ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Οι πέτρινοι προστάτες των θαλασσινών εκπέμπουν SOS

news room 5 λεπτά ανάγνωση
Φάρος

Στέκει στην… πόρτα της Ανδρου και υπο­δέ­χε­ται ντό­πιους και του­ρί­στες. Βαθιά πλη­γω­μέ­νος, κου­ρα­σμέ­νος από τη θάλασσα και την αλμύρα που τον τσα­κί­ζουν εδώ και 140 χρόνια, ένα βήμα πριν καταρ­ρεύ­σει και μετα­τρα­πεί σε σωρό από πέτρες.

Παρέα του το μοβ φασκό­μηλο, η κάππαρη με τα κατα­πρά­σινα φύλλα της, ο κρόκος και ο αμά­ρα­ντος.

Είναι ο φάρος του Γαυρίου, ένας από τους 144 πέτρι­νους φάρους που υπάρ­χουν στις ελλη­νι­κές θάλασ­σες, 86 από τους οποίους -ανάμεσά τους και αυτός- σε πολύ κακή κατά­σταση.

Ο φάρος του Γαυρίου (ΑΕΦ 8022) είναι ο μονα­δι­κός σε όλη τη χώρα που έχει εξω­τε­ρική σκάλα ανόδου (σε όλες τις άλλες περι­πτώ­σεις η σκάλα είναι εσω­τε­ρικά του πύργου) και ένας από τους τρεις με διώροφο οίκημα. Κατα­σκευά­στηκε το 1874 από τη Γαλλική Εται­ρεία Φάρων στην άκρη του ακρω­τη­ρίου Καστρί στο αγκυ­ρο­βόλι του Γαυρίου και στη διάρ­κεια του Β΄ Παγκο­σμίου Πολέμου παρέ­μεινε σβηστός για να επα­να­λει­τουρ­γή­σει το 1945 με πηγή ενέρ­γειας το πετρέ­λαιο. Από το 1984 μετα­τρά­πηκε σε ηλιακό φάρο και έτσι λει­τουρ­γεί έως σήμερα, με σοβαρά ωστόσο στατικά προ­βλή­ματα για το κτίριο.

Η διάσωση, η απο­κα­τά­σταση και η ανά­δειξη των πέτρι­νων φάρων απο­τε­λεί το θέμα ημε­ρί­δας που θα γίνει στην Ανδρο στις 19 Αυγού­στου στο πλαίσιο της έκθεσης «Πέτρι­νοι Φάροι: από το χθες στο σήμερα», η οποία θα φιλο­ξε­νη­θεί στο νησί όλο τον μήνα.

Την έκθεση και την ημερίδα διορ­γα­νώ­νουν το Εργα­στή­ριο Δομικών Υλικών της Πολυ­τε­χνι­κής Σχολής του ΑΠΘ σε συνερ­γα­σία με τον Δήμο Ανδρου και την Ομάδα «Φάρος 8022», μια παρέα νέων αρχι­τε­κτό­νων που συστά­θηκε για την προ­στα­σία και τη σωτηρία του φάρου του Γαυρίου, γι΄αυτό άλλωστε και έχει ως όνομα τον ειδικό κωδικό του.

Ανα­ζη­τεί­ται χορηγός

Τα μέλη της Ομάδας «Φάρος 8022» έχουν εκπο­νή­σει τη μελέτη για την απο­κα­τά­σταση του φάρου, την οποία και προ­σφέ­ρουν δωρεάν, όπως και την επί­βλεψη του έργου, και ανα­ζη­τούν χορηγό για να προ­χω­ρή­σουν στη διάσωσή του. «Το σημα­ντικό αυτό μνημείο ύψους 8 μέτρων μπορεί να ανα­δει­χθεί σε χώρο ανα­ψυ­χής, ψυχα­γω­γίας σε ένα κέντρο πολι­τι­σμού με ήπια ανά­πτυξη στον περι­βάλ­λο­ντα χώρο», λέει στο «Εθνος» ο Ανδριώ­της αρχι­τέ­κτο­νας, μέλος της Ομάδας, Ανδρέας Χαλάς.

Ο φάρος της Φάσσας. Πήρε το όνομά του από τις φάσσες που φωλιά­ζουν στα βράχια του.

Ο φάρος της Φάσσας. Πήρε το όνομά του από τις φάσσες που φωλιά­ζουν στα βράχια του.

