Περίπου 250 – 300 παιδιά τον χρόνο εγκαταλείπουν το σπίτι τους στην Ελλάδα

Περίπου 250 έως 300 παιδιά τον χρόνο εγκα­τα­λεί­πουν το σπίτι τους στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοι­χεία, που χει­ρί­ζε­ται η Ελλη­νική Αστυ­νο­μία σε συνερ­γα­σία με το «Χαμό­γελο του Παιδιού». Ο αριθμός, ωστόσο, εκτι­μά­ται ότι είναι σημα­ντικά μεγα­λύ­τε­ρος, καθώς σε πολλές περι­πτώ­σεις οι γονείς βρί­σκουν τα παιδιά και τα επι­στρέ­φουν στο σπίτι χωρίς να γίνει ποτέ επίσημη κατα­γραφή.

Πίσω από αυτές τις περι­πτώ­σεις των νεαρών φυγάδων δεν κρύ­βο­νται «καπρί­τσια», ούτε εφη­βι­κές υπερ­βο­λές. Κρύ­βο­νται παιδιά, που έφτασαν στο σημείο να πιστέ­ψουν ότι οπου­δή­ποτε αλλού είναι καλύ­τερα από το ίδιο τους το σπίτι. Όπως τονίζει η ψυχο­λό­γος – παι­δο­ψυ­χο­λό­γος Αλε­ξάν­δρα Καπ­πά­του, η φυγή δεν είναι εκβια­σμός, ούτε πράξη της στιγμής: «Η απόφαση ενός παιδιού να φύγει από το σπίτι του δεν είναι παρορ­μη­τική. Είναι μία ανάγκη δια­φυ­γής από ένα περι­βάλ­λον ιδιαί­τερα πιε­στικό, αυταρ­χικό, που το κακο­ποιεί ψυχικά και δεν μπορεί να αντέξει άλλο».

Οι «σκληροί» αριθμοί

Σύμφωνα με τα στοι­χεία της ΕΛ.ΑΣ. και του «Χαμό­γε­λου του Παιδιού»:

70–80% των παιδιών επι­στρέ­φουν ή εντο­πί­ζο­νται μέσα στις πρώτες 72 ώρες

15–20% εντο­πί­ζο­νται μετά από εβδο­μά­δες ή και μήνες, συχνά σε άλλη πόλη

1–5% δεν εντο­πί­ζο­νται ποτέ – περι­πτώ­σεις που μπορεί να συν­δέ­ο­νται με ατύχημα ή εγκλη­μα­τική ενέρ­γεια

Το 50–60% του αριθμού των εφήβων φυγάδων φαί­νε­ται να φεύγει από το σπίτι με τη θέλησή του. Είναι κυρίως παιδιά 15–17 ετών, ενώ 65–70% είναι κορί­τσια, τα οποία βιώνουν εντο­νό­τερη κατα­πί­εση στο σπίτι.Ενδει­κτικά, στην Ελλάδα μόνο το πρώτο εξάμηνο του 2024 εξα­φα­νί­στη­καν 112 παιδιά, αριθμός αυξη­μέ­νος κατά 14,28% σε σχέση με το 2023. Ανα­λυ­τικά: 71 φυγές εφήβων, 13 γονικές αρπαγές, 18 Amber Alert – Εισαγ­γε­λι­κές Εντολές, 6 ασυ­νό­δευ­τοι ανή­λι­κοι, 3 αρπαγές από τρίτο πρόσωπο, 1 σεξουα­λική δια­δι­κτυακή εκμε­τάλ­λευση.

Ιδιαί­τερα ανη­συ­χη­τικό είναι ότι 1 στα 6 παιδιά φυγάδες κιν­δυ­νεύει να πέσει θύμα εκμε­τάλ­λευ­σης ή trafficking ενώ «υπάρχει πάντα ο φόβος του grooming καθώς τα παιδιά φυγάδες είναι εξαι­ρε­τικά ευάλωτα», προει­δο­ποιεί η κ. Καπ­πά­του.

Από τα 112 παιδιά που ανα­ζη­τού­νταν, έχουν εντο­πι­στεί και βρεθεί τα 85 είτε σε διά­στημα λίγων ημερών και εντός μικρής χιλιο­με­τρι­κής από­στα­σης, είτε ύστερα από μεγα­λύ­τε­ρης διάρ­κειας ανα­ζή­τηση.

