού­λιο) με την επι­στο­λή δι­νό­ταν άτυπη άδεια να ζω­γρα­φί­σουν, να κά­νουν εκ­μα­γεία, να ανα­σκά­ψουν και να με­τα­φέ­ρουν τμή­μα­τα από επι­γρα­φές ή γλυ­πτά που θα έβρι­σκαν κατά τις ανα­σκα­φές.

Αλλά υπό την προ­ϋ­πό­θε­ση να μην υπάρ­ξει βλάβη ή φθορά στον «Ναό των Ει­δώ­λων» όπως ονο­μα­ζό­ταν από τους Οθω­μα­νούς ο Παρ­θε­νώ­νας. Κάτι που μο­νί­μως και εντέ­χνως απο­κρύ­πτε­ται επι­με­λώς. Ο Β. Δη­μη­τριά­δης απέ­δει­ξε πως το έγ­γρα­φο δεν έχει τη δομή φιρ­μα­νιού. Η Ελ. Κόρκα το χα­ρα­κτη­ρί­ζει «χα­ρι­στι­κή» επι­στο­λή ενός αξιω­μα­τού­χου, του ανα­πλη­ρω­τή του Με­γά­λου Βε­ζύ­ρη, την οποία ο Ελγιν υπε­ρέ­βη κατά πολύ.

Εν­δια­φέ­ρον είναι το εύ­ρη­μα της αρ­χαιο­λό­γου Τα­τιά­νας Πού­λου, στο νέο, αφιε­ρω­μα­τι­κό τεύ­χος του «Αν­θε­μί­ου» για τα 200 χρό­νια από το δυ­στυ­χές γε­γο­νός (το Αν­θέ­μιο είναι το έντυ­πο της Ενω­σης Φίλων Ακρο­πό­λε­ως).

Σχο­λιά­ζει επι­στο­λή του αι­δε­σι­μό­τα­του Φίλιπ Χαντ, δε­ξιού χε­ριού του Ελγιν στην επι­χεί­ρη­ση αρ­πα­γής. Εντο­πί­στη­κε στο αρ­χείο Ελγιν και ανα­γρά­φει ό,τι πε­ρι­γρά­φε­ται στο λε­γό­με­νο «φιρ­μά­νι» με συ­μπλη­ρώ­μα­τα «γρα­φειο­κρα­τι­κής» γλώσ­σας. Δη­λα­δή, ο Ελγιν έδωσε συ­γκε­κρι­μέ­νο κεί­με­νο με την πε­ρι­γρα­φή των ανα­γκών στον καϊ­μα­κά­μη, προ­κει­μέ­νου εκεί­νος να το αντι­γρά­ψει.

Η χει­ρα­γώ­γη­ση των αξιω­μα­τού­χων απο­δει­κνύ­ε­ται και από την Ελ. Κόρκα. Οι οθω­μα­νι­κές αρχές στην Αθήνα, προ­φα­νώς επει­δή γνώ­ρι­ζαν ότι είχαν πα­ρα­νο­μή­σει, ζή­τη­σαν ανα­δρο­μι­κή κά­λυ­ψη από την Υψηλή Πύλη. Ο βε­ζύ­ρης Γαζί Γιου­σούφ Ζιγιά στέλ­νει επι­στο­λή προς τον βο­ε­βό­δα της Αθή­νας με την οποία τους ευ­χα­ρι­στεί για την πρέ­που­σα υπο­δο­χή και φι­λο­ξε­νία προς τον Ελγιν το 1802. Καμία λέξη για την αφαί­ρε­ση γλυ­πτών. Γε­γο­νός που ση­μαί­νει ότι η Υψηλή Πύλη αγνο­ού­σε, αλλά διά της πλα­γί­ας οδού ο Ελγιν νο­μι­μο­ποί­η­σε.

Οπως το­νί­ζει η Ελ. Κόρκα, «η αδυ­να­μία των κει­μέ­νων αυτών είναι η ασά­φειά τους και η ρη­το­ρι­κό­τη­τα των οθω­μα­νι­κών εκ­φρά­σε­ων».

ΕΘΝΟΣ