Η πρότασή τους περι­λαμ­βά­νει την ανα­κα­τα­σκευή του πέτρι­νου κτιρίου στην αρχική του μορφή -σήμερα είναι ένα ασκεπές ερείπιο-, τη δια­μόρ­φωση του μονο­πα­τιού που οδηγεί στον φάρο -άλλη μια και­νο­το­μία είναι ότι στον φάρο του Γαυρίου φτάνει κανείς με τα πόδια μέσα από ένα μονο­πάτι μήκους 1 χλμ.-, αλλά και του περι­βάλ­λο­ντος χώρου. Σε κοντινή από­σταση υπάρχει μια πολύ μικρή υψι­κά­μι­νος, από την οποία έβγαινε ο ασβέ­στης για την κατα­σκευή του, Ως ένα έργο δεύ­τε­ρης ταχύ­τη­τας, προ­βλέ­πε­ται η δημιουρ­γία ενός ήπιου αμφι­θε­ά­τρου, με πεζού­λες, περιο­ρι­σμέ­νης χωρη­τι­κό­τη­τας, που θα μπορεί να φιλο­ξε­νή­σει μικρές μπάντες.

Ξεχω­ρι­στά μνημεία πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς

Στο πλαίσιο του ευρω­παϊ­κού προ­γράμ­μα­τος «EC-PHAROS-Συντήρηση, απο­κα­τά­σταση και ανά­δειξη πέτρι­νων φάρων», το οποίο υλο­ποί­ησε το Εργα­στή­ριο Δομικών Υλικών της Πολυ­τε­χνι­κής Σχολής του ΑΠΘ, ανα­δεί­χθη­καν οι πέτρι­νοι φάροι και ο ρόλος που έπαιξαν δια­χρο­νικά στη ναυ­σι­πλοΐα, μαζί ανα­δεί­χθη­καν και τα προ­βλή­ματα που παρου­σιά­ζουν σήμερα και η δυνα­τό­τητα αξιο­ποί­η­σής τους ως μνημεία πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς.

«Οι φάροι είναι σημα­το­δό­τες της πλωτής πολι­τείας. Κου­βα­λούν πολλά μηνύ­ματα και μετα­φέ­ρουν άλλα τόσα, στέλ­νο­ντας φως στον σκο­τεινό κόσμο της θάλασ­σας», μας ανα­φέ­ρει η διευ­θύ­ντρια του Εργα­στη­ρίου, καθη­γή­τρια του ΑΠΘ, Ιωάννα Παπα­γιάννη.

Ο φάρος του Γαυρίου. Είναι ένα βήμα πριν από την κατα­στροφή.

Ο φάρος του Γαυρίου. Είναι ένα βήμα πριν από την κατα­στροφή.

Σήμερα στις ελλη­νι­κές θάλασ­σες υπάρ­χουν 1.544 φάροι και σημα­το­δό­τες. Από αυτούς οι 144 είναι πέτρι­νοι φάροι, κτί­σματα ιδιαί­τερα, μονα­δι­κής αρχι­τε­κτο­νι­κής, λιτά στην εμφά­νιση, πολύ λει­τουρ­γικά όμως και ανα­πό­σπα­στο κομμάτι της ελλη­νι­κής ναυ­σι­πλο­ΐας.

«Πρέπει με κάθε τρόπο να κρα­τή­σουμε τους πέτρι­νους φάρους ως μνημεία πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς και να τους ανα­δεί­ξουμε. Μπορούν να γίνουν χώροι επι­σκέ­ψι­μοι να μαθαί­νουν οι νεό­τε­ροι τη σπου­δαιό­τητά τους, αλλά και τον τρόπο ζωής των φαρο­φυ­λά­κων, γιατί σε λίγα χρόνια τα παιδιά δεν θα γνω­ρί­ζουν καν τι είναι ο φαρο­φύ­λα­κας», συμπλη­ρώ­νει η κ. Παπα­γιάννη.

Οι φάροι ανήκουν στη δικαιο­δο­σία του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού και στην Υπη­ρε­σία Φάρων που εδρεύει στον Πειραιά. Διέ­πο­νται από τους κανο­νι­σμούς που αφορούν τις στρα­τιω­τι­κές εγκα­τα­στά­σεις, αλλά και ιδιαί­τε­ρες δεσμεύ­σεις για την ασφά­λεια της ναυ­σι­πλο­ΐας. Ετσι οποια­δή­ποτε επί­σκεψη πρέπει να έχει την άδεια της Υπη­ρε­σίας Φάρων, ενώ η είσοδος στο εσω­τε­ρικό τους γίνεται πάντα με την παρου­σία φαρο­φύ­λακα ή εκπρο­σώ­που του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού.

