Εκθεση Συνηγόρου: Γολγοθάς η καθημερινότητα για τους ανθρώπους με αναπηρία

Αδυ­να­μία πρό­σβα­σης σε κοι­νό­χρη­στους χώ­ρους, δη­μό­σια κτί­ρια και μέσα με­τα­φο­ράς, δια­κρί­σεις στο ερ­γα­σια­κό πε­ρι­βάλ­λον, πε­ριο­ρι­σμό των δι­καιού­χων προ­νοια­κών επι­δο­μά­των και ανα­πη­ρι­κών συ­ντά­ξε­ων, αδυ­να­μία έντα­ξης των παι­διών στη σχο­λι­κή εκ­παί­δευ­ση. Αυτά είναι με­ρι­κά μόνο από τα προ­βλή­μα­τα που αντι­με­τω­πί­ζουν τα άτομα με ει­δι­κές ανά­γκες στην Ελ­λά­δα και τα οποία κα­τα­γρά­φει ο Συ­νή­γο­ρος του Πο­λί­τη στην πρώτη του σχε­τι­κή έκ­θε­ση.

Η έκ­θε­ση, που θα συ­ντάσ­σε­ται σε ετή­σια βάση, αφορά στην εφαρ­μο­γή της Σύμ­βα­σης του ΟΗΕ για τα δι­καιώ­μα­τα των ατό­μων με ανα­πη­ρία. Ση­μειώ­νε­ται ότι το 2017 η ελ­λη­νι­κή πο­λι­τεία νο­μο­θέ­τη­σε μη­χα­νι­σμό για την εξω­τε­ρι­κή, ανε­ξάρ­τη­τη πα­ρα­κο­λού­θη­ση της εφαρ­μο­γής της συ­γκε­κρι­μέ­νης Σύμ­βα­σης και ανέ­θε­σε την αρ­μο­διό­τη­τα αυτή στον Συ­νή­γο­ρο του Πο­λί­τη.

Ανά­με­σα στα προ­βλή­μα­τα που δια­πι­στώ­νο­νται είναι η προ­σβα­σι­μό­τη­τα των ΑΜΕΑ στα μέσα μα­ζι­κής με­τα­φο­ράς, κυ­ρί­ως λε­ω­φο­ρεία και τρό­λεϊ που λόγω πα­λαιάς κα­τα­σκευ­ής έχουν στε­νούς χώ­ρους και κακή συ­ντή­ρη­ση και δεν πα­ρέ­χουν δια­σφά­λι­ση για την έγκαι­ρη και ασφα­λή με­τα­κί­νη­ση. Ακόμα και για τα νε­ό­τε­ρα οχή­μα­τα που φέ­ρουν ει­δι­κές ρά­μπες έχουν δια­τυ­πω­θεί πα­ρά­πο­να στον Συ­νή­γο­ρο ότι πολ­λές φορές δεν λει­τουρ­γούν λόγω κακής συ­ντή­ρη­σης, ενώ οι στά­σεις των λε­ω­φο­ρεί­ων στην πλειο­νό­τη­τά τους δεν είναι κα­τάλ­λη­λα δια­μορ­φω­μέ­νες, ώστε να είναι προ­σβά­σι­μες. Αντί­θε­τα, τα μέσα στα­θε­ρής τρο­χιάς ως πιο σύγ­χρο­να βρί­σκο­νται σε κα­λύ­τε­ρο επί­πε­δο. Στη σωστή κα­τεύ­θυν­ση κρί­νε­ται η προ­σθή­κη πι­να­κί­δων πλη­ρο­φό­ρη­σης στις στά­σεις, αλλά δεν απευ­θύ­νε­ται σε όλες τις κα­τη­γο­ρί­ες ΑΜΕΑ, όπως τους τυ­φλούς.

Την ίδια ώρα, οι θε­σπι­σμέ­νες ει­δι­κές ρυθ­μί­σεις για την εξυ­πη­ρέ­τη­ση ατό­μων με ανα­πη­ρία σε κοι­νό­χρη­στους χώ­ρους που προ­ο­ρί­ζο­νται για την κυ­κλο­φο­ρία πεζών συχνά δεν εφαρ­μό­ζο­νται είτε λόγω των κλί­σε­ων είτε λόγω της στε­νό­τη­τας ή ανυ­παρ­ξί­ας πε­ζο­δρο­μί­ων. Αδυ­να­μία πρό­σβα­σης έχουν και πολλά δη­μό­σια κτί­ρια, με­τα­ξύ των οποί­ων ακόμα και δι­κα­στή­ρια, παρά το γε­γο­νός ότι κρί­νε­ται ανα­γκαία η ει­δι­κή μέ­ρι­μνα για την πρό­σβα­ση των ΑΜΕΑ στην πα­ρο­χή νο­μι­κών πλη­ρο­φο­ριών και υπη­ρε­σιών ώστε να δια­σφα­λι­στεί το δι­καί­ω­μα πραγ­μα­τι­κής πρό­σβα­σης στη δι­καιο­σύ­νη.

