Περί σεξουαλικών παρενοχλήσεων – Tης Pένας Παυλάκη

Της Ρένας Παυ­λά­κη

Ξαφ­νι­κά η ελ­λη­νι­κή κοινή γνώμη στα­μά­τη­σε να ασχο­λεί­ται με τα κρού­σμα­τα και τα θύ­μα­τα της παν­δη­μί­ας και ανα­κά­λυ­ψε τα θύ­μα­τα της σε­ξουα­λι­κής πα­ρε­νό­χλη­σης.

Το θέμα μο­νο­πω­λεί media και social media, αλλά ο τρό­πος διε­ξα­γω­γής του δη­μο­σί­ου «δια­λό­γου» για ένα τόσο σο­βα­ρό ζή­τη­μα, με τον τρόπο που γί­νε­ται, δεν με πεί­θει για τις αγα­θές προ­θέ­σεις του. Αντι­θέ­τως, τεί­νει να εξε­λι­χθεί σε πα­ρω­δία, σε τη­λε­ο­πτι­κό show με υπερ­βο­λές και γρα­φι­κό­τη­τες, χωρίς να μπο­ρεί να απο­κλει­στεί – σε κά­ποιες των πε­ρι­πτώ­σε­ων – και η επι­δί­ω­ξη αυ­το­προ­βο­λής. Και αυτό, ως γυ­ναί­κα με θίγει και με απω­θεί, ενώ γί­νε­ται ακόμη πιο επι­κίν­δυ­νο καθώς ρί­χνει νερό στο μύλο της λε­γό­με­νης “πο­λι­τι­κής ορ­θό­τη­τας”.

Η σκέψη αν έπρε­πε να δη­μο­σιο­ποι­ή­σω τους προ­βλη­μα­τι­σμούς μου χωρίς να κιν­δυ­νεύω να πα­ρερ­μη­νευ­θούν, με οδή­γη­σε σε άλ­λους, σχε­τι­κά με την δι­κτα­το­ρία της πο­λι­τι­κής ορ­θό­τη­τας με την οποία επι­χει­ρεί­ται ο πλή­ρης έλεγ­χος της σκέ­ψης και της εκ­φο­ράς του λόγου, που πρέ­πει να εντάσ­σε­ται μέσα σε συ­γκε­κρι­μέ­νο, “κοινά απο­δε­κτό “πλαί­σιο.

Σε αυτές ή αυ­τούς που δια­βά­ζο­ντας αυτές τις γραμ­μές, θα έχουν ήδη εξορ­γι­στεί και θα είναι έτοι­μες και έτοι­μοι να εκ­φρά­σουν τον απο­τρο­πια­σμό τους για όσα γράφω, θα πω ότι δεν πι­στεύω πως, από την οπτι­κή της κλει­δα­ρό­τρυ­πας που αντι­με­τω­πί­ζε­ται το όλο ζή­τη­μα, θα οδη­γή­σει – όπως ίσως νο­μί­ζουν – σε ένα κί­νη­μα αντί­στοι­χο με το “me too”, με τη φι­λο­δο­ξία να αλ­λά­ξει βα­θειά ρι­ζω­μέ­νες αντι­λή­ψεις και στε­ρό­τυ­πα τα οποία τρο­φο­δο­τούν παι­χνί­δια εξου­σί­ας στις αν­θρώ­πι­νες σχέ­σεις, πολ­λές φορές λείαν επι­κίν­δυ­να. Βάζω στοί­χη­μα ότι η συ­ζή­τη­ση θα κο­πά­σει, μόλις στα­μα­τή­σει και το εν­δια­φέ­ρον των ΜΜΕ για το επί­μα­χο ζή­τη­μα. Το έργο το έχου­με ξα­να­δεί χι­λιά­δες φορές και είναι το ίδιο σε όλες τις πε­ρι­πτώ­σεις, όπου τί­πο­τα δεν διορ­θώ­νε­ται, απλώς ξε­χνιέ­ται.