Όπως σημειώ­νε­ται, το 60–65% των περι­στα­τι­κών φυγής συγκε­ντρώ­νε­ται σε Αθήνα και Θεσ­σα­λο­νίκη – η ανω­νυ­μία, η ευκολία των μέσων μετα­φο­ράς και οι έντονες επιρ­ροές από συνο­μη­λί­κους λει­τουρ­γούν ως κατα­λύ­τες. Παιδιά από την επαρχία συχνά κατευ­θύ­νο­νται στην Αθήνα «για να χαθούν».

Σε διεθνές επίπεδο, το φαι­νό­μενο απο­τυ­πώ­νε­ται ως εξής:

Στις ΗΠΑ, 1,5–2 εκα­τομ­μύ­ρια παιδιά φεύγουν από το σπίτι κάθε χρόνο.

Στην Ευρώπη, κατα­γρά­φο­νται περίπου 250.000 εξα­φα­νί­σεις παιδιών ετησίως – δηλαδή ένα παιδί κάθε δύο λεπτά.

«Υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός παιδιών που εξα­φα­νί­ζο­νται αλλά τα καλά νέα είναι ότι το 95% αυτών των παιδιών βρί­σκο­νται και επι­στρέ­φουν στις οικο­γέ­νειές τους πολύ γρήγορα και αυτό είναι απο­τέ­λε­σμα της αρμο­νι­κής συνερ­γα­σίας των Διεθνών και Εθνικών Αρχών», δηλώνει η Πρό­ε­δρος της Ευρω­παϊ­κής Ομο­σπον­δίας για τα Εξα­φα­νι­σμένα Παιδιά,

Maria Herzog.

Ένα παιδί δεν φεύγει «έτσι απλά»

Η φυγή είναι προϊόν μακρο­χρό­νιας σκέψης και σχε­δια­σμού. «Τα παιδιά αυτά δεν φεύγουν απλώς για να αυτο­νο­μη­θούν. Μεγα­λώ­νουν σε περι­βάλ­λο­ντα ακραία, με υπερ­βο­λική οριο­θέ­τηση και αυταρ­χι­σμό, όπου δεν εισα­κού­ο­νται, ούτε γίνεται σεβαστή η προ­σω­πι­κό­τητά τους», υπο­γραμ­μί­ζει η κ.Καπ­πά­του.

Για μεγάλα χρονικά δια­στή­ματα, ονει­ρεύ­ο­νται τη φυγή τους, ακόμη και ένα ή δύο χρόνια πριν. Τη σχε­διά­ζουν, τη μελε­τούν και ζουν σε μία διαρκή κατά­σταση εγρή­γορ­σης. «Απέ­να­ντι σε ένα τέτοιο περι­βάλ­λον, η φυγή είναι μία ‘έξοδος σωτηρίας’. Μία απελ­πι­σμένη στρα­τη­γική επι­βί­ω­σης απέ­να­ντι σε ένα οικο­γε­νειακό περι­βάλ­λον, που το παιδί βιώνει ως “απει­λη­τικό” ή και “ανυ­πό­φορο” σε ένα μεγάλο βάθος χρόνου».

Υπάρ­χουν, βεβαίως, και περι­πτώ­σεις εφήβων που απο­μα­κρύ­νο­νται προ­σω­ρινά για να τρα­βή­ξουν την προσοχή των γονέων τους – «Μπορεί να πάνε στο σπίτι ενός φίλου, χωρίς να ενη­με­ρώ­σουν. Αυτό όμως δεν θεω­ρεί­ται φυγή. Είναι μία πρό­σκαιρη απο­μά­κρυνση, ένας τρόπος να πουν: “δες πώς θα αισθαν­θείς αν φύγω”».

Όταν όμως ένα παιδί απο­φα­σί­ζει να εγκα­τα­λεί­ψει πραγ­μα­τικά το σπίτι του, «δεν είναι μία στάση της στιγμής. Είναι κάτι προ­με­λε­τη­μένο. Αυτό είναι το πιο βασικό. Ένα παιδί δεν φεύγει “έτσι απλά”… ».

Πώς οργα­νώ­νε­ται μια φυγή

Τα παιδιά που φεύγουν, συχνά έχουν δου­λέ­ψει το σχέδιό τους για μήνες ή ακόμη και για χρόνια. «Προ­σπα­θούν να εξα­σφα­λί­σουν πόρους. Μαζεύ­ουν λίγα χρήματα, πουλάνε αντι­κεί­μενα, απο­σπούν χρήματα από τους γονείς τους χωρίς να το αντι­λη­φθούν», ανα­φέ­ρει η ειδικός για να προ­σθέ­σει: «Ζουν σε μία διαρκή εγρή­γορση. Είναι εξαι­ρε­τικά παρα­τη­ρη­τικά για να εντο­πί­σουν “ρωγμές” στην καθη­με­ρι­νό­τητα, που θα μπο­ρού­σαν να απο­τε­λέ­σουν ευκαι­ρίες δια­φυ­γής, ξεφεύ­γο­ντας από την αυστηρή γονεϊκή επί­βλεψη».

