Ενδοοικογενειακή βία: Ανησυχητικές διαστάσεις-13.700 περιστατικά από το 2014

Ανη­συ­χη­τι­κές δια­στά­σεις έχει λάβει η ενδο­οι­κο­γε­νειακή βία όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και διεθνώς, απο­τε­λώ­ντας ένα καίριο πρό­βλημα που ταλα­νί­ζει τις κοι­νω­νίες, με θύματά της κατά κανόνα γυναί­κες. Οι μορφές της ποι­κί­λουν. Μπορεί να αφορά σωμα­τική και σεξουα­λική κακο­ποί­ηση, λεκτική ή ψυχο­λο­γική βία, εκτό­ξευση απειλών και κοι­νω­νική απο­μό­νωση που προ­κα­λούν στα θύματα απελ­πι­σία, από­γνωση, πόνο, θλίψη.

«Σε εθνικό επίπεδο και όπως προ­κύ­πτει από τα στα­τι­στικά στοι­χεία του Αρχη­γείου της Ελλη­νι­κής Αστυ­νο­μίας, από το 2014 μέχρι και το 2017 έχουν σημειω­θεί περισ­σό­τερα από 13.700 περι­στα­τικά ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας, με τις γυναί­κες να απο­τε­λούν περίπου το 70% των θυμάτων», τονίζει χαρα­κτη­ρι­στικά στο Αθη­ναϊκό – Μακε­δο­νικό Πρα­κτο­ρείο Ειδή­σεων, η εκπρό­σω­πος Τύπου της Ελλη­νι­κής Αστυ­νο­μίας, Ιωάννα Ροτζιώ­κου.

«Ορι­σμέ­νες φορές, μάλιστα», επι­ση­μαί­νει, «τραγική κατά­ληξη αυτών των ενδο­οι­κο­γε­νεια­κών συμ­βά­ντων είναι ακόμα και ο θάνατος, με τον αριθμό των γυναι­κών θυμάτων να είναι σχεδόν διπλά­σιος σε σχέση με τον αντί­στοιχο των αντρών. Σημειώ­στε, ενδει­κτικά, ότι το 2017 σημειώ­θη­καν 3.134 περι­στα­τικά ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας με 4.243 θύματα συνο­λικά».

Τις δια­στά­σεις που έχει πάρει το κοι­νω­νικό αυτό φαι­νό­μενο διεθνώς, απο­τυ­πώ­νουν χαρα­κτη­ρι­στικά και τα στα­τι­στικά στοι­χεία του Οργα­νι­σμού Ηνω­μέ­νων Εθνών. Σύμφωνα με αυτά, μία στις τρεις γυναί­κες κάποια στιγμή στη ζωή της θα αντι­με­τω­πί­σει σωμα­τική, ψυχο­λο­γική ή σεξουα­λική βία από τον σύντροφό της και μία στις πέντε γυναί­κες θα πέσει θύμα βιασμού ή από­πει­ρας βιασμού. Εκτι­μά­ται, μάλιστα, ότι μέσα σε ένα χρόνο, πάνω από 16.700.000 γυναί­κες υπέ­στη­σαν σωμα­τική βία ή σεξουα­λική κακο­ποί­ηση στην Ευρω­παϊκή Ένωση.

Μπορεί τα στα­τι­στικά στοι­χεία της ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας να προ­κα­λούν έντονο προ­βλη­μα­τι­σμό και ανη­συ­χία, αλλά τα αριθ­μη­τικά δεδο­μένα που σχε­τί­ζο­νται με το τρά­φι­κινγκ, μία από τις πιο σκληρές μορφές βίας εις βάρος των γυναι­κών, είναι εφιαλ­τικά. Όπως ανα­φέ­ρει η κ. Ροτζιώ­κου, υπο­λο­γί­ζε­ται ότι σε ετήσια βάση 500.000 με 2.000.000 άνθρω­ποι στον κόσμο, κυρίως γυναί­κες και παιδιά, δια­κι­νού­νται παρά­νομα με σκοπό τη σεξουα­λική εκμε­τάλ­λευση και την εξα­να­γκα­στική εργασία. Όσον αφορά την Ελλάδα για την τετρα­ε­τία 2014-2017 έχουν κατα­γρα­φεί πάνω από 110 υπο­θέ­σεις εμπο­ρίας ανθρώ­πων, με τις γυναί­κες και τα κορί­τσια να απο­τε­λούν κατά προ­σέγ­γιση το 70% των θυμάτων.

