Ελληνοτουρκικά : Οι δύσκολες «στροφές» των διερευνητικών επαφών

Μπο­ρεί ο Ια­νουά­ριος του 2021 να ση­μά­νει μια ει­λι­κρι­νή επα­νέ­ναρ­ξη των ελ­λη­νο­τουρ­κι­κών σχέ­σε­ων; Η απά­ντη­ση ίσως να έλθει τις προ­σε­χείς ημέ­ρες, εφό­σον η Αγκυ­ρα προ­τεί­νει τε­λι­κά στην Αθήνα μια ημε­ρο­μη­νία για την επα­νέ­ναρ­ξη των διε­ρευ­νη­τι­κών επα­φών. Σύμ­φω­να με πλη­ρο­φο­ρί­ες του «Βή­μα­τος», η Αγκυ­ρα κι­νεί­ται προς αυτή την κα­τεύ­θυν­ση και τις τε­λευ­ταί­ες ημέ­ρες έχουν ενερ­γο­ποι­η­θεί ξανά οι δι­με­ρείς δι­πλω­μα­τι­κοί δί­αυ­λοι επι­κοι­νω­νί­ας με σκοπό να συμ­φω­νη­θεί το… ρα­ντε­βού για τη διε­ξα­γω­γή του 62ου γύρου των διε­ρευ­νη­τι­κών συ­νο­μι­λιών – σε τουρ­κι­κό έδα­φος. Είναι πι­θα­νό η συ­νά­ντη­ση των δια­πραγ­μα­τευ­τι­κών ομά­δων να πραγ­μα­το­ποι­η­θεί από τα μέσα Ια­νουα­ρί­ου και μετά, αν και τρί­τοι δρώ­ντες (του επι­σπεύ­δο­ντος Βε­ρο­λί­νου, με­τα­ξύ άλλων) δεν θα έλε­γαν όχι σε μια συ­νά­ντη­ση σχε­δόν ευθύς αμέ­σως μετά την Πρω­το­χρο­νιά. Η Αθήνα όμως έχει ξε­κα­θα­ρί­σει ότι κάτι τέ­τοιο θα ήταν δρα­μα­τι­κά πρό­ω­ρο.

Δύ­σβα­τος δρό­μος με αρ­κε­τές πα­γί­δες

Η πραγ­μα­το­ποί­η­ση μιας συ­νά­ντη­σης δεν συ­νι­στά τί­πο­τα πε­ρισ­σό­τε­ρο από ένα βήμα σε έναν δρόμο δύ­σβα­το και με αρ­κε­τές πα­γί­δες. Υπάρ­χουν ση­μεία που η Ελ­λά­δα και η Τουρ­κία βλέ­πουν υπό πολύ δια­φο­ρε­τι­κό πρί­σμα και θα χρεια­στεί με­γά­λη προ­σπά­θεια ώστε να ση­μειω­θεί αξιο­ση­μεί­ω­τη πρό­ο­δος. Πριν από οτι­δή­πο­τε άλλο, η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση έχει ξε­κα­θα­ρί­σει πως οι συ­νο­μι­λί­ες πρέ­πει να επα­νεκ­κι­νή­σουν από το ση­μείο στο οποίο στα­μά­τη­σαν τον Μάρ­τιο του 2016. Κρί­νο­ντας από τα κατά και­ρούς λε­γό­με­να τούρ­κων αξιω­μα­τού­χων, η Αγκυ­ρα επι­θυ­μεί μια επα­να­το­πο­θέ­τη­ση των πιο­νιών στη δι­πλω­μα­τι­κή σκα­κιέ­ρα. Πρό­κει­ται για ένα ση­μείο που, σύμ­φω­να με έμπει­ρους πα­ρα­τη­ρη­τές των ελ­λη­νο­τουρ­κι­κών σχέ­σε­ων, απαι­τεί με­γά­λη προ­σο­χή. Δεν πρέ­πει άλ­λω­στε να λη­σμο­νεί­ται, προ­σθέ­τουν οι ίδιες πηγές, ότι οι διε­ρευ­νη­τι­κές συ­νο­μι­λί­ες έχουν στόχο την ανί­χνευ­ση προ­θέ­σε­ων. Δεν συ­νι­στούν δια­πραγ­μά­τευ­ση. Επί­σης, από ορι­σμέ­νες πλευ­ρές εκτός Ελ­λά­δος εγεί­ρε­ται το ερώ­τη­μα αν οι διε­ρευ­νη­τι­κές επα­φές θα είναι ανοι­κτού ορί­ζο­ντα ή αν χρο­νι­κά ορό­ση­μα όπως το Ευ­ρω­παϊ­κό Συμ­βού­λιο του Μαρ­τί­ου ή ο προ­σε­χής Ιού­νιος δια­μορ­φώ­νουν ένα άτυπο χρο­νο­διά­γραμ­μα.

Το μο­ρα­τό­ριουμ και το Πρα­κτι­κό της Βέρ­νης

Πα­ράλ­λη­λα, η δι­πλω­μα­τι­κή ατμό­σφαι­ρα παί­ζει με­γά­λη ση­μα­σία. Η Αγκυ­ρα επι­μέ­νει ότι ο διά­λο­γος θα πρέ­πει να γίνει χωρίς προ­ϋ­πο­θέ­σεις. Η Αθήνα θε­ω­ρεί ότι πρέ­πει να έχει πε­ρά­σει ένα ικανό διά­στη­μα πριν από την επα­νέ­ναρ­ξη των συ­νο­μι­λιών και στη συ­νέ­χεια να δια­σφα­λι­στεί ότι για όσο διά­στη­μα αυτές διαρ­κούν οι δύο πλευ­ρές θα απέ­χουν από ενέρ­γειες που τις τορ­πί­λι­ζαν. Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι στο Πρω­τό­κολ­λο του Βε­ρο­λί­νου του πε­ρα­σμέ­νου Ιου­λί­ου υπήρ­χε σχε­τι­κή πρό­βλε­ψη για αποχή από αντι­πα­ρα­γω­γι­κές ενέρ­γειες, που όμως προ­κά­λε­σε τη δυ­σα­νε­ξία της τουρ­κι­κής πλευ­ράς. Στα Συ­μπε­ρά­σμα­τα της Συ­νό­δου Κο­ρυ­φής των «27» στις 10-11 Δε­κεμ­βρί­ου στις Βρυ­ξέλ­λες ανα­φέ­ρε­ται ότι «το Ευ­ρω­παϊ­κό Συμ­βού­λιο ση­μειώ­νει την από­συρ­ση του τουρ­κι­κού σκά­φους «Oruç Reis» και εμ­μέ­νει στη θέση του για συ­νε­χή απο­κλι­μά­κω­ση ώστε να κα­τα­στεί δυ­να­τή η τα­χεία επα­νέ­ναρ­ξη και η ομαλή συ­νέ­χι­ση των άμε­σων διε­ρευ­νη­τι­κών συ­νο­μι­λιών με­τα­ξύ Ελ­λά­δας και Τουρ­κί­ας». Το ερώ­τη­μα που ανα­δύ­ε­ται είναι πώς θα δια­σφα­λι­στεί η ομαλή συ­νέ­χι­ση του δια­λό­γου εφό­σον αυτός ξε­κι­νή­σει.

Στο πα­ρα­σκή­νιο δεν είναι λίγοι όσοι θε­ω­ρούν ότι στο ση­μείο που έχουν φθά­σει τα πράγ­μα­τα θα ήταν ίσως χρή­σι­μο να εξε­τα­στεί ένα δεύ­τε­ρο Πρα­κτι­κό της Βέρ­νης, όπως αυτό επί του οποί­ου είχαν συμ­φω­νή­σει η Ελ­λά­δα και η Τουρ­κία το 1976, μετά την κρίση του «Σι­σμίκ». Σε αυτό, τα δύο μέρη ανα­λάμ­βα­ναν την υπο­χρέ­ω­ση να από­σχουν από πρά­ξεις που θα πα­ρε­νο­χλού­σαν τη δια­πραγ­μά­τευ­ση. Η αλ­λη­λου­χία μιας συμ­φω­νί­ας επί μιας «Βέρ­νης 2.0» όμως ίσως να μην προ­σλαμ­βά­νε­ται με τον ίδιο τρόπο από τις δύο πλευ­ρές. Δι­πλω­μα­τι­κοί κύ­κλοι ανέ­φε­ραν στο «Βήμα» ότι η Αγκυ­ρα ίσως να μην ήταν αρ­νη­τι­κή – όχι όμως ως προ­ϋ­πό­θε­ση για να προ­σέλ­θει στο τρα­πέ­ζι των δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων αλλά ως ένα θέμα που θα τεθεί προς συ­ζή­τη­ση αφού τα δύο μέρη βρε­θούν στο τρα­πέ­ζι αυτό. Αυτή η μέ­θο­δος είχε ακο­λου­θη­θεί το 1976 και τούρ­κοι αξιω­μα­τού­χοι που βρί­σκο­νται κοντά στον Ρε­τζέπ Ταγίπ Ερ­ντο­γάν φέ­ρο­νται να έχουν πε­ρά­σει τις δικές τους από­ψεις προς ευ­ρω­παί­ους συ­νο­μι­λη­τές τους, που τεί­νουν ευ­ή­κοα ώτα. Πα­ράλ­λη­λα, δεν είναι λίγοι όσοι ανη­συ­χούν ότι η Αγκυ­ρα θα ήθελε να συ­μπε­ρι­λά­βει και την Κύπρο σε ένα πι­θα­νό μο­ρα­τό­ριουμ. Αυτό όμως θα ήταν αδύ­να­το στο πλαί­σιο των δι­με­ρών διε­ρευ­νη­τι­κών επα­φών.

Το Κυ­πρια­κό σε στε­νω­πό

Κι­νη­τι­κό­τη­τα υπάρ­χει στο Κυ­πρια­κό. Η ει­δι­κή απε­σταλ­μέ­νη του γε­νι­κού γραμ­μα­τέα του ΟΗΕ, η Τζέιν Χολ Λουτ, σκο­πεύ­ει να ξα­να­ε­πι­σκε­φθεί το νησί για να δια­σφα­λί­σει την πραγ­μα­το­ποί­η­ση άτυ­πης πε­ντα­με­ρούς διά­σκε­ψης, πι­θα­νόν εντός του Φε­βρουα­ρί­ου στη Γε­νεύη. Ολες οι πλευ­ρές δη­λώ­νουν πρό­θυ­μες να συμ­με­τά­σχουν ώστε να μη φορ­τω­θούν την ευ­θύ­νη μιας απο­τυ­χί­ας. Πίεση ασκεί­ται και από τις Βρυ­ξέλ­λες, το Βε­ρο­λί­νο, το Λον­δί­νο. Η Λευ­κω­σία προ­ω­θεί την ιδέα μιας χα­λα­ρής ομο­σπον­δί­ας, ενώ η νέα τουρ­κο­κυ­πρια­κή ηγε­σία και η Αγκυ­ρα μι­λούν για λύση δύο κρα­τών με κυ­ρί­αρ­χη (όχι απλά πο­λι­τι­κή) ισό­τη­τα. Η τουρ­κι­κή πλευ­ρά ανα­μέ­νε­ται να πιέ­σει να πε­ρι­λη­φθεί το θέμα του φυ­σι­κού αε­ρί­ου στη συ­ζή­τη­ση, ενώ θα έβλε­πε θε­τι­κά ένα μο­ρα­τό­ριουμ επί αυτού – αν και για τη Λευ­κω­σία θα είναι δύ­σκο­λο να αγνο­ή­σει συ­γκε­κρι­μέ­νες ρή­τρες προς τις εμπλε­κό­με­νες εται­ρεί­ες.

Η «επί­θε­ση γοη­τεί­ας» από την Αγκυ­ρα και ο ρόλος του Με­τα­να­στευ­τι­κού

Το γρα­φείο του προ­έ­δρου του Ευ­ρω­παϊ­κού Συμ­βου­λί­ου Σαρλ Μισέλ όσο και του ύπα­του εκ­προ­σώ­που για την εξω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή Ζοζέπ Μπο­ρέλ – και φυ­σι­κά η γερ­μα­νι­κή Κα­γκε­λα­ρία – θα ήθε­λαν την όσο το δυ­να­τόν τα­χύ­τε­ρη επα­νέ­ναρ­ξη των συ­νο­μι­λιών. Η Αγκυ­ρα έχει επι­δο­θεί το τε­λευ­ταίο διά­στη­μα σε «επί­θε­ση γοη­τεί­ας», ενώ πα­ράλ­λη­λα χρη­σι­μο­ποιεί το Με­τα­να­στευ­τι­κό ως μοχλό πί­ε­σης γνω­ρί­ζο­ντας ότι αυτό απο­τε­λεί τη με­γα­λύ­τε­ρη ανη­συ­χία ιδιαί­τε­ρα για το Βε­ρο­λί­νο. Πλη­ρο­φο­ρί­ες από τις Βρυ­ξέλ­λες ανα­φέ­ρουν ότι ο κ. Ερ­ντο­γάν έθεσε στην τε­λευ­ταία συ­νο­μι­λία του με τον κ. Μισέλ το θέμα της χρη­μα­το­δό­τη­σης από την ΕΕ μέ­ρους της ανοι­κο­δό­μη­σης της Βό­ρειας Συ­ρί­ας ώστε να απο­τρα­πεί νέα έξο­δος προ­σφύ­γων, στο πλαί­σιο μιας συ­ζή­τη­σης για ανα­θε­ώ­ρη­ση της Δή­λω­σης ΕΕ – Τουρ­κί­ας του Μαρ­τί­ου 2016.

Υπάρ­χει τέλος το ζή­τη­μα της ατζέ­ντας. Εκ της φύ­σε­ώς τους, οι διε­ρευ­νη­τι­κές επα­φές έχουν ως στόχο να ξε­κα­θα­ρι­στεί ποιο θα είναι το αντι­κεί­με­νο μιας μελ­λο­ντι­κής δια­πραγ­μά­τευ­σης. Η Τουρ­κία έχει θέσει μια σειρά από ζη­τή­μα­τα, τα πε­ρισ­σό­τε­ρα εκ των οποί­ων δεν γί­νο­νται απο­δε­κτά από την Ελ­λά­δα. Θα έπρε­πε να είναι κά­ποιος αφε­λής να πι­στεύ­ει ότι μια ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση θα δε­χό­ταν π.χ. να συ­ζη­τή­σει σε μια δια­πραγ­μά­τευ­ση την απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­ση των ελ­λη­νι­κών νη­σιών του Ανα­το­λι­κού Αι­γαί­ου ή των Δω­δε­κα­νή­σων. Επί­σης, η Αγκυ­ρα εμ­φα­νί­ζε­ται να επι­θυ­μεί μια πα­ράλ­λη­λη συ­ζή­τη­ση σε επί­πε­δο διε­ρευ­νη­τι­κών επα­φών και Μέ­τρων Οι­κο­δό­μη­σης Εμπι­στο­σύ­νης (ΜΟΕ) επί αε­ρο­ναυ­τι­λια­κών θε­μά­των. Με την κα­χυ­πο­ψία για τις τουρ­κι­κές προ­θέ­σεις όμως ευ­λό­γως στα ύψη, η Αθήνα ίσως θα έπρε­πε να απο­φύ­γει μια τέ­τοια εξέ­λι­ξη αν και από ορι­σμέ­νες πλευ­ρές επι­διώ­κε­ται μια συ­ζή­τη­ση περί ΜΟΕ μέσω ΝΑΤΟ – κάτι που μάλ­λον δεν εν­θου­σιά­ζει την ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά.

Πηγή: tovima.gr