Δια­βά­ζο­ντας τις τε­λευ­ταί­ες ημέ­ρες αυτά που γρά­φο­νται, όχι τόσο από πλευ­ράς κα­ταγ­γε­λιών και μαρ­τυ­ριών, αλλά από πλευ­ράς κα­τά­θε­σης γνώ­μης και άπο­ψης, δια­πι­στώ­νω ότι στην συ­ντρι­πτι­κή τους πλειο­ψη­φία, κι­νού­νται στα όρια της πο­λι­τι­κής ορ­θό­τη­τας, σύμ­φω­να με την οποία επι­βάλ­λε­ται να έχει κα­νείς συ­γκε­κρι­μέ­νη άποψη επί του θέ­μα­τος. Όποιος εν­δέ­χε­ται να επι­θυ­μεί να εκ­φρά­σει μια δια­φο­ρε­τι­κή οπτι­κή στα πράγ­μα­τα, πρέ­πει να είναι έτοι­μος να δε­χθεί τη δη­μό­σια δια­πό­μπευ­ση.

Πρα­κτι­κά, αυτό ση­μαί­νει ότι είτε θα συμ­φω­νή­σεις με τον προ­σχη­μα­τι­κό και εν πολ­λοίς υπο­κρι­τι­κό διά­λο­γο για τη σε­ξουα­λι­κή πα­ρε­νό­χλη­ση, είτε θα εκ­φρά­σεις την δια­φω­νία σου, οπότε είναι βέ­βαιο ότι θα κα­τη­γο­ρη­θείς ότι υπο­θάλ­πεις και αι­τιο­λο­γείς τέ­τοιες συ­μπε­ρι­φο­ρές, είτε – το χει­ρό­τε­ρο – θα σιω­πή­σεις αυ­το­λο­γο­κρι­νό­με­νος.

Για μένα, ο δη­μό­σιος διά­λο­γος για την σε­ξουα­λι­κή πα­ρε­νό­χλη­ση, όπως διε­ξά­γε­ται, έχει μόνο μια αξία: Να ανα­λο­γι­στού­με αν εί­μα­στε όντως ελεύ­θε­ροι να δια­τυ­πώ­σου­με την άποψή μας για όσα συμ­βαί­νουν γύρω μας, ή αν η πο­λι­τι­κή ορ­θό­τη­τα έχει κα­τα­στή­σει την κρι­τι­κή σε μια δύ­σκο­λη και επι­κίν­δυ­νη ενα­σχό­λη­ση, υψώ­νο­ντας εμπό­δια στην ελεύ­θε­ρη έκ­φρα­ση γνώ­μης. Επι­κα­λού­με­νη την ισό­τη­τα, η πο­λι­τι­κή ορ­θό­τη­τα στην ουσία απα­γο­ρεύ­ει τον διά­λο­γο και γί­νε­ται ένας μη­χα­νι­σμός επι­βο­λής και αστυ­νό­μευ­σης της απο­κλί­νου­σας άπο­ψης, με τα social media σε ρόλο λαϊ­κού δι­κα­στη­ρί­ου.

Εν προ­κει­μέ­νω, είναι πολύ δύ­σκο­λο να ορί­σει κα­νείς τα όρια της «σε­ξουα­λι­κής πα­ρε­νό­χλη­σης», με ό,τι αυτό συ­νε­πά­γε­ται.

Επι­πλέ­ον, «φαί­νε­ται του­λά­χι­στον οξύ­μω­ρο η σε­ξουα­λι­κή πα­ρε­νό­χλη­ση να έχει ανα­γο­ρευ­θεί σε μεί­ζον θέμα την εποχή της σε­ξουα­λι­κής απο­μά­γευ­σης», όπως γρά­φει ο συγ­γρα­φέ­ας Αλέ­ξης Στα­μά­της.