Ταυ­τό­χρονα, το ίδιο χρονικό διά­στημα, έχουν σημειω­θεί στην Ελλάδα περισ­σό­τερα από 760 περι­στα­τικά βιασμών (τετε­λε­σμέ­νων ή από­πει­ρας), με τα θύματα στην πλειο­ψη­φία τους να είναι και πάλι γυναί­κες.

«Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους», υπο­γραμ­μί­ζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η εκπρό­σω­πος Τύπου της ΕΛ.ΑΣ. «Πίσω από αυτούς τους αριθ­μούς, όμως, βρί­σκο­νται ανθρώ­πι­νες ιστο­ρίες και γυναί­κες που έχουν υποστεί βία με διά­φο­ρους τρόπους. Γυναί­κες που κάποιοι τις αντι­με­τω­πί­ζουν ως αντι­κεί­μενα. Και οι αριθμοί αυτοί είναι σχεδόν βέβαιο ότι είναι πολύ περισ­σό­τε­ροι, αν λάβει κάποιος υπόψη του το λεγό­μενο σκο­τεινό αριθμό της εγκλη­μα­τι­κό­τη­τας σύμφωνα με τον οποίο, πάντα υπάρ­χουν εγκλή­ματα τα οποία δεν καταγ­γέλ­λο­νται. Δυστυ­χώς, ο φόβος των επι­πτώ­σεων, ο ενδε­χό­με­νος στιγ­μα­τι­σμός και η ντροπή δεν οδηγεί κάποιες γυναί­κες στο κατώφλι των αρχών».

Ποιό είναι, όμως, το προφίλ των γυναι­κών – θυμάτων βίας;

«Μέχρι και πριν από μερικά χρόνια, υπήρχε η αντί­ληψη ότι οι κακο­ποι­η­μέ­νες γυναί­κες προ­έρ­χο­νται από χαμηλό κοινωνικό- οικο­νο­μικό περι­βάλ­λον», τονίζει η κ. Ροτζιώ­κου και προ­σθέ­τει: «Ωστόσο, η πρό­σφατη διεθνής εμπει­ρία και έρευνα ανα­τρέ­πουν αυτή την άποψη και στο πρόσωπο των κακο­ποι­η­μέ­νων γυναι­κών βλέπουν την οποια­δή­ποτε γυναίκα, τη γυναίκα της διπλα­νής πόρτας. Μπορεί να είναι πλούσια ή φτωχή, άνεργη ή επι­τυ­χη­μένη επαγ­γελ­μα­τίας, νέα ή ηλι­κιω­μένη, μορ­φω­μένη ή αγράμ­ματη, ανε­ξάρ­τητα από την κοι­νω­νική θέση, την οικο­νο­μική κατά­σταση, το μορ­φω­τικό επίπεδο, τη φυλή, την εθνι­κό­τητα ή το χρώμα». Ειδικά για την Ελλάδα, λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Ροτζιώ­κου «το μεγα­λύ­τερο ποσοστό των κακο­ποι­η­μέ­νων γυναι­κών που απευ­θύ­νο­νται στις δομές φιλο­ξε­νίας της Γενικής Γραμ­μα­τείας Ισό­τη­τας, ανήκει στην ηλι­κιακή κατη­γο­ρία 26-55 ετών και περι­λαμ­βά­νει όλα τα μορ­φω­τικά επίπεδα».