Στην ερ­γα­σία ση­μειώ­νε­ται ότι οι υπο­θέ­σεις που αφο­ρούν διά­κρι­ση λόγω ανα­πη­ρί­ας ή χρό­νιας πά­θη­σης εμ­φα­νί­ζουν στα­δια­κή αύ­ξη­ση ενώ αφο­ρούν λι­γό­τε­ρο τον ιδιω­τι­κό και πε­ρισ­σό­τε­ρο τον δη­μό­σιο τομέα. Επί­σης, ενώ με νόμο του 1998 ορί­ζο­νται συ­γκε­κρι­μέ­νες πο­σο­στώ­σεις για τις προ­σλή­ψεις ατό­μων με ανα­πη­ρία στον δη­μό­σιο και τον ιδιω­τι­κό τομέα, οι πο­σο­στώ­σεις αυτές έχουν εξαι­ρε­τι­κά πε­ριο­ρι­σμέ­νη εφαρ­μο­γή στον ιδιω­τι­κό τομέα.

Εξάλ­λου, με τις αλ­λε­πάλ­λη­λες αλ­λα­γές στην ασφα­λι­στι­κή νο­μο­θε­σία, λόγω της δη­μο­σιο­νο­μι­κής προ­σαρ­μο­γής, η θέση των πο­λι­τών με ανα­πη­ρία έχει επι­δει­νω­θεί, επει­δή μειώ­θη­καν στην ουσία τα κα­τώ­τα­τα ποσά συ­ντά­ξε­ων και ταυ­τό­χρο­να μειώ­θη­κε ή εξα­λεί­φθη­κε το Επί­δο­μα Κοι­νω­νι­κής Αλ­λη­λεγ­γύ­ης (ΕΚΑΣ) που συ­μπλή­ρω­νε τις συ­ντά­ξεις. Εξί­σου σο­βα­ρό, όμως, κρί­νε­ται και το πρό­βλη­μα της συρ­ρί­κνω­σης των δι­καιού­χων, λόγω των αλ­λα­γών που επήλ­θαν στους κα­νό­νες από­δο­σης πο­σο­στών ανα­πη­ρί­ας και την εφαρ­μο­γή τους. Πρό­σω­πα που επί χρό­νια λάμ­βα­ναν σύ­ντα­ξη ανα­πη­ρί­ας ή προ­νοια­κό επί­δο­μα βρέ­θη­καν να στε­ρού­νται ει­σό­δη­μα ή να λαμ­βά­νουν μι­κρό­τε­ρη σύ­ντα­ξη.

Σχε­τι­κά με την πρό­σβα­ση στο δη­μό­σιο σύ­στη­μα υγεί­ας δια­πι­στώ­νε­ται ότι οι υπη­ρε­σί­ες υγεί­ας δεν εξει­δι­κεύ­ο­νται σε πα­ρο­χές πρό­λη­ψης και απο­κα­τά­στα­σης των ΑΜΕΑ, αλλά είναι πε­ρισ­σό­τε­ρο εστια­σμέ­νες στις ανά­γκες πι­στο­ποί­η­σης της ανα­πη­ρί­ας. Επί­σης, το κό­στος συμ­με­το­χής στη φαρ­μα­κευ­τι­κή δα­πά­νη είναι αρ­κε­τά υψηλό.

Ανα­φο­ρά γί­νε­ται και στην πρό­σβα­ση στο ψη­φια­κό πε­ρι­βάλ­λον, η οποία στην πράξη δεν δια­σφα­λί­ζε­ται, καθώς δια­πι­στώ­νε­ται ότι ελά­χι­στες ιστο­σε­λί­δες είναι πλή­ρως προ­σβά­σι­μες για ΑΜΕΑ. Ως χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό πα­ρά­δειγ­μα πα­ρου­σιά­ζε­ται ο ΟΑΕΔ. Μο­λο­νό­τι οι αι­τή­σεις των υπο­ψή­φιων δι­καιού­χων για τα προ­γράμ­μα­τα κοι­νω­φε­λούς χα­ρα­κτή­ρα υπο­βάλ­λο­νται απο­κλει­στι­κά με ηλε­κτρο­νι­κό τρόπο μέσω της δια­δι­κτυα­κής πύλης του ΟΑΕΔ, απου­σιά­ζουν οι κα­τάλ­λη­λες μορ­φές υπο­στή­ρι­ξης για τα άτομα με ανα­πη­ρία.

