Γεώργιος Kαμίτσης: O Δωδ/νήσιος μυλομαραγκός που βραβεύτηκε από την Europa Nostra και αγωνίζεται να κρατήσει ζωντανή την τέχνη

Κύριε Καμίτση, είστε ένας από τους ελά­χι­στους μυλο­μα­ρα­γκούς της Ελλάδας, τέχνη η οποία περι­λαμ­βά­νε­ται στα επαγ­γέλ­ματα που σβήνουν με την πάροδο του χρόνου. Τι ήταν αυτό που σας ώθησε να ασχο­λη­θείτε με αυτή την ιδιαί­τερη τέχνη;

Από μικρό παιδί μεγά­λωσα μέσα στον ταρσανά, την οικο­γε­νειακή επι­χεί­ρηση στην Πάτμο. Τα ξύλινα σκάφη, η επαφή με την θάλασσα, η παρα­δο­σιακή μουσική και η παρα­τή­ρηση είναι τα πρώτα σημεία ανα­φο­ράς. Οι πρα­κτι­κές γνώσεις που ανα­ζή­τη­σαν απα­ντή­σεις στα σχέδια και τους υπο­λο­γι­σμούς ήρθαν να ολο­κλη­ρώ­σουν την επι­τυ­χία των Ανε­μό­μυ­λων της Πάτμου. Η βρά­βευση από την EUROPA NOSTRA για την καλύ­τερη ανα­καί­νιση ανε­μό­μυ­λων στην Ευρώπη το έτος 2012 είναι η απά­ντηση στις εργα­σίες της ομάδας. Ήταν πρό­κληση για μένα το έτος 2009 η ερώτηση εάν μπορώ να αντα­πο­κριθώ στις ανάγκες του έργου. Η τοπο­θέ­τησή μου είναι απλή: Οι παλιοί μαστό­ροι με ελά­χι­στα εργα­λεία έκαναν τρε­χα­ντή­ρια που όργωναν τις θάλασ­σες και ανε­μό­μυ­λους για να έχουμε το απα­ραί­τητο στην δια­τροφή μας αλεύρι. Εμείς οι νεό­τε­ροι με τα ίδια εργα­λεία και άλλα σύγ­χρονα δεν μπο­ρούμε να δημιουρ­γή­σουμε; Τι είναι αυτό που λείπει σήμερα; Αρκεί η επιμονή, η υπομονή, η παρα­τη­ρη­τι­κό­τητα και η οργά­νωση επί σχεδίου και πάγκου για να δημιουρ­γή­σεις, να περ­πα­τή­σεις στα χνάρια των παλιών; Απα­ραί­τητο στοι­χείο της συντα­γής είναι η αγάπη για την Ελλάδα, για τον πολι­τι­σμό και τους ανθρώ­πους που αφιέ­ρω­σαν την ζωή τους στην δια­τή­ρηση και εξέλιξη των τεχνών. Η καλή περιέρ­γεια γενικά για την τέχνη του ξύλου, η χαρά της ανα­ζή­τη­σης των μυστι­κών που είχαν οι πρό­γο­νοι τεχνί­τες μας και η ανάγκη διά­σω­σης του επαγ­γέλ­μα­τος με ώθησαν να ασχο­ληθώ με την τέχνη του Μυλο­μα­ρα­γκού.

Στην εποχή της τεχνο­λο­γίας και της ταχύ­τη­τας, έχει χώρο η τέχνη του μυλο­μα­ρα­γκού;