Σε αρκετές περι­πτώ­σεις, έχουν ήδη εξα­σφα­λί­σει βοήθεια είτε από συνο­μή­λι­κους είτε – και αυτό είναι εξαι­ρε­τικά επι­κίν­δυνο – από ενή­λι­κες που γνώ­ρι­σαν μέσω δια­δι­κτύου. Και τότε η φυγή αποκτά και χαρα­κτήρα “επα­νά­στα­σης” απέ­να­ντι σε μια αδικία, που βιώνουν».

Προη­γεί­ται η απο­μά­κρυνση από το συναι­σθη­μα­τικό σύν­δε­σμο με τους γονείς

Στο πλαίσιο της προ­ε­τοι­μα­σίας ενός εφήβου για τη φυγή του, συχνά παρα­τη­ρεί­ται πως πολύ νωρί­τερα έχει ξεκι­νή­σει να οικο­δο­μεί μία συναι­σθη­μα­τική απο­σύν­δεση με τους γονείς του, προ­κει­μέ­νου να μην «λυγίσει» όταν έρθει η ώρα για τη «μεγάλη έξοδο». «Υψώνουν ένα τείχος στα συναι­σθή­ματά τους. Φοβού­νται μήπως υπα­να­χω­ρή­σουν από την απόφασή τους, έχουν ένα παγω­μένο βλέμμα. “Παραι­τού­νται” και κάνουν υπομονή, δηλαδή, έχουν ήδη “φύγει” ψυχικά. Είναι, μάλιστα, χαρα­κτη­ρι­στικό, ότι τα παιδιά που δια­νύ­ουν εκείνη τη φάση πριν τη φυγή, παύουν πλέον να αντι­δρούν σε όλα όσα υφί­στα­νται από τους γονείς – πρό­κει­ται για έναν “οδυνηρό συμ­βι­βα­σμό”, που όμως δια­κρί­νε­ται από προ­σω­ρι­νό­τητα, καθώς “όπου να’ναι, φεύγουν”. Την ίδια στιγμή, τα παιδιά πιστεύ­ουν βαθιά ότι οποιο­δή­ποτε άλλο μέρος θα είναι καλύ­τερο από το σπίτι τους. Κι αυτό είναι τραγικό», δια­πι­στώ­νει η κ. Καπ­πά­του τονί­ζο­ντας πως «για εκείνα, το σπίτι δεν είναι κατα­φύ­γιο. Είναι ένας χώρος, που απορ­ρί­πτουν. Ένας χώρος γεμάτος θλίψη, απελ­πι­σία και από­γνωση, χωρίς καμία βοήθεια».

Το φαι­νό­μενο της «γονε­ο­ποί­η­σης»

Αξίζει να σημειω­θεί, ότι σε αρκετές περι­πτώ­σεις, οι έφηβοι φυγάδες δια­κρί­νο­νται από υψηλό επίπεδο ωρι­μό­τη­τας. Πρό­κει­ται για το φαι­νό­μενο της «γονε­ο­ποί­η­σης». Τι σημαί­νει αυτό;

«Εκτός του ότι έχουν μάθει από μικρά να φρο­ντί­ζουν τον εαυτό τους ενώ συχνά, κάνουν το ίδιο και για τον “αδύναμο γονέα”, ανα­λαμ­βά­νο­ντας έτσι μεγάλο όγκο ευθυνών στην καθη­με­ρι­νό­τητά τους, τα παιδιά αυτά αρχί­ζουν και αισθά­νο­νται πιο “ενήλικα” από την πραγ­μα­τική τους ηλικία. Με τον τρόπο αυτό, ενι­σχύ­ε­ται η άποψη ότι μπορούν να επι­βιώ­σουν και μόνα τους στον κόσμο. Με τον καιρό, αυτή η ιδέα “θεριεύει” μέσα τους, μετα­τρέ­πε­ται σε κινη­τή­ριο δύναμη για να βρουν το θάρρος να κάνουν το επόμενο βήμα, να φύγουν από το σπίτι τους», θα πει η κ.Καπ­πά­του.

