Πέθανε ο πιο σπουδαίος λογοτέχνης της Τουρκίας Γιασάρ Κεμάλ

Ο Γιασάρ Κεμάλ, ένας από τους σημα­ντι­κό­τε­ρους Τούρ­κους συγ­γρα­φείς, τα βιβλία του οποίου έχουν μετα­φρα­στεί σε 40 γλώσσες, απε­βί­ωσε σήμερα σε ηλικία 92 ετών.

«Η θλίψη στις καρδιές μας είναι μεγάλη. Η Τουρκία και η ανθρω­πό­τητα έχασαν μια μεγάλη ψυχή», έγραψε ο υπουρ­γός Πολι­τι­σμού της Τουρ­κίας Ομέρ Τσελίκ στο Twitter.

Ο Κούρδος λογο­τέ­χνης ήρθε στη ζωή σε ένα χωριό της νοτιο­α­να­το­λι­κής Τουρ­κίας το 1923. Οι γονείς του τού έδωσαν το όνομα Κεμάλ Σαντίκ Γκιο­κτσελί. Γεν­νή­θηκε μόλις μερικές εβδο­μά­δες πριν ιδρυθεί η Δημο­κρα­τία της Τουρ­κίας, πάνω στις στάχτες της Οθω­μα­νι­κής Αυτο­κρα­το­ρίας.

Ο τόπος όπου γεν­νή­θηκε ο Κεμάλ, η Οσμά­νιγε, στην εύφορη κοιλάδα Τσου­ρού­κοβα, απο­τέ­λεσε το σκηνικό των περισ­σό­τε­ρων έργων του, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου και του πιο γνωστού, του μυθι­στο­ρή­μα­τος Μεμέτ, το γεράκι, με ήρωα έναν έφηβο που υφί­στα­ται τα πάν­δεινα στα χέρια ενός τσι­φλικά, πριν απο­δρά­σει, εντα­χθεί σε μια συμ­μο­ρία κλεφτών και πάρει εκδί­κηση. Ήταν υπο­ψή­φιος για βραβείο Νόμπελ λογο­τε­χνίας το 1973 για το έργο αυτό.

«Κανένας συγ­γρα­φέας δεν θα μπο­ρούσε να γίνει μεγάλος μυθι­στο­ριο­γρά­φος χωρίς τη δική του Τσου­ρού­κοβα», είχε πει κάποτε ο Κεμάλ.

Όταν ήταν πέντε ετών, ο Γιασάρ Κεμάλ είδε τον πατέρα του να δολο­φο­νεί­ται από ένα ορφανό που είχε υιο­θε­τή­σει η οικο­γέ­νειά του. Η τρα­γω­δία αυτή ήταν η βάση για ένα άλλο μυθι­στό­ρημά του, το έργο Σαλμάν ο μονα­χι­κός, που κυκλο­φό­ρησε το 1980.

Έφηβος ακόμη, ο Κεμάλ εγκα­τέ­λειψε το σχολείο και δούλεψε στα κτήματα και σε εργο­στά­σια, πριν αγο­ρά­σει μια γρα­φο­μη­χανή και αρχίσει να γράφει, αρχικά δημο­σιο­γρα­φικά κείμενα. Ανάμεσα στους συγ­γρα­φείς που τον επη­ρέ­α­σαν περισ­σό­τερο ήταν ο Τολστόι, ο Τσέχωφ και ο Σταντάλ. Ασχο­λή­θηκε στο έργο του κυρίως με τη ζωή των κατα­πιε­ζό­με­νων.

Ο εκλιπών ελλη­νι­κής κατα­γω­γής Αμε­ρι­κα­νός σκη­νο­θέ­της Ελία Καζάν (Ηλίας Καζαν­τζό­γλου, 1909-2003), που είχε γεν­νη­θεί στην Και­σά­ρεια, έλεγε για τον προ­σω­πικό του φίλο Γιασάρ Κεμάλ ότι «είναι ένας παρα­μυ­θάς που ανήκει στην πιο παλιά παρά­δοση, αυτήν του Ομήρου», καθώς και ότι «δίνει φωνή σε ένα λαό που δεν έχει φωνή».

