Νέες γκρίζες ζώνες σε Αιγαίο και Κύπρο-Το προσφυγικό αλλάζει τα γεωπολιτικά δεδομένα

Σε σκλη­ρή δο­κι­μα­σία βά­ζουν την ελ­λη­νι­κή εξω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή το προ­σφυ­γι­κό και οι ανα­κα­τα­τά­ξεις στην ισορ­ρο­πία δυ­νά­με­ων στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο που επι­φέ­ρουν οι εξε­λί­ξεις στο ενερ­γεια­κό και κυ­ρί­ως η ανα­ζή­τη­ση λύσης στη συ­ρια­κή κρίση που πλέον μέσω του προ­σφυ­γι­κού απει­λεί τη στα­θε­ρό­τη­τα και εντός των συ­νό­ρων της Ευ­ρώ­πης.

Ελ­λη­νο­τουρ­κι­κά και Κυ­πρια­κό αλλά και το Σκο­πια­νό ξυ­πνούν από­το­μα από τη «νιρ­βά­να» των τε­λευ­ταί­ων μηνών, καθώς κο­ρυ­φαί­οι πα­ρά­γο­ντες της διε­θνούς κοι­νό­τη­τας, όπως ο Μπ. Ομπά­μα, η Α. Μέρ­κελ και ο πρό­ε­δρος της ΕΕ, Ντ. Τουσκ, ζη­τούν συ­νερ­γα­σία με την Τουρ­κία, με τον Αμε­ρι­κα­νό πρό­ε­δρο να ζητά στην τη­λε­φω­νι­κή επι­κοι­νω­νία που είχε την Πέμ­πτη με τον Αλέξη Τσί­πρα η συ­νερ­γα­σία με την Τουρ­κία να οδη­γή­σει και σε λύση του Κυ­πρια­κού.

Η εμπλο­κή της Ελ­λά­δας στο προ­σφυ­γι­κό είναι ένα ση­μα­ντι­κό όπλο για να μπο­ρέ­σει η χώρα μας να διεκ­δι­κή­σει ρόλο και να απο­κα­τα­στή­σει το τρω­θέν κύρος της, αλλά κρύ­βει πα­γί­δες που αφο­ρούν κρί­σι­μα κυ­ριαρ­χι­κά μας δι­καιώ­μα­τα. Οι Ευ­ρω­παί­οι ηγέ­τες που συ­να­ντή­θη­καν την Τε­τάρ­τη στις Βρυ­ξέλ­λες και απο­φά­σι­σαν μέτρα για την αντι­με­τώ­πι­ση του προ­σφυ­γι­κού επέ­μει­ναν στην ανά­γκη «από­λυ­της φύ­λα­ξης» των συ­νό­ρων της ΕΕ ως βα­σι­κό μέσο για τη δια­χεί­ρι­ση των προ­σφυ­γι­κών και με­τα­να­στευ­τι­κών ροών. Αρ­κε­τοί ηγέ­τες, πέραν του ακραί­ου Ούγ­γρου πρω­θυ­πουρ­γού Β. Ορ­μπαν, ο οποί­ος προ­σφέρ­θη­κε να στεί­λει ουγ­γρι­κές δυ­νά­μεις να φυ­λά­ξουν τα… ελ­λη­νι­κά σύ­νο­ρα, ανα­φέρ­θη­καν στην ανά­γκη απο­τε­λε­σμα­τι­κής φύ­λα­ξης των συ­νό­ρων της Ελ­λά­δας. Τόσο η κ. Μέρ­κελ όσο και ο κ. Τουσκ επέ­μει­ναν στην ανά­γκη συ­νερ­γα­σί­ας με την Τουρ­κία, για να επι­τευ­χθεί αυτή η φύ­λα­ξη των ελ­λη­νι­κών συ­νό­ρων, και μά­λι­στα ανα­κοί­νω­σαν ότι το θέμα θα είναι ψηλά στην ατζέ­ντα των συ­νο­μι­λιών αλλά και στο δεί­πνο ερ­γα­σί­ας που θα έχουν στις 5 Οκτω­βρί­ου στις Βρυ­ξέλ­λες με τον Τούρ­κο πρό­ε­δρο Ταγίπ Ερ­ντο­γάν, ο οποί­ος προ­σβλέ­πει σε μια συ­νά­ντη­ση στην οποία έρ­χε­ται προ­ε­τοι­μα­σμέ­νος για να αντε­πι­τε­θεί στην Ευ­ρώ­πη και τη Δύση (για τη Συρία, το ΠΚΚ, τις κα­τη­γο­ρί­ες ενα­ντί­ον του για τις πα­ρα­βιά­σεις των κα­νό­νων του κρά­τους δι­καί­ου κ.λπ.). Καθώς δεν έχει διευ­κρι­νι­στεί τι ακρι­βώς εν­νο­ούν οι Ευ­ρω­παί­οι ηγέ­τες με την «ανα­γκαιό­τη­τα συ­νερ­γα­σί­ας με την Τουρ­κία για τη φύ­λα­ξη των ελ­λη­νι­κών συ­νό­ρων», υπάρ­χει σο­βα­ρός κίν­δυ­νος να δοθεί η ευ­και­ρία στην Αγκυ­ρα να ανοί­ξει μια επι­κίν­δυ­νη για τα εθνι­κά συμ­φέ­ρο­ντα συ­ζή­τη­ση