Κακο­ποί­ηση: ο χρόνος και η διάρ­κεια παίζουν τον καθο­ρι­στικό ρόλο

Η φυγή συν­δέ­ε­ται άμεσα με την κακο­ποί­ηση – λεκτική, σωμα­τική, σεξουα­λική, αλλά κυρίως ψυχο­λο­γική. «Η ψυχο­λο­γική κακο­ποί­ηση, η ακραία αυστη­ρό­τητα που “πνίγει” το παιδί, ειδικά στην εφηβεία, είναι εξίσου καθο­ρι­στική. Δεν έχει τόσο σημασία μόνο το είδος της κακο­ποί­η­σης. Σημασία έχει η διάρ­κεια και από ποιον προ­έρ­χε­ται. Ένα παιδί δεν φεύγει, επειδή ο γονιός ήταν αυστη­ρός μία φορά αλλά όταν μόνιμα βιώνει αδιέ­ξοδο, όταν δεν εισα­κού­ε­ται ποτέ, όταν δεν σέβεται κανείς τον ψυχισμό του», σημειώ­νει η ειδικός.

Εκτός από την κακο­ποί­ηση κάθε είδους και την αυταρ­χική ανα­τροφή, που δεν αφήνει χώρο στο παιδί να ανα­πτυ­χθεί, υπάρχει και η παρα­μέ­ληση, όπου οι γονείς είναι συναι­σθη­μα­τικά απόντες.

Σε όλες αυτές τις περι­πτώ­σεις, η φυγή φαντά­ζει μονό­δρο­μος: «Το παιδί δεν κάθεται να σκεφτεί τα επόμενα βήματα. Το μόνο που το ενδια­φέ­ρει είναι να φύγει, επειδή αυτός θεωρεί ότι είναι ο μόνος τρόπος να απο­βά­λει το φορτίο του. Και μετά, “κάτι θα βρει να κάνει” – συνήθως οι έφηβοι σκέ­φτο­νται να δια­φύ­γουν στο εξω­τε­ρικό, να βρουν μία περι­στα­σιακή, συχνά χει­ρω­να­κτική, εργασία ή να φιλο­ξε­νη­θούν προ­σω­ρινά από γνω­στούς. Κάποιοι, πέφτουν σε εξαι­ρε­τικά επι­κίν­δυ­νες παγίδες και γίνο­νται θύματα εκμε­τάλ­λευ­σης. Σημα­ντικό ζήτημα, είναι επίσης, εκείνο της απο­μά­κρυν­σης και από το εκπαι­δευ­τικό πλαίσιο, αφού στα­μα­τώ­ντας το σχολείο μένουν πίσω μορ­φω­τικά», λέει η κ. Καπ­πά­του.

Υπάρχει επι­στροφή;

Οι πρώτες 48 ώρες μετά την εξα­φά­νιση είναι κρί­σι­μες. Η άμεση δήλωση κινη­το­ποιεί μηχα­νι­σμούς και σώζει ζωές. Αλλά και όταν το παιδί εντο­πι­στεί, η κατά­σταση δεν είναι απλή.

Σύμφωνα με την ειδικό, το πλαίσιο ψυχο­λο­γι­κής υπο­στή­ρι­ξης, που θα ακο­λου­θή­σει είναι σύνθετο.

Στις περι­πτώ­σεις που το παιδί έφυγε για πολύ λίγο, «συνήθως η πρώτη συνά­ντηση του ψυχο­λό­γου είναι με τους γονείς, προ­κει­μέ­νου να εντο­πι­στεί το πρό­βλημα, να διε­ρευ­νή­σουμε τους λόγους, που ένα παιδί οδη­γή­θηκε στη φυγή. Στη συνέ­χεια, βλέ­πο­ντας και το παιδί, εξε­τά­ζουμε το αν το παιδί έχει βιώσει ένα ψυχικό τραύμα από τη στάση των γονέων – κατά­θλιψη, σωμα­το­ποί­ηση άγχους, χαμηλή αυτο­ε­κτί­μηση ή άλλα. Φυσικά, οι πρώτες οδηγίες προς τους γονείς, είναι να σταθούν δίπλα στο παιδί τους. Να προ­σπα­θή­σουν να είναι ανοι­κτοί στην επι­κοι­νω­νία, να ρωτή­σουν το παιδί τους τί το οδήγησε στην έξοδο. Να κάνουν μία νέα αρχή στην επι­κοι­νω­νία τους φρο­ντί­ζο­ντας να σέβο­νται αυτά που το παιδί αισθά­νε­ται, να μάθουν να το ακούν καλύ­τερα. Οι γονείς είναι που πρέπει να κάνουν μία δια­φο­ρο­ποί­ηση, να αλλά­ξουν τη στάση τους καθώς έχουν προ­φα­νώς στρεβλή αντί­ληψη της οριο­θέ­τη­σης. Για τους περισ­σό­τε­ρους, όλο αυτό είναι δύσκολο επειδή ο τρόπος που λει­τούρ­γησε το παιδί τους, είναι ένα “χαστούκι” για τους ίδιους». Αλλά­ζουν οι γονείς; «Όταν δου­λεύ­ουμε συστη­μα­τικά και με το παιδί και με την οικο­γέ­νεια, αλλά­ζουν», δηλώνει η κ. Καπ­πά­του.