Η υπο­στή­ρι­ξη των παι­διών

Σε σχέση με τα παι­διά, ση­μειώ­νε­ται ότι η εθνι­κή νο­μο­θε­σία και οι εφαρ­μο­ζό­με­νες πο­λι­τι­κές προ­στα­τεύ­ουν σε έναν ορι­σμέ­νο βαθμό το παιδί με ανα­πη­ρία, ιδίως στο πλαί­σιο της επι­δο­μα­τι­κής/προ­νοια­κής και της εκ­παι­δευ­τι­κής πο­λι­τι­κής, χωρίς ωστό­σο στην πράξη να αντα­πο­κρί­νο­νται στο εύρος και το πλή­ρες πε­ριε­χό­με­νο των κα­το­χυ­ρω­μέ­νων δι­καιω­μά­των του. Επί­σης, έχει δια­πι­στω­θεί η γε­νι­κό­τε­ρη έλ­λει­ψη ενός πλαι­σί­ου υπη­ρε­σιών ψυ­χι­κής υγεί­ας και κοι­νω­νι­κής προ­στα­σί­ας, ιδίως σε επί­πε­δο πρό­λη­ψης, καθώς και η έλ­λει­ψη εξει­δι­κευ­μέ­νων υπο­στη­ρι­κτι­κών υπη­ρε­σιών και προ­γραμ­μά­των για τα παι­διά και τις οι­κο­γέ­νειές τους. Τα πα­ρα­πά­νω, ση­μειώ­νει ο Συ­νή­γο­ρος του Πο­λί­τη, μειώ­νουν την κοι­νω­νι­κή προ­στα­σία των παι­διών και τα κα­θι­στούν ευά­λω­τα στην πα­ρα­μέ­λη­ση, την εγκα­τά­λει­ψη και την ιδρυ­μα­το­ποί­η­ση.

Επί­σης, από ανα­φο­ρές στην ανε­ξάρ­τη­τη Αρχή προ­κύ­πτει συχνά δυ­σχέ­ρεια απο­δο­χής παι­διών με ανα­πη­ρία σε δη­μο­τι­κούς βρε­φο­νη­πια­κούς σταθ­μούς, με συ­νή­θη αι­τιο­λο­γία για τη μη απο­δο­χή τους την έλ­λει­ψη κα­τάλ­λη­λου αν­θρώ­πι­νου δυ­να­μι­κού. Ωστό­σο, η αδυ­να­μία έγκαι­ρης έντα­ξης των παι­διών αυτών σε βρε­φο­νη­πια­κούς και παι­δι­κούς σταθ­μούς ση­μειώ­νε­ται ότι εμπο­δί­ζει την πρώ­ι­μη συ­μπε­ρί­λη­ψή τους στη μα­θη­σια­κή δια­δι­κα­σία μαζί με τους συ­νο­μη­λί­κους τους, δυ­σχε­ραί­νει την ανα­γκαία υπο­στή­ρι­ξη των ερ­γα­ζό­με­νων γο­νέ­ων τους και αυ­ξά­νει τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις για έναν μελ­λο­ντι­κό απο­κλει­σμό.

Στις άλλες βαθ­μί­δες σχο­λι­κής εκ­παί­δευ­σης εντο­πί­ζε­ται ότι στην πράξη δεν έχει κα­τα­στεί δυ­να­τή η λει­τουρ­γία ενός συ­στή­μα­τος συ­νεκ­παί­δευ­σης με­τα­ξύ γε­νι­κών και ει­δι­κών σχο­λεί­ων, ενώ δια­πι­στώ­νο­νται προ­βλή­μα­τα σε σχέση με την ορ­γά­νω­ση, τους πό­ρους, το αν­θρώ­πι­νο δυ­να­μι­κό, τις με­θό­δους δι­δα­σκα­λί­ας, το εκ­παι­δευ­τι­κό υλικό, τις αντι­λή­ψεις και τις πρα­κτι­κές στην εκ­παί­δευ­ση των παι­διών με ανα­πη­ρία.

