Ενας στους τρεις φοιτητές εγκαταλείπει τις σπουδές

Με τίτλο «Η στρα­τη­γι­κή της Ανώ­τα­της Εκ­παί­δευ­σης (Α.Ε.) στην Ελ­λά­δα, 2016-2020», το υπουρ­γείο Παι­δεί­ας έχει εκ­πο­νή­σει έρευ­να με στόχο τη δια­μόρ­φω­ση μιας στρα­τη­γι­κής προ­κει­μέ­νου να τε­θούν οι κα­τευ­θύν­σεις και οι προ­τε­ραιό­τη­τες αφού, όπως το­νί­ζε­ται, ο ρόλος της επι­στη­μο­νι­κής βάσης είναι κρί­σι­μος για το μέλ­λον της οι­κο­νο­μί­ας.

Με βάση τα στοι­χεία που πα­ρου­σιά­ζο­νται στο κεί­με­νο, η πραγ­μα­τι­κό­τη­τα στην Ανώ­τα­τη Εκ­παί­δευ­ση σε αδρές γραμ­μές έχει ως εξής:

Ο συ­νο­λι­κός αριθ­μός των προ­πτυ­χια­κών φοι­τη­τών που φοι­τούν στα 22 Πα­νε­πι­στή­μια και τα 14 ΤΕΙ είναι σή­με­ρα 280.000 (180.000 στα Πα­νε­πι­στή­μια και 100.000 στα ΤΕΙ). Το 2003-2004 εί­χα­με 169.000 και 140.000 αντί­στοι­χα.

Ετη­σί­ως ο αριθ­μός των πτυ­χιού­χων από ΑΕΙ και ΤΕΙ είναι 45.000-50.000, πε­ρί­που το 67% των ει­σερ­χο­μέ­νων κατ’ έτος.

Ενα από τα ση­μα­ντι­κό­τε­ρα στοι­χεία της έρευ­νας είναι ότι το διά­στη­μα 2003-2015 δι­πλα­σιά­στη­κε ο αριθ­μός των φοι­τη­τών οι οποί­οι έχουν τε­λειώ­σει τα κα­νο­νι­κά εξά­μη­να σπου­δών και δεν έχουν πάρει πτυ­χίο.

Πιο συ­γκε­κρι­μέ­να, από 160.000 έφτα­σε σή­με­ρα τους πε­ρί­που 320.000! Είναι προ­φα­νές ότι στους πα­ρα­πά­νω αριθ­μούς «απο­τυ­πώ­νο­νται» τα τε­ρά­στια οι­κο­νο­μι­κά και κοι­νω­νι­κά προ­βλή­μα­τα που οδη­γούν σε εγκα­τά­λει­ψη των σπου­δών με­γά­λο μέρος του φοι­τη­τι­κού πλη­θυ­σμού.

Η αρ­γο­πο­ρία, το λί­μνα­σμα, το «κόλ­λη­μα» των φοι­τη­τών που προ­έρ­χο­νται από τα λι­γό­τε­ρο προ­νο­μιού­χα στρώ­μα­τα είναι η τε­λευ­ταία εκ­δή­λω­ση της ανι­σό­τη­τας ως προς την εκ­παί­δευ­ση, που μπο­ρεί βέ­βαια να γίνει αντι­λη­πτή σε όλα τα επί­πε­δα σπου­δών.

Για πολ­λούς, το «προ­νό­μιο» του «αιώ­νιου» φοι­τη­τή δεν απο­τε­λεί παρά μια άλλη όψη της κοι­νω­νι­κής μειο­νε­ξί­ας.

Η αντι­με­τώ­πι­ση του αυ­ξη­μέ­νου κό­στους σπου­δών -που ξε­περ­νά­ει για τον φοι­τη­τή που σπου­δά­ζει εκτός πε­ριο­χής κα­τοι­κί­ας τα 7.500 ευρώ ετη­σί­ως- σε συν­δυα­σμό με την ανεύ­ρε­ση ερ­γα­σί­ας πα­ράλ­λη­λα με την όχι πάντα επι­τυ­χή προ­σπά­θεια πα­ρα­κο­λού­θη­σης των μα­θη­μά­των, αλλά και ο σχε­τι­κός ρόλος του πτυ­χί­ου των πα­ρα­πά­νω σχο­λών στη μελ­λο­ντι­κή επαγ­γελ­μα­τι­κή πο­ρεία των απο­φοί­των σε συν­δυα­σμό με την εσω­τε­ρί­κευ­ση των αμ­φί­βο­λων επαγ­γελ­μα­τι­κών προ­ο­πτι­κών είναι πολύ πι­θα­νό να εκ­κο­λά­πτουν την κα­θυ­στέ­ρη­ση ή την εγκα­τά­λει­ψη των σπου­δών για εκεί­νο το μέρος του φοι­τη­τι­κού πλη­θυ­σμού για το οποίο αφε­νός οι πα­ρα­τε­τα­μέ­νες σπου­δές κο­στί­ζουν ακρι­βά, αφε­τέ­ρου η εί­σο­δος στην πα­ρα­γω­γή και η πρό­ω­ρη επαγ­γελ­μα­το­ποί­η­ση με­τα­τρέ­πο­νται σε ανα­πό­φευ­κτη στρα­τη­γι­κή επι­βί­ω­σης, ανα­τρέ­πο­ντας έτσι την προ­ο­πτι­κή ολο­κλή­ρω­σης των σπου­δών.