«Αφορ­μές (για να προ­βλη­μα­τι­στεί κα­νείς ως προς το πο­λι­τι­κά ορθόν) υπάρ­χουν δε­κά­δες σε αυτήν τη νε­ο­συ­ντη­ρη­τι­κή εποχή, μια εποχή μα­νι­χαϊ­στι­κή, κωφή και φλύ­α­ρα άλαλη. Μια εποχή γε­μά­τη βοή και μανία, όπου ο εποι­κο­δο­μη­τι­κός διά­λο­γος είναι ένα είδος πο­λυ­τε­λεί­ας και όπου μέσα στην πλάνη της αυ­το­ε­πι­βε­βαί­ω­σης κα­τα­λή­γου­με να συμ­φω­νού­με μόνο με όσους υπο­στη­ρί­ζουν αυτά που μας αρέ­σουν, ενώ όλοι οι υπό­λοι­ποι είναι μι­ση­τοί εχθροί. Είναι δη­λα­δή η πο­λι­τι­κή ορ­θό­τη­τα η επι­δί­ω­ξη της επι­βο­λής μιας νέας γλώσ­σας, μιας γλώσ­σας εκ των προ­τέ­ρων εγκε­κρι­μέ­νης. Αμεσα λοι­πόν τί­θε­ται η καί­ρια ερώ­τη­ση: Από ποιον είναι εγκε­κρι­μέ­νη αυτή η γλώσ­σα; Ποια είναι εκεί­νη η εξου­σία που αφο­ρί­ζει, που απο­φα­σί­ζει το τι επι­τρέ­πε­ται και το τι όχι;

Η αγορά θέλει μια νέα πε­λα­τεία, με νέο lifestyle, νέες ταυ­τό­τη­τες, γλωσ­σο­κα­θαρ­μέ­νη, η οποία θα προ­σέ­χει τι λέει και θα αυ­το­λο­γο­κρί­νε­ται. Οδη­γού­μα­στε δη­λα­δή σε μια με­τα­γλώτ­τι­ση της ομι­λί­ας, ένα πλυ­ντή­ριο εν­νοιών ώστε να επα­νεμ­φα­νί­ζο­νται άση­πτες. Σε αυτήν την «το­ξι­κά νε­ω­τε­ρι­κή» αρένα θα έλεγε κα­νείς ότι κυ­ριαρ­χούν οι έν­νοιες «σε­ξι­σμός», «ρα­τσι­σμός» και «φα­σι­σμός». Ο πε­ριο­ρι­σμός των τριών λέ­ξε­ων για να πε­ρι­γρά­ψου­με τον κόσμο απο­τε­λεί, φυ­σι­κά, ένα μέγα εμπό­διο για να ανα­πτυ­χθεί κάθε ου­σια­στι­κός διά­λο­γος.

Ποιος μπο­ρεί να είναι ο οπλι­σμός του πο­λί­τη απέ­να­ντι σε αυτήν την ισο­πέ­δω­ση; Μόνο η παι­δεία. Η παι­δεία με την ευ­ρύ­τε­ρη έν­νοια, η οποία εμπε­ριέ­χει όχι μόνο την αν­θρω­πο­κε­ντρι­κή εκ­παί­δευ­ση αλλά και την έν­νοια της αγω­γής και της μόρ­φω­σης, της πνευ­μα­τι­κής και κατ’ επέ­κτα­ση της ηθι­κής καλ­λιέρ­γειας. Η πε­ριρ­ρέ­ου­σα ατμό­σφαι­ρα και η τε­χνο­λο­γι­κή εξέ­λι­ξη ενι­σχύ­ουν κυ­ρί­ως το ετε­ρο­κι­νού­με­νο άτομο. Εκεί­νο του οποί­ου οι από­ψεις είναι συ­γκολ­λη­τι­κά θραύ­σμα­τα μιας υπερ­πλη­ρο­φό­ρη­σης, ενός «ζα­λι­σμέ­νου», απορ­ρυθ­μι­σμέ­νου, κα­τε­σταλ­μέ­νου όντος που επι­πλέ­ον κιν­δυ­νεύ­ει να χάσει και ό,τι χυ­μούς του απέ­μει­ναν, στον έρωτα, στον στο­χα­σμό, στη δη­μιουρ­γία αλλά και στη γλώσ­σα. Το ση­μα­ντι­κό δεν είναι να ωραιο­ποι­ή­σου­με ή να ψι­μυ­θιώ­σου­με τις λέ­ξεις, αλλά να απο­κτή­σου­με την ικα­νό­τη­τα να διεισ­δύ­ου­με εις βάθος σε έν­νοιες που αφο­ρούν ου­σια­στι­κά την οι­κου­με­νι­κό­τη­τα των αν­θρω­πί­νων δι­καιω­μά­των», γρά­φει ο ίδιος.