Άλλοτε ηγετικό στέ­λε­χος ενός μαρ­ξι­στι­κού κόμ­μα­τος της τουρ­κι­κής αρι­στε­ράς, ο Γιασάρ Κεμάλ, που είχε χάσει την όραση του δεξιού του ματιού σε ένα ατύχημα με μαχαίρι όταν ήταν ακόμη μικρό παιδί, συνε­λή­φθη επα­νει­λημ­μένα για την πολι­τική του δράση. Το 1995, είχε διωχθεί με την κατη­γο­ρία της αυτο­νο­μι­στι­κής προ­πα­γάν­δας, διότι είχε εκφρα­στεί υπέρ των Κούρδων αντι­φρο­νού­ντων, και του επι­βλή­θηκε ποινή φυλά­κι­σης με ανα­στολή. Είχε αντι­με­τω­πί­σει πολυά­ριθ­μες διώξεις —είχε άλλη μια κατα­δίκη, μετά το στρα­τιω­τικό πρα­ξι­κό­πημα του 1971— και έζησε για αρκετά χρόνια πολι­τι­κός εξό­ρι­στος στη Σουηδία.

Ο Γιασάρ Κεμάλ είχε εισα­χθεί σε νοσο­κο­μείο της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης από τα μέσα Ιανουα­ρίου, με ανα­πνευ­στικά και καρ­διο­λο­γικά προ­βλή­ματα, σύμφωνα με τουρ­κικά ΜΜΕ. Η αιτία του θανάτου του ήταν η πολυορ­γα­νική ανε­πάρ­κεια λόγω επι­πλο­κών.

Με ιδιαί­τερη, λυρική γραφή, ο Γιασάρ Κεμάλ δημιούρ­γησε ένα δικό του είδος, τα «μυθι­στο­ρή­ματα του χωριού». Η οπτική του γωνία ήταν κυρίως αυτή των ανθρώ­πων της επαρ­χίας: στε­κό­ταν συχνά στις κατα­στρο­φές που αντι­με­τώ­πι­ζαν, τόσο τις φυσικές κατα­στρο­φές, όσο και εκείνες που προ­κα­λούσε η ανθρώ­πινη δρα­στη­ριό­τητα.

«Όλη μου τη ζωή το μόνο μου όνειρο ήταν να γράψω λίγο περισ­σό­τερο, να γράψω λίγο καλύ­τερα», είχε δηλώσει ο Κεμάλ το 2012, όταν ολο­κλή­ρωσε το τελευ­ταίο του βιβλίο.

Ο Κεμάλ τιμή­θηκε με σημα­ντικά λογο­τε­χνικά βραβεία και το όνομά του είχε ανα­φερ­θεί πολλές φορές για το Νόμπελ, όμως δεν το έλαβε ποτέ. Ο πρώτος Τούρκος λογο­τέ­χνης στον οποίο απο­νε­μή­θηκε το Νόμπελ Λογο­τε­χνίας έγινε εντέλει ο Ορχάν Παμούκ, το 2006.

Στα ελλη­νικά κυκλο­φο­ρούν αρκετά βιβλία του Γιασάρ Κεμάλ, όπως Ο τσα­κι­τζής (εκδ. Άγρα, 1994), Ο μεσό­στυ­λος (Κέδρος, 1981), Η θυμω­μένη θάλασσα (Θεμέλιο, 1995), Φύγανε και τα πουλιά (Θεμέλιο, 1995), Οι αγάδες του Ακτσά­γαζ (Θεμέλιο, 1998) και Η ιστορία ενός νησιού: Ο ξερι­ζω­μός (Θεμέλιο, 1999).

Πηγή: ΑΠΕ