Στις 31 Αυ­γού­στου, σε ανύ­πο­πτο χρόνο, ο εκ­πρό­σω­πος του τουρ­κι­κού υπουρ­γεί­ου Εξω­τε­ρι­κών, Ταν­ζού Μπιλ­γκίτς, έσπευ­σε να δη­λώ­σει: «Υπάρ­χουν πολλά αλ­λη­λέν­δε­τα ζη­τή­μα­τα στο Αι­γαίο με­τα­ξύ της Ελ­λά­δας και της Τουρ­κί­ας. Με­τα­ξύ αυτών είναι και η απου­σία θα­λασ­σί­ων συ­νό­ρων με­τα­ξύ των δύο χώρων, που να κα­θο­ρί­ζο­νται από έγκυ­ρες διε­θνείς συμ­φω­νί­ες…».

Πα­ρα­βιά­σεις

Η απά­ντη­ση από το ελ­λη­νι­κό υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών ήταν άμεση, αλλά οι τουρ­κι­κές θέ­σεις και προ­θέ­σεις είναι πλέον σα­φείς. Στο Αι­γαίο τους τε­λευ­ταί­ους μήνες, εκτός των συ­νε­χών πα­ρα­βιά­σε­ων του ελ­λη­νι­κού ενα­έ­ριου χώρου από τουρ­κι­κά μα­χη­τι­κά και ελι­κό­πτε­ρα, υπάρ­χει ένας «ακή­ρυ­χτος πό­λε­μος» για το δι­καί­ω­μα Ερευ­νας και Διά­σω­σης (SAR), καθώς η Τουρ­κία αμ­φι­σβη­τεί την ελ­λη­νι­κή πε­ριο­χή ευ­θύ­νης και σε ό,τι αφορά μά­λι­στα τον αέρα βρί­σκει τον τρόπο έτσι να αμ­φι­σβη­τεί και τον ελ­λη­νι­κό ενα­έ­ριο χώρο των 10 ν.μ. Συγ­χρό­νως, ενώ στη διε­θνή πρα­κτι­κή και βάση των κα­νό­νων του ICAO η ζώνη SAR κα­λύ­πτει το FIR Αθη­νών, η Τουρ­κία αμ­φι­σβη­τεί αυτήν τη ρύθ­μι­ση με το επι­χεί­ρη­μα ότι δεν ταυ­τί­ζε­ται ο εθνι­κός ενα­έ­ριος και θα­λάσ­σιος χώρος.

Η Τουρ­κία δεν «καί­γε­ται» φυ­σι­κά για το πόσο πε­ρισ­σό­τε­ρους με­τα­νά­στες και πρό­σφυ­γες θα πε­ρι­συλ­λέ­ξει. Αλλά με τον τρόπο αυτό αμ­φι­σβη­τεί σε πρώτο χρόνο εμπρά­κτως ελ­λη­νι­κές επι­χει­ρη­σια­κές αρ­μο­διό­τη­τες και κατ’ επέ­κτα­ση την ελ­λη­νι­κή κυ­ριαρ­χία επί ση­μα­ντι­κών τμη­μά­των του Αι­γαί­ου. Η συ­ζή­τη­ση με την Τουρ­κία θα πρέ­πει έτσι να πε­ριο­ρι­στεί στη συμ­βο­λή της Αγκυ­ρας στην εξάρ­θρω­ση των κυ­κλω­μά­των των δου­λε­μπό­ρων, στην επι­τή­ρη­ση των τουρ­κι­κών ακτών, στην πα­ρο­χή διευ­κο­λύν­σε­ων στις ευ­ρω­παϊ­κές δυ­νά­μεις της FRONTEX και Europol και στην απο­δο­χή συ­ντο­νι­σμού με το κέ­ντρο του Πει­ραιά (JRCC Piraeus) για τις επι­χει­ρή­σεις SAR στο Αι­γαίο.

Σε κάθε άλλη πε­ρί­πτω­ση η συ­ζή­τη­ση με πρό­σχη­μα το προ­σφυ­γι­κό θα οδη­γή­σει σε αμ­φι­σβή­τη­ση εκ μέ­ρους της Τουρ­κί­ας των ελ­λη­νι­κών κυ­ριαρ­χι­κών δι­καιω­μά­των, καθώς ου­σια­στι­κά θα πα­ρε­κτρα­πεί σε δια­πραγ­μά­τευ­ση για τα ελ­λη­νι­κά σύ­νο­ρα, την ελ­λη­νι­κή κυ­ριαρ­χία επί βρα­χο­νη­σί­δων και στην πιο ανώ­δυ­νη πε­ρί­πτω­ση θα οδη­γή­σει στην «επι­χει­ρη­σια­κή συν­δια­χεί­ρι­ση» του Αι­γαί­ου ακόμη και δυ­τι­κά των νη­σιών του Ανα­το­λι­κού Αι­γαί­ου και της Δω­δε­κα­νή­σου. Μια πρώτη γεύση των τουρ­κι­κών προ­θέ­σε­ων θα έχει την ευ­και­ρία να δο­κι­μά­σει η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση στις συ­να­ντή­σεις που ανα­μέ­νε­ται να έχουν στη Νέα Υόρκη, στο πε­ρι­θώ­ριο της Γε­νι­κής Συ­νέ­λευ­σης του ΟΗΕ, ο Αλ. Τσί­πρας με τον Α. Ντα­βού­το­γλου και ο Ν. Κο­τζιάς με τον ομό­λο­γό του, Φ. Σι­νιρ­λί­ο­γλου.

Στη Νέα Υόρκη όμως θα βρε­θεί στο προ­σκή­νιο, έστω και στο πε­ρι­θώ­ριο των ερ­γα­σιών της ΓΣ του ΟΗΕ, και το Κυ­πρια­κό, καθώς θα βρί­σκο­νται στη Νέα Υόρκη τόσο ο πρό­ε­δρος Ν. Ανα­στα­σιά­δης όσο και ο τουρ­κο­κύ­πριος ηγέ­της Μ. Ακιν­τσί.

Πα­ρα­μέ­νουν οι δια­φο­ρές

Οι δύο ηγέ­τες ύστε­ρα από εντα­τι­κές συ­νο­μι­λί­ες των δια­πραγ­μα­τευ­τών αλλά και από κατ’ ιδίαν επα­φές τους έχουν επι­τύ­χει ένα ιδιαί­τε­ρα θε­τι­κό κλίμα, σε επί­πε­δο του­λά­χι­στον συμ­βο­λι­σμών και προ­θέ­σε­ων. Ομως πριν ανα­χω­ρή­σουν για τη Νέα Υόρκη δια­πι­στώ­θη­κε ότι πα­ρα­μέ­νουν οι με­γά­λες δια­φο­ρές σε μεί­ζο­να κε­φά­λαια του Κυ­πρια­κού, όπως το πε­ριου­σια­κό, το εδα­φι­κό, της δια­κυ­βέρ­νη­σης, των εποί­κων αλλά και των εγ­γυ­ή­σε­ων.

Ετσι μάλ­λον ακυ­ρώ­νο­νται οι προσ­δο­κί­ες που είχαν ανα­πτυ­χθεί από τους διε­θνείς με­σο­λα­βη­τές, ότι πι­θα­νό­τα­τα θα υπάρ­ξει ου­σια­στι­κή πρό­ο­δος στη Νέα Υόρκη, ώστε να συ­νε­χί­σουν και να ολο­κλη­ρω­θούν οι συ­νο­μι­λί­ες μέχρι τις αρχές του 2016. Η πίεση για λύση του Κυ­πρια­κού θα κλι­μα­κω­θεί το αμέ­σως επό­με­νο διά­στη­μα, καθώς η ΕΕ αλλά και οι ΗΠΑ το αντι­με­τω­πί­ζουν πλέον ως μια εκ­κρε­μό­τη­τα που δυ­σκο­λεύ­ει την ήδη δύ­σκο­λη σχέση με την Τουρ­κία του κ. Ερ­ντο­γάν και δεν διευ­κο­λύ­νει τους γε­νι­κό­τε­ρους ενερ­γεια­κούς και γε­ω­στρα­τη­γι­κούς σχε­δια­σμούς στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο. ΕΕ και οι ΗΠΑ γνω­ρί­ζουν ότι η νέα «αρ­χι­τε­κτο­νι­κή» ασφα­λεί­ας στην πε­ριο­χή δεν μπο­ρεί να εφαρ­μο­στεί χωρίς την Τουρ­κία. Το ρευ­στό αυτό σκη­νι­κό με­γα­λώ­νει και διο­γκώ­νει την πίεση για λύση του Κυ­πρια­κού, πίεση που με­τα­φέ­ρε­ται δυ­στυ­χώς στην ελ­λη­νο­κυ­πρια­κή πλευ­ρά και στην Αθήνα.

Τα Σκό­πια

Το προ­σφυ­γι­κό όμως και η ροή από την Ελ­λά­δα προς τα Σκό­πια υπο­χρε­ώ­νει τις δύο χώρες σε στενή συ­νερ­γα­σία, παρά τα προ­βλή­μα­τα που συ­νε­χί­ζει να προ­κα­λεί η εκ­κρε­μό­τη­τα της δια­φο­ράς του ονό­μα­τος. Η ΠΓΔΜ, που δο­κι­μά­ζε­ται από βαθιά πο­λι­τι­κή και οι­κο­νο­μι­κή κρίση, λόγω της πο­λι­τι­κής που ακο­λού­θη­σε ο Ν. Γκρού­εφ­σκι, κιν­δυ­νεύ­ει με με­γα­λύ­τε­ρη απο­στα­θε­ρο­ποί­η­ση από το προ­σφυ­γι­κό ρεύμα, καθώς εκτός των άλλων υπάρ­χει και ο κίν­δυ­νος ώσμω­σης των Αλ­βα­νών με ισλα­μι­στές που «κρύ­βο­νται» στα κα­ρα­βά­νια των προ­σφύ­γων. Με την αλ­βα­νι­κή οντό­τη­τα του Κο­σό­βου και της ΠΓΔΜ να είναι μια στα­θε­ρή «δε­ξα­με­νή» στρα­το­λό­γη­σης τζι­χα­ντι­στών για το μέ­τω­πο της Συ­ρί­ας, οι κίν­δυ­νοι που δη­μιουρ­γού­νται για την ΠΓΔΜ είναι με­γά­λοι.

Δεν είναι τυ­χαίο ότι το τε­λευ­ταίο διά­στη­μα με κάθε ευ­και­ρία ο πρό­ε­δρος της χώρας, Γ. Ιβά­νοφ, αλλά και η κυ­βέρ­νη­ση της χώρας θέ­τουν σε όλα τα διε­θνή φόρα αλλά και σε ξένες πρω­τεύ­ου­σες το ζή­τη­μα της άρσης των εμπο­δί­ων στην ευ­ρω­α­τλα­ντι­κή πο­ρεία της χώρας. Βα­σι­κό εμπό­διο σε αυτή την πο­ρεία είναι το θέμα της ονο­μα­σί­ας και οι πιέ­σεις για επί­λυ­σή του θα εντα­θούν το επό­με­νο διά­στη­μα.

Οι συ­σχε­τι­σμοί

Η οι­κο­νο­μι­κή δι­πλω­μα­τία για το φυ­σι­κό αέριο

Ισχυ­ρά επι­χει­ρη­μα­τι­κά συμ­φέ­ρο­ντα στο Ισ­ρα­ήλ αλλά και η ίδια η αμε­ρι­κα­νι­κή εται­ρεία Noble Energy βλέ­πουν ως σα­νί­δα σω­τη­ρί­ας την άμεση διά­θε­ση κοι­τα­σμά­των από το «Αφρο­δί­τη» και μελ­λο­ντι­κά από το ισ­ραη­λι­νό «Λε­βιά­θαν», μέσω ενός αγω­γού που θα φθί­νει στην Τουρ­κία από την Κύπρο, καθώς θε­ω­ρού­νται πλέον επι­σφα­λείς οι προ­βλέ­ψεις για διά­θε­ση του ισ­ραη­λι­νού φυ­σι­κού αε­ρί­ου προς την Αί­γυ­πτο μετά την τε­λευ­ταία με­γά­λη ανα­κά­λυ­ψη στην αι­γυ­πτια­κή ΑΟΖ.

Αυτή όμως η επι­λο­γή δεν μπο­ρεί να υλο­ποι­η­θεί εάν δεν προη­γη­θεί λύση του Κυ­πρια­κού.

Συγ­χρό­νως όμως όσο πα­ρα­μέ­νει άλυτο το Κυ­πρια­κό η Λευ­κω­σία δεν μπο­ρεί να κρατά πα­γω­μέ­να όλα τα ενερ­γεια­κά σχέ­δια, που δεν αφο­ρούν μόνο την ίδια την Κυ­πρια­κή Δη­μο­κρα­τία αλλά και ση­μα­ντι­κούς παί­κτες της πε­ριο­χής, όπως το Ισ­ρα­ήλ και η Αί­γυ­πτος.

Η Τουρ­κία ως αντάλ­λαγ­μα για την επα­νέ­ναρ­ξη των συ­νο­μι­λιών έχει επι­βά­λει μο­ρα­τό­ριουμ στο ενερ­γεια­κό πρό­γραμ­μα της Κύ­πρου. Με το Κάιρο να έχει πιε­στι­κές ανά­γκες ζω­τι­κές για την οι­κο­νο­μία του, δεν μπο­ρεί να πα­ρα­μέ­νει πα­γω­μέ­νη η συ­νερ­γα­σία με την Κύπρο λόγω του τουρ­κι­κού βέτο (σ.σ.: η Τουρ­κία ου­δέ­πο­τε ανα­γνώ­ρι­σε -και μά­λι­στα το έχει δη­λώ­σει με επί­ση­μο έγ­γρα­φό της στον ΟΗΕ- τη συμ­φω­νία Κύ­πρου – Αι­γύ­πτου για την οριο­θέ­τη­ση ΑΟΖ).

Εξάλ­λου η ΕΝΙ, που έχει τη δια­χεί­ρι­ση του με­γά­λου αι­γυ­πτια­κού κοι­τά­σμα­τος Ζοχρ, το οποίο εκτεί­νε­ται στη γραμ­μή οριο­θέ­τη­σης των ΑΟΖ Αι­γύ­πτου – Κύ­πρου, δια­χει­ρί­ζε­ται και έναν με­γά­λο σταθ­μό LNG στα πα­ρά­λια της Αι­γύ­πτου, το οποίο σε πρώτη φάση είναι έτοι­μο να δε­χθεί κυ­πρια­κό φυ­σι­κό αέριο από το «Αφρο­δί­τη», το οποίο θα δια­τε­θεί και προς εξα­γω­γή. Συγ­χρό­νως η Λευ­κω­σία και οι Ελ­λη­νο­κύ­πριοι έχουν ανα­δει­χθεί σε «έντι­μο με­σο­λα­βη­τή» με­τα­ξύ Αι­γύ­πτου και Ισ­ρα­ήλ, ανα­λαμ­βά­νο­ντας έτσι έναν ιδιαί­τε­ρο ρόλο, καθώς το Κάιρο και το Τελ Αβίβ είναι οι δύο μο­να­δι­κοί πια αξιό­πι­στοι πυ­λώ­νες ασφα­λεί­ας στη Μέση Ανα­το­λή.

ΕΘΝΟΣ