Ανα­λύ­ο­ντας τον «κύκλο της βίας» η εκπρό­σω­πος Τύπου της ΕΛ.ΑΣ, σημειώ­νει: «Η βία είναι μία κατά­σταση η οποία μπορεί να ξεκι­νή­σει ως μία “απλή και αθώα” συμπε­ρι­φορά και με την πάροδο του χρόνου να εξε­λι­χθεί σε μία δρα­μα­τικά βίαιη πράξη. Χαρα­κτη­ρι­στικό είναι το παρά­δειγμα των serial killers. Αυτό μπορεί να συμ­βαί­νει, γιατί ο δράστης έχει μάθει να φέρεται βίαια, καθώς μπορεί να έχει υπάρξει μάρ­τυ­ρας σκηνών βίας, είτε θύμα βίαιης συμπε­ρι­φο­ράς. Όταν μάλιστα η συμπε­ρι­φορά του αυτή ενι­σχύ­ε­ται μέσω επι­βρά­βευ­σης από το περι­βάλ­λον του, μαθαί­νει όχι μόνο να είναι βίαιο, αλλά και να δικαιο­λο­γεί ηθικά και κοι­νω­νικά την κατα­χρη­στική του συμπε­ρι­φορά».

Ένα ακόμη σημα­ντικό στοι­χείο, λέει, είναι ο τρόπος με τον οποίο δια­μορ­φώ­νο­νται οι κοι­νω­νι­κοί ρόλοι για τα δύο φύλα και κατά συνέ­πεια η θέση τους μέσα στο κοι­νω­νικό σύστημα. «Έχει παρα­τη­ρη­θεί, ότι τέτοια φαι­νό­μενα βίας είναι πιο συχνά και έντονα, στις κοι­νω­νίες που κυριαρ­χεί η αντί­ληψη ότι ο άντρας μπορεί να εξου­σιά­ζει τη ζωή της γυναί­κας, ενώ οι ανι­σό­τη­τες μεταξύ αντρών και γυναι­κών είναι οξυ­μέ­νες, με απο­τέ­λε­σμα η τελευ­ταία να κατέχει δευ­τε­ρεύ­ουσα κοι­νω­νική θέση. Για παρά­δειγμα σε χώρες της Αφρικής ή της Ασίας είναι πολύ συχνός ο ακρω­τη­ρια­σμός των γυναι­κείων σεξουα­λι­κών οργάνων», επι­ση­μαί­νει.

Ποιά είναι, όμως, τα μέτρα που λαμ­βά­νει η ΕΛ.ΑΣ για την δρα­στική αντι­με­τώ­πιση της οικο­γε­νεια­κής βίας;

«Η Ελλη­νική Αστυ­νο­μία, μέσα από ένα πλέγμα δράσεων και ενερ­γειών είναι παρούσα, τόσο στην αντι­με­τώ­πιση τέτοιων φαι­νο­μέ­νων όσο και στην προ­στα­σία των θυμάτων, στα πλαίσια του προ­λη­πτι­κού και κατα­σταλ­τι­κού της ρόλου, προ­στα­τεύ­ο­ντας τα ανθρώ­πινα δικαιώ­ματα», τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η εκπρό­σω­πος Τύπου της ΕΛ.ΑΣ. «Η ιδιαι­τε­ρό­τητα και η φύση του φαι­νο­μέ­νου της βίας σε βάρος των γυναι­κών, με οποια­δή­ποτε μορφή, απαιτεί ιδιαί­τερη προ­σέγ­γιση και ευαι­σθη­σία από την πλευρά των αστυ­νο­μι­κών αρχών. Είναι γεγονός, ότι σε ορι­σμέ­νες από αυτές τις περι­πτώ­σεις τα θύματα έχουν βιώσει τραυ­μα­τι­κές εμπει­ρίες, με την άσκηση σωμα­τι­κής βίας ή μπορεί να έχουν υποστεί ακόμα και βασα­νι­σμό, ιδίως με πράξεις εγκλει­σμού ή απο­μό­νω­σής τους. Απο­τέ­λε­σμα των πράξεών αυτών είναι η