Εάν, όμως, το παιδί έχει φύγει για πολλές ημέρες, εφόσον εντο­πι­στεί, δεν μπορεί να έρθει αμέσως σε επαφή με τους γονείς, χωρίς να έχει γίνει προ­ε­τοι­μα­σία. «Ο έφηβος πρέπει πρώτα να κατα­θέ­σει σε ειδι­κούς ψυχο­λό­γους στο αστυ­νο­μικό τμήμα. Δεν υπάρχει περί­πτωση να επι­στρέ­ψει στο σπίτι αν δεν νιώσει το ίδιο ασφαλές. Δια­φο­ρε­τικά, κιν­δυ­νεύει να προβεί ακόμη και σε απο­νε­νοη­μέ­νες πράξεις. Χρειά­ζε­ται να φιλο­ξε­νη­θεί σε κάποια δομή και να λάβει ψυχο­λο­γική βοήθεια, αφού προη­γου­μέ­νως διε­ρευ­νη­θεί αν υπάρχει κάποιο θέμα ψυχικού τραύ­μα­τος. Ταυ­τό­χρονα, βοήθεια θα πρέπει να λαμ­βά­νουν και οι γονείς».

Σε σοβαρά κακο­ποι­η­τικά περι­βάλ­λο­ντα, η επι­στροφή δεν είναι δυνατή. Όπως επι­ση­μαί­νε­ται, « “κακο­ποι­η­τικό” δεν σημαί­νει απα­ραι­τή­τως ότι πρέπει να σπάνε το παιδί στο ξύλο ή να το κακο­ποιούν σεξουα­λικά αλλά και όταν ένα παιδί έχει βιώσει επί μακρόν μία κατά­σταση, καθώς τότε χρειά­ζε­ται φρο­ντίδα. Ένα παιδί πρέπει να αισθά­νε­ται ασφά­λεια και στα­θε­ρό­τητα στο σπίτι του. Στην αντί­θετη περί­πτωση, η θερα­πεία του παιδιού ξεκινά με την πλήρη απο­μά­κρυνση από το οικο­γε­νειακό περι­βάλ­λον. Πρέπει να ξέρει το ίδιο, ότι ο γονιός που το ‘τυραννά’, δεν θα μπορεί να το ‘ακουμπήσει’ με τον οποιον­δή­ποτε τρόπο. Όσο για τη θερα­πεία του παιδιού, εστιά­ζει στο να του προ­σφέ­ρει τα απα­ραί­τητα “εργα­λεία” για να δια­χει­ρι­στεί το τραύμα του, χωρίς να καταρ­ρέει συναι­σθη­μα­τικά. Σε ακραίες περι­πτώ­σεις, όταν δηλαδή η κατά­σταση στο σπίτι είναι μη ανα­στρέ­ψιμη, μπορεί να αφαι­ρε­θεί η επι­μέ­λεια από τους γονείς, να πάει το παιδί σε δομή ή σε ανάδοχη οικο­γέ­νεια – σημειω­τέο, λαμ­βά­νε­ται σοβαρά υπόψη η γνώμη του παιδιού», τονίζει η ψυχο­λό­γος.

Όπως διευ­κρι­νί­ζει η κ. Αλε­ξάν­δρα Καπ­πά­του, «δεν θέλουμε παιδιά χωρίς όρια. Θέλουμε παιδιά με όρια συμβατά με την ηλικία τους και σχέσεις βασι­σμέ­νες στον σεβασμό και την επι­κοι­νω­νία. Οι γονείς θα πρέπει να είναι πολύ προ­σε­κτι­κοί με τα παιδιά τους, να επι­κοι­νω­νούν ουσια­στικά και ανοικτά, να έχουν μία καλή συνερ­γα­σία. Δια­φο­ρε­τικά, με την ακραία αυστη­ρό­τητα και τη διαρκή επιβολή ορίων και κανόνων, μεγα­λώ­νουμε παιδιά ανα­σφαλή, που έχουν ανάγκη να ξεφύ­γουν, που λένε ψέματα και που κάποια στιγμή, ο θυμός τους μπορεί να μετα­τρα­πεί σε επα­νά­σταση. Και τότε, η φυγή γίνεται λύση», κατα­λή­γει.

Πηγή: protothema.gr