Τέσ­σε­ρις φάροι κρύβουν από μια δική τους ιστορία

Η Ανδρος έχει τέσ­σε­ρις πέτρι­νους φάρους, με τον καθένα να κουβαλά τη δική του ιστορία. Εκτός από αυτόν του Γαυρίου, ενδια­φέ­ρον έχει και ο Τουρ­λί­της. Κατα­σκευά­στηκε το 1887, βρί­σκε­ται ακριβώς απέ­να­ντι από το ενετικό κάστρο στη Χώρα και είναι ο μονα­δι­κός χτι­σμέ­νος πάνω σε βράχο, μέσα στη θάλασσα. Πρω­το­λει­τούρ­γησε το 1897, το 1943 κατα­στρά­φηκε από τους Γερ­μα­νούς, το 1950 μετα­τρά­πηκε σε αυτό­ματο φάρο ασε­τι­λί­νης, ενώ το 1994, με δωρεά της οικο­γέ­νειας Αλέκου και Μαριέ­τας Γου­λαν­δρή -στη μνήμη της κόρης τους Βιολάντας-, ανα­κα­τα­σκευά­στηκε στην αρχική του μορφή και από τότε λει­τουρ­γεί πάλι ως αυτό­μα­τος ασε­τι­λί­νης.

Στη βορειο­δυ­τική ακτή της Ανδρου βρί­σκε­ται ο φάρος της Φάσσας, που πήρε το όνομά του πιθανόν από τις φάσσες που φωλιά­ζουν στα βράχια του. Αναψε για πρώτη φορά το 1859 και λει­τουρ­γούσε με πετρέ­λαιο, ενώ ανα­και­νί­στηκε το 1931 και από το 1993 μετα­τρά­πηκε σε αυτό­ματο ηλε­κτρικό.

Ο φάρος της Γριάς είναι ένας κυκλι­κός πύργος, ύψους 11,5 μέτρων, με οικία για φαρο­φύ­λα­κες. Βρί­σκε­ται στη νοτιο­α­να­το­λική άκρη του κόλπου Βιτάλη, σε από­σταση 200 μέτρα από την ακτή και σε εστιακό ύψος 86 μέτρα. Λει­τουρ­γεί από το 1914 αρχικά με πετρέ­λαιο και από το 1984 ως ηλε­κτρι­κός.

Φαρο­φύ­λα­κες

Οι ερη­μί­τες των θαλασ­σών

Στο βιβλίο του «Φαρο­φύ­λα­κες», που εκδό­θηκε το 1940, ο Λεω­νί­δας Πετρο­μα­νιά­της απο­κα­λεί τους φαρο­φύ­λα­κες ως «ερη­μί­τες των θαλασ­σών». Περι­γρά­φει τη μοναξιά τους, με θέα την απε­ρα­ντο­σύνη της θάλασ­σας και συντρο­φιά τα γλα­ρο­πού­λια.

Σήμερα υπάρ­χουν περίπου 60 φαρο­φύ­λα­κες και όλοι υπη­ρε­τούν στο Πολε­μικό Ναυτικό. Οι περισ­σό­τε­ροι έχουν την ευθύνη για την εύρυθμη λει­τουρ­γία του φάρου, στον οποίο περνούν κάποιες ώρες, ενώ ελά­χι­στοι μένουν στο οίκημα του φάρου.

«Η ζωή των φαρο­φυ­λά­κων από το 1887 μέχρι σήμερα» απο­τε­λεί το αντι­κεί­μενο μιας πολύ ενδια­φέ­ρου­σας έρευνας που εκπό­νη­σαν οι αρχι­τέ­κτο­νες Ελίνα Χρι­στο­δου­λάκη και Νίκος Δάβαρης και θα την παρου­σιά­σουν στις 19 Αυγού­στου στην ημερίδα της Ανδρου. Σε αυτήν θα δώσουν στοι­χεία για τις ώρες εργα­σίας και ξεκού­ρα­σης των φαρο­φυ­λά­κων, τις ασχο­λίες τους και τη φρο­ντίδα του φάρου. Οπως προ­έ­κυψε, με τον νόμο 1833/1920 επι­τρέ­πο­νταν η πρό­σληψη και γυναι­κών και από το 1920 έως το 1935 υπη­ρέ­τη­σαν 50 γυναί­κες ως προ­σω­ρι­νοί φαρο­φύ­λα­κες. Ηταν κυρίως σύζυγοι ή κόρες φαρο­φυ­λά­κων και κάλυ­πταν κενές θέσεις λόγω άδειας (αναρ­ρω­τι­κής) ή ατυ­χή­μα­τος.

ΜΑΡΙΑ ΡΙΤΖΑΛΕΟΥ ΕΘΝΟΣ

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.