Οσο σί­γου­ρο είναι ότι οι πα­ρα­πά­νω όροι δεν μπο­ρούν να μο­νο­πω­λή­σουν την κα­θυ­στέ­ρη­ση ή την εγκα­τά­λει­ψη των σπου­δών, άλλο τόσο είναι φα­νε­ρό ότι η κοι­νω­νι­κή ανι­σό­τη­τα δεν στα­μα­τά­ει τη… δράση της μπρο­στά στην εί­σο­δο του Πα­νε­πι­στη­μί­ου.

Εκεί­νο επί­σης που είναι ακόμη πιο σί­γου­ρο είναι το γε­γο­νός ότι φέτος, με την αύ­ξη­ση του αριθ­μού ει­σα­κτέ­ων στα πε­ρι­φε­ρεια­κά Πα­νε­πι­στή­μια, θα αυ­ξη­θεί ση­μα­ντι­κά και ο αριθ­μός των υπο­ψη­φί­ων που θα ει­σα­χθούν εκτός τόπου μό­νι­μης κα­τοι­κί­ας, άρα και οι όροι που «λι­παί­νουν» την κα­θυ­στέ­ρη­ση ή την εγκα­τά­λει­ψη των σπου­δών λόγω οι­κο­νο­μι­κών προ­βλη­μά­των.

Οι­κο­νο­μι­κό χάσμα

Οπως ανα­φέ­ρει η έρευ­να, σύμ­φω­να με τη στρα­τη­γι­κή «Ευ­ρώ­πη 2020», το πο­σο­στό των ατό­μων ηλι­κί­ας 30-34 με πτυ­χίο τρι­το­βάθ­μιας εκ­παί­δευ­σης ανέρ­χε­ται πε­ρί­που στο 40%.

Προ­φα­νώς αυτός ο δεί­κτης πρέ­πει να συ­σχε­τι­στεί με τις ανά­γκες της κα­πι­τα­λι­στι­κής οι­κο­νο­μί­ας στις χώρες της Ε.Ε. Από το 2003 μέχρι το 2015 κα­τα­γρά­φε­ται στην Ελ­λά­δα μια ση­μα­ντι­κή αύ­ξη­ση του πο­σο­στού αυτού από 23% το 2003 σε 39,4% το 2015.

Αντί­θε­τα, όπως ση­μειώ­νει ο πα­νε­πι­στη­μια­κός Γιώρ­γος Κάρ­γας, όσον αφορά το δι­δα­κτι­κό προ­σω­πι­κό των ΑΕΙ, υπήρ­ξε μια δρα­μα­τι­κή μεί­ω­ση του αριθ­μού από 25.000 σε 15.000 κατά το διά­στη­μα 2009 με 2015.

Η μεί­ω­ση είναι ιδιαί­τε­ρα με­γά­λη στα ΤΕΙ (65%) λόγω μη ανα­νέ­ω­σης των συμ­βά­σε­ων του προ­σω­πι­κού με συμ­βά­σεις ερ­γα­σί­ας ορι­σμέ­νου χρό­νου, ενώ στα Πα­νε­πι­στή­μια υπήρ­ξε μια μεί­ω­ση 21%, κυ­ρί­ως λόγω μη ανα­πλή­ρω­σης των συ­ντα­ξιο­δο­τη­θέ­ντων.

Η μεί­ω­ση των δα­πα­νών του κρα­τι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού για την Ανώ­τα­τη Εκ­παί­δευ­ση σε σύ­γκρι­ση με το 2009 είναι πε­ρί­που 31%, αλλά η πραγ­μα­τι­κή μεί­ω­ση είναι πολύ με­γα­λύ­τε­ρη.

Οπως ανα­φέ­ρε­ται στην έρευ­να, «ένα αυ­ξα­νό­με­νο χάσμα πα­ρα­τη­ρεί­ται με­τα­ξύ των ελά­χι­στων υπαρ­κτών ανα­γκών για επεν­δύ­σεις και της υφι­στά­με­νης χρη­μα­το­δό­τη­σης, η οποία απει­λεί την προ­ο­πτι­κή της χώρας στο να συμ­βα­δί­ζει με τις εξε­λί­ξεις στον τομέα της Ευ­ρω­παϊ­κής Εκ­παί­δευ­σης και Ερευ­νας».

Το χάσμα αυτό επι­χει­ρεί­ται να κα­λυ­φθεί κυ­ρί­ως με τον δα­νει­σμό από την Ευ­ρω­παϊ­κή Τρά­πε­ζα Επεν­δύ­σε­ων (ΕΤΕπ). Πιο συ­γκε­κρι­μέ­να, για το διά­στη­μα 2016-2020 τα δά­νεια από την ΕΤΕπ για υπο­δο­μές, εξο­πλι­σμό ερ­γα­στη­ρί­ων, επι­σκευ­ές και με­λέ­τες θα ανέλ­θουν σε 550 εκατ. ευρώ, ενώ η εθνι­κή χρη­μα­το­δό­τη­ση θα ανέλ­θει στα 235 εκατ. ευρώ!

Στο όνομα των ανα­γκών και των προ­βλη­μά­των της Ανώ­τα­της Εκ­παί­δευ­σης προ­ω­θεί­ται η υπο­θή­κευ­σή της στην ΕΤΕπ και στο όνομα της απο­πλη­ρω­μής των δα­νεί­ων πι­θα­νό­τα­τα θα ει­σα­χθούν τα δί­δα­κτρα και στις προ­πτυ­χια­κές σπου­δές πολύ σύ­ντο­μα.

Σύμ­φω­να με τον πρώην πρό­ε­δρο της Πα­νελ­λή­νιας Ομο­σπον­δί­ας Πα­νε­πι­στη­μια­κών (ΠΟΣ­ΔΕΠ), Λά­ζα­ρο Απέκη, ο δα­νει­σμός των Πα­νε­πι­στη­μί­ων από την Ευ­ρω­παϊ­κή Τρά­πε­ζα Επεν­δύ­σε­ων (ΕΤΕπ) συν­δέ­ε­ται με έναν με­σο­πρό­θε­σμο σχε­δια­σμό ελέγ­χου και κα­τα­λή­στευ­σης των απο­θε­μα­τι­κών και της πε­ριου­σί­ας των ελ­λη­νι­κών Πα­νε­πι­στη­μί­ων.

Γιατί από τη μια φορ­τώ­νει τον δα­νει­σμό αυτόν στο δη­μό­σιο χρέος της χώρας, δη­λα­δή στον μη­χα­νι­σμό αέ­ναης φτω­χο­ποί­η­σης της πλειο­νό­τη­τας της κοι­νω­νί­ας και κλο­πής του δη­μό­σιου πλού­του, ενώ από την άλλη επι­τρέ­πει να εδραιω­θεί στη λει­τουρ­γία του Πα­νε­πι­στη­μί­ου, μετά την Ε.Ε. και τον ΟΟΣΑ, άλλος ένας θε­σμός που θα δια­φε­ντεύ­ει τις εξε­λί­ξεις της ανώ­τα­της εκ­παί­δευ­σης και της επι­στη­μο­νι­κής έρευ­νας, η ΕΤΕπ.

Πα­ράλ­λη­λα όπως επι­ση­μαί­νει ο πα­νε­πι­στη­μια­κός Γιώρ­γος Κάρ­γας, με όχημα τη λε­γό­με­νη Αρχή Δια­σφά­λι­σης Ποιό­τη­τας (ΑΔΙΠ), δια­μέ­σου των αξιο­λο­γή­σε­ων (εσω­τε­ρι­κών και εξω­τε­ρι­κών), εντεί­νο­νται οι πιέ­σεις για προ­σαρ­μο­γές στην κα­τεύ­θυν­ση πιο ορ­γα­νι­κής δια­σύν­δε­σης με την αγορά, συ­μπρά­ξεις με­τα­ξύ ΑΕΙ και επι­χει­ρή­σε­ων και βα­θύ­τε­ρο με­τα­σχη­μα­τι­σμό όλων των πλευ­ρών της Ανώ­τα­της Εκ­παί­δευ­σης – στό­χος τον οποίο στα­θε­ρά επα­να­λαμ­βά­νουν ο ΟΟΣΑ και η Ε.Ε. και έχει υπο­γρα­φεί στο τρίτο Μνη­μό­νιο.