Βρι­σκό­μα­στε στο έτος 2018 και η φανερή – κρυφή τεχνο­λο­γία έχει προ­χω­ρή­σει πολύ. Οι ερευ­νη­τές έχουν προ­χω­ρή­σει στην επι­στήμη. Η υψηλή ταχύ­τητα μετά­δο­σης των πλη­ρο­φο­ριών είναι χαρα­κτη­ρι­στικό της εποχής μας. Η περι­βαλ­λο­ντική συνεί­δηση και η χρήση της αιο­λι­κής ενέρ­γειας κατα­τάσ­σει το επάγ­γελμα του μυλο­μα­ρα­γκού σε ενδια­φέ­ρουσα θέση σήμερα, αν σκε­φτούμε ορθά. Μπο­ρούμε μέσα από ανα­και­νί­σεις – κατα­σκευές ανε­μό­μυ­λων να έχουμε ζωντανή την παρά­δοσή μας, να έχουμε παρα­γωγή αλευ­ριού και παρα­γωγή ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας με ειδικό μηχα­νι­σμό που η εγκα­τά­στασή του γίνεται εσω­τε­ρικά και δεν αλλοιώ­νει καθόλου την εξω­τε­ρική όψη. Η τέχνη του μυλο­μα­ρα­γκού έχει χώρο στο σήμερα και μπορεί να εντα­χθεί στα πράσινα επαγ­γέλ­ματα, μιας και η επι­θυ­μητή τελική μορφή του ανε­μό­μυ­λου χρη­σι­μο­ποιεί την αιολική ενέρ­γεια με μηδε­νι­κές επι­πτώ­σεις για το περι­βάλ­λον.

Τι ακριβώς κάνει ένας μυλο­μα­ρα­γκός;

O μυλο­μα­ρα­γκός είναι βασικός τεχνί­της του ανε­μό­μυ­λου. Γνω­ρί­ζει τι ξύλο πρέπει να χρη­σι­μο­ποι­η­θεί σε κάθε σημείο διότι οι κατα­πο­νή­σεις από την χρήση είναι σε υψηλό επίπεδο. Γνω­ρί­ζει την σχέση που υπάρχει μεταξύ του αέρα και του ανε­μό­μυ­λου και κατα­σκευά­ζει με σεβασμό προς τα στοι­χεία της φύσης. Γνω­ρί­ζει την προ­ε­τοι­μα­σία των ξύλων για την θέση που επι­λέ­γει να τα τοπο­θε­τή­σει. Γνω­ρί­ζει πως ο κάθε ήχος κατά την διάρ­κεια της κατα­σκευής και της λει­τουρ­γίας έχει λόγο που ακού­γε­ται. Γνω­ρί­ζει τις ιδιαι­τε­ρό­τη­τες και την δύναμη του αέρα οπότε πρέπει να προ­βλέ­ψει τον ασφαλή τρόπο μείωσης της ταχύ­τη­τας με ήπιο ή άμεσο τρόπο. Γνω­ρί­ζει τον τρόπο όπου τα ξύλα, τα σίδερα, οι μυλό­πε­τρες, τα πανιά και τα μαντά­ρια συνερ­γά­ζο­νται για να είναι η τελική κατα­σκευή γερή και δυνατή και να έχει διάρ­κεια στον χρόνο. Ο μυλο­μα­ρα­γκός, στην δική μου περί­πτωση, χρη­σι­μο­ποί­ησε τις εμπει­ρίες και τις γνώσεις από τον ταρσανά, το ξυλουρ­γείο, τον τόρνο, από τα ταξίδια στην θάλασσα, από το σαντούρι για να φέρει εις πέρας το έργο που ονο­μά­ζε­ται “Κατα­σκευή Ανε­μό­μυ­λων στην Χώρα της Πάτμου”.

Φαντά­ζει πάντως πολύ ρομα­ντικό στην εποχή μας, να υπάρ­χουν άνθρω­ποι που παλεύ­ουν να κρα­τή­σουν ζωντα­νές παρα­δο­σια­κές τέχνες.

Πιστεύω πως οφεί­λουμε να παρα­δώ­σουμε στις επό­με­νες γενιές τις γνώσεις των προ­γό­νων μας. Ο ελλη­νι­κός πολι­τι­σμός είναι τράπεζα γνώσεων σε παγκό­σμιο επίπεδο. Οι Έλληνες έχουμε δια­πρέ­ψει σε πολλούς τομείς και εμείς οι νεό­τε­ροι πρέπει να συνε­χί­σουμε στα χνάρια των παλιών μαστό­ρων. Η Ελλάδα που υπο­στη­ρί­ζε­ται σε μεγάλο βαθμό από την του­ρι­στική βιο­μη­χα­νία εκτός από ήπιο κλίμα και ωραίες ακτο­γραμ­μές έχει φοβερή ιστορία στις τέχνες και τον πολι­τι­σμό. Παρα­τηρώ, μελετώ και διασώζω τις παρα­δο­σια­κές τέχνες, σημαί­νει πως επιθυμώ να γνωρίσω την ζωή των προ­γό­νων μας, να την κατα­νο­ήσω και με τα σημε­ρινά μέσα εργα­σίας να ανα­πα­ράγω έργα που έχουν σεβα­στεί την ιστορία, την φύση, καλύ­πτουν τις σημε­ρι­νές ανάγκες των κατα­να­λω­τών και έχουν την μέγιστη διάρ­κεια ζωής. Το συναί­σθημα που έχει ο μυλο­μα­ρα­γκός όταν βλέπει τα πανιά του μύλου ανοιχτά και να τρέ­χουνε δεν περι­γρά­φε­ται….

Κάθε φορά που βλέπω τους ανε­μό­μυ­λου­ςνα λει­τουρ­γούν, λέω πως έχω βάλει ένα μικρό λιθα­ράκι στην ιστορία του τόπου μου. Δηλώνω πως ο αγώνας για να κρα­τή­σεις ζωντα­νές τις παρα­δο­σια­κές τέχνες είναι ανα­γκαίος και δεν έχει στοι­χεία ρομα­ντι­σμού. Η οικο­γέ­νεια Ελευ­θε­ρίου Καμίτση στην Πάτμο είναι γνωστή διότι στον Ταρσανά τα παλιά καΐκια απο­κτούν νέα ζωή ως σκάφη ανα­ψυ­χής για μερα­κλή­δες ιδιο­κτή­τες και καπε­τά­νιους και στο εργα­στή­ριο ξυλουρ­γι­κών εφαρ­μο­γών οι Ανε­μό­μυ­λοι «βρήκαν το μάστορή τους» όπως λέει η λαϊκή παροι­μία. Οι εκθέ­σεις που οργά­νωσε ο Σύλ­λο­γος Επι­τη­δευ­μα­τιών Πάτμου «Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ» τα έτη 2016-2017 με τίτλο ΟΙ ΤΕΧΝΕΣ & ΟΙ ΤΕΧΝΙΤΕΣ – ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΤΜΟ και εγκαι­νί­ασα ως πρό­ε­δρος, είναι δείγμα γραφής και σημείο ανα­φο­ράς . Έγινε η πρώτη επίσημη κατα­γραφή των επαγ­γελ­μά­των στην Πάτμο (105+) και χαρή­καμε όλοι την σοφία και τις ικα­νό­τη­τες των προ­γό­νων μας. Μετά την ολο­κλή­ρωση της κατα­γρα­φής του αρχείου θα είμαστε έτοιμοι για το ανάλογο βιβλίο που θα μπο­ρούσε να είναι λεύκωμα για τους επι­σκέ­πτες της Πάτμου. Είμαι υπε­ρή­φα­νος, διότι το μέχρι τώρα έργο έχει υπο­στη­ρι­χθεί και από άλλους φορείς. Το απο­τέ­λε­σμα είναι ωφέλιμο για όλους μας και οι τέχνες θα έχουν την τιμη­τική τους σε έντυπη και ηλε­κτρο­νική μορφή.

Οι μύλοι που υπάρ­χουν σήμερα στα Δωδε­κά­νησα, είναι συντη­ρη­μέ­νοι και φρο­ντι­σμέ­νοι όσο θα έπρεπε; Τι πρέπει να γίνει;

Σε όλη την Ελλάδα υπάρ­χουν ανε­μό­μυ­λοι που περι­μέ­νουν τον μάστορή τους. Στα Δωδε­κά­νησα έχουμε μύλους σε όλα τα νησιά μικρό­τε­ρους ή μεγα­λύ­τε­ρους. Στην παλιά, προ­βιο­μη­χα­νική εποχή, ήταν ο μονα­δι­κός τρόπος να αλέσεις και ανα­φέ­ρο­μαι εκτός από τους ανε­μό­μυ­λους και στους αλο­γό­μυ­λους που κάποιοι αγρότες «έζωναν» σε αυτούς και φοράδες. Υπάρ­χουν περι­πτώ­σεις που η Αρχαιο­λο­γία επίσημα ή ανε­πί­σημα, επέ­τρεψε να γίνουν κατα­λύ­ματα ή χώροι εστί­α­σης. Δεν είναι η επι­θυ­μητή εξέλιξη αλλά είναι καλύ­τερη από την εγκα­τά­λειψη των ιστο­ρι­κών μνη­μείων. Πιστεύω πως ο φρο­ντι­σμέ­νος ανε­μό­μυ­λος ενι­σχύει και ενδυ­να­μώ­νει το του­ρι­στικό προϊόν. Οι του­ρί­στες, από τις συζη­τή­σεις και τα σχόλια που υπάρ­χουν, δηλώ­νουν πως χαί­ρο­νται την επί­σκεψή τους σε εργα­στή­ρια, οινο­ποιεία, ελαιο­τρι­βεία, ανε­μό­μυ­λους και κάθε λογής σημείο όπου η ιστορία παρα­μέ­νει ζωντανή. Βεβαίως η περαι­τέρω εξέλιξη του εμπο­ρίου απαιτεί πιστο­ποι­ή­σεις, και εδώ είναι που χρειά­ζε­ται η βοήθεια της Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου. Οι ανε­μό­μυ­λοι πρέπει να τύχουν καλύ­τε­ρης φρο­ντί­δας από όλους μας. Το σωστά αλε­σμένο αλεύρι είναι βασικό συστα­τικό της υγιει­νής δια­τρο­φής. Η μελέτη των ανε­μό­μυ­λων σε επίπεδο Πανε­πι­στη­μίου θα μας λύσει απορίες και η ανακαίνιση- επι­σκευή θα είναι υπόθεση πιο βατή για αυτούς που τολμούν το εγχεί­ρημα. Ιδιω­τι­κοί αλλά και δημό­σιοι φορείς επι­θυ­μούν να προ­χω­ρή­σουν σε επι­σκευή ή ανα­καί­νιση και υπάρχει κενό σε επίπεδο σχε­δια­σμού και εύρεσης τεχνι­τών στην εποχή μας. Η μελέτη σε Πανε­πι­στή­μιο και η δημιουρ­γία σχο­λείου κατα­σκευής ανε­μό­μυ­λων είναι η μονα­δική λύση που απο­μέ­νει. Στην Πάτμο με σωστή οργά­νωση και πρό­γραμμα μπο­ρούμε να διδά­ξουμε την κατα­σκευή παρα­δο­σια­κών σκαφών και των ανε­μό­μυ­λων. Σχετική δήλωση επι­θυ­μίας δημιουρ­γίας σχο­λείου έχει γίνει από το 2009 στο περιο­δικό «ΞΥΛΟ & ΕΠΙΠΛΟ».

Και­νού­ριοι μύλοι, κατα­σκευά­ζο­νται σήμερα;

Από το 2010 μέχρι σήμερα δέχθηκα αρκετές προ­τά­σεις κατα­σκευής ανε­μό­μυ­λων. Το κόστος για την ανα­κα­τα­σκευή ανε­μό­μυ­λου στην εποχή μας είναι υψηλό και σχεδόν απα­γο­ρευ­τικό, αν το πρίσμα προ­σέγ­γι­σης είναι η απλή εμπο­ρική δρα­στη­ριό­τητα. Χρειά­ζε­ται συν­δυα­σμός ενερ­γειών για να έχουμε ανε­μό­μυ­λους με ανοιχτά πανιά στην Ελλάδα μας, όπως:

-Καταγραφή για να έχουμε πλήρη γνώση της υφι­στά­με­νης κατά­στα­σης με τους ανε­μό­μυ­λους, αλο­γό­μυ­λους και τους νερό­μυ­λους στην Ελλάδα.

-Μελέτη σε Πανε­πι­στή­μιο προ­κει­μέ­νου ο σχε­δια­σμός να μας δώσει τελικό ασφαλές απο­τέ­λε­σμα. Τα φρένα του ανε­μό­μυ­λου πάντα ήταν θέμα δύσκολο για τον μυλο­μα­ρα­γκό .

-Η δήλωση του ακι­νή­του ως ιστο­ρικό μνημείο με την ανάλογη επι­δό­τηση και απαλ­λαγή φόρου, θα μειώσει σημα­ντικά το κόστος ανα­καί­νι­σης – επι­σκευής των Μύλων στην Ελλάδα μας.

-Η εύρεση του κατάλ­λη­λου μηχα­νι­σμού για την παρα­γωγή ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας θα δώσει νέα διά­σταση στον όρο «ανε­μό­μυ­λος».

-Οι θέσεις εργα­σίας που θα προ­κύ­ψουν από την κατα­σκευή και την συντή­ρηση των ανε­μό­μυ­λων θα βοη­θή­σουν πολύ στην μείωση της ανερ­γίας.

Σήμερα δεν κατα­σκευά­ζο­νται πολλοί ανε­μό­μυ­λοι και ο λόγος δεν είναι η έλλειψη γνώσεων. Τα ακριβά υλικά και οι πολλές εργα­το­ώ­ρες ανε­βά­ζουν σε υψηλό επίπεδο το κόστος κατα­σκευής.

Κλεί­νο­ντας, τη συνέ­ντευξη τι θα θέλατε να πείτε;

Θα ήθελα να ευχα­ρι­στήσω κάποιους ανθρώ­πους…Η λέξη ευχα­ρι­στώ είναι πλούσια και δύσκολα εκστο­μί­ζε­ται αν δεν την νιώθεις.

Οι ευχα­ρι­στίες μου λοιπόν, απευ­θύ­νο­νται, με τη σειρά, όπως σκέ­φτο­μαι:

Στον μαστρο-Λευτέρη, τον πατέρα, διότι μου μετέ­δωσε το μικρό­βιο της τέχνης.

Στην βασι­λο­μή­τορα Μαρου­λίδη που με έμαθε υπομονή και την επιμονή.

Στην σύζυγο Carine Natali – Καμίτση, αρχι­τέ­κτων DPLG, που με έμαθε να σχε­διάζω πριν να κατα­σκευάσω τα έργα μου.

Στον Ελβετό ιδιώτη φιλέλ­ληνα κ. Charles Picket διότι με εμπι­στεύ­τηκε στο δύσκολο έργο κατα­σκευής των ανε­μό­μυ­λων της Πάτμου.

Στην Ναυ­τι­λιακή Εται­ρεία Blue Star Ferries διότι στο πλαίσιο της Εται­ρι­κής Κοι­νω­νι­κής Ευθύνης, ανα­φέ­ρει ιδιαί­τερα το όνομα και την ιδιαί­τερη πατρίδα: Πάτμος, Γιώργος Καμί­τσης Καραβομαραγκός- Μυλο­μα­ρα­γκός.

Οι φωτο­γρα­φίες είναι από το αρχείο της κυρίας Carine Natali- Καμίτση