Εξάλ­λου, όσον αφορά στο πα­ράρ­τη­μα ΑΜΕΑ Λε­χαι­νών του Κέ­ντρου Κοι­νω­νι­κής Πρό­νοιας Πε­ρι­φέ­ρειας Δυ­τι­κής Ελ­λά­δας, για το οποίο νέα βί­ντεο έχουν αναρ­τη­θεί σε ει­δη­σε­ο­γρα­φι­κές ιστο­σε­λί­δες, ο Συ­νή­γο­ρος ση­μειώ­νει ότι διε­νήρ­γη­σε αυ­το­ψία το 2018 και στην τε­λευ­ταία επί­σκε­ψή του πα­ρα­τή­ρη­σε ση­μα­ντι­κή βελ­τί­ω­ση στο Ίδρυ­μα, καθώς δεν πα­ρα­τη­ρού­νται μη­χα­νι­κές κα­θη­λώ­σεις με ιμά­ντες, έχει ελα­χι­στο­ποι­η­θεί η χρήση κου­βου­κλί­ων και η φαρ­μα­κευ­τι­κή κα­τα­στο­λή. Οι αλ­λα­γές οφεί­λο­νται ιδίως στην εφαρ­μο­γή πι­λο­τι­κού προ­γράμ­μα­τος πα­ρέμ­βα­σης προς την κα­τεύ­θυν­ση της αποϊ­δρυ­μα­το­ποι­ή­σης από το Ιν­στι­τού­το Υγεί­ας του Παι­διού. Ωστό­σο, η ανε­ξάρ­τη­τη αρχή ανα­φέ­ρει ότι το πι­λο­τι­κό πρό­γραμ­μα έχει πε­ριο­ρι­σμέ­νη χρο­νι­κή διάρ­κεια, με συ­νέ­πεια να δη­μιουρ­γεί­ται ανη­συ­χία για πι­θα­νή επα­να­φο­ρά των φι­λο­ξε­νού­με­νων παι­διών στην προ­γε­νέ­στε­ρη κα­τά­στα­ση.

Πρό­σφυ­γες ΑΜΕΑ

Ει­δι­κή ανα­φο­ρά γί­νε­ται για τα άτομα με ανα­πη­ρία που βρέ­θη­καν στην Ελ­λά­δα με τα πρό­σφα­τα προ­σφυ­γι­κά ρεύ­μα­τα. Ο Συ­νή­γο­ρος του Πο­λί­τη εξη­γεί ότι η νο­μο­θε­σία πε­ριέ­χει ει­δι­κή μέ­ρι­μνα για τον εντο­πι­σμό και την προ­στα­σία των ατό­μων με ανα­πη­ρία κατά την εί­σο­δο και την εξέ­τα­ση του αι­τή­μα­τος ασύ­λου τους, ωστό­σο δια­πι­στώ­νε­ται ότι κατά την εφαρ­μο­γή της νο­μο­θε­σί­ας προ­κύ­πτουν προ­βλή­μα­τα, όπως η ανε­πάρ­κεια ή πλή­ρης έλ­λει­ψη κα­τάλ­λη­λων προ­νοια­κών δομών, η δια­βί­ω­ση σε συχνά ακα­τάλ­λη­λες συν­θή­κες στα νησιά, καθώς και οι κα­θυ­στε­ρή­σεις των γνω­μα­τεύ­σε­ων περί ευα­λω­τό­τη­τας του κλι­μα­κί­ου ια­τρι­κού ελέγ­χου και ψυ­χο­κοι­νω­νι­κής στή­ρι­ξης, με απο­τέ­λε­σμα τις κα­θυ­στε­ρή­σεις την πα­ρα­πο­μπή των ευά­λω­των στην κα­νο­νι­κή δια­δι­κα­σία του ασύ­λου στην εν­δο­χώ­ρα.

Επί­σης, στο πλαί­σιο της διοι­κη­τι­κής κρά­τη­σης αλ­λο­δα­πών ενό­ψει ανα­γκα­στι­κής επι­στρο­φής στις χώρες κα­τα­γω­γής τους έχει δια­πι­στω­θεί η κρά­τη­ση σε προ­α­να­χω­ρη­σια­κά κέ­ντρα και ατό­μων με ασθέ­νειες, ιδιαί­τε­ρα ψυ­χι­κές χωρίς πάντα να δια­σφα­λί­ζε­ται η κα­τάλ­λη­λη ψυ­χια­τρι­κή μέ­ρι­μνα και πα­ρα­κο­λού­θη­ση.

Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