Κι όσο εμείς πε­ριο­ρι­ζό­μα­στε να πα­ρα­κο­λου­θού­με επι­δερ­μι­κά από τον κα­να­πέ τις «πε­ρι­πέ­τειες» επω­νύ­μων της εγ­χώ­ριας πραγ­μα­τι­κό­τη­τάς μας, με μια λο­γι­κή «κλει­δα­ρό­τρυ­πας», έξω η συ­ζή­τη­ση έχει αρθεί σε άλλα επί­πε­δα, ου­σί­ας. Όπως η πρό­σφα­τη ανοι­χτή επι­στο­λή 153 συγ­γρα­φέ­ων και δια­νο­ου­μέ­νων, που ήταν και ο τε­λευ­ταί­ος σταθ­μός στη με­γά­λη δη­μό­σια συ­ζή­τη­ση για τα όρια της πο­λι­τι­κής ορ­θό­τη­τας. Ως ποιο ση­μείο η έν­νοια συμ­βο­λί­ζει την προ­στα­σία απέ­να­ντι στους «αδύ­να­μους» της κοι­νω­νί­ας και πότε με­τα­τρέ­πε­ται σε ασφυ­κτι­κό έλεγ­χο της έκ­φρα­σης. Με τίτλο «Μία Επι­στο­λή για Δι­καιο­σύ­νη και Ανοι­χτή Αντι­πα­ρά­θε­ση» οι προ­σω­πι­κό­τη­τες του σύγ­χρο­νου πο­λι­τι­σμού – ανά­με­σά τους ξε­χω­ρί­ζουν οι υπο­γρα­φές των Μάρ­γκα­ρετ Ατ­γουντ, Φράν­σις Φου­κου­γιά­μα, Τζ.Κ. Ρό­ου­λινγκ, Σαλ­μάν Ρούσ­ντι, Γκλό­ρια Στάι­νεμ, Γουί­ντον Μαρ­σά­λις, Μπιλ Τι Τζό­ουνς – επι­ση­μαί­νουν τη ση­μα­σία να υπάρ­χει αντί­θε­τη άποψη. Θέ­τουν μά­λι­στα το πλαί­σιο του γε­νι­κευ­μέ­νου κλί­μα­τος μι­σαλ­λο­δο­ξί­ας και ηθι­κο­λο­γί­ας στη σύγ­χρο­νη κουλ­τού­ρα.

Το έχει πει και ο Ου­μπέρ­το Εκο: «Η πο­λι­τι­κή ορ­θό­τη­τα τεί­νει να με­τα­τρα­πεί σε νέας μορ­φής Φο­ντα­με­ντα­λι­σμό. Οντως απο­κα­τα­στά­θη­καν κά­ποιες αδι­κί­ες, αλλά εκ­φυ­λί­στη­κε σε αστυ­νό­μευ­ση της σκέ­ψης και της ελευ­θε­ρί­ας έκ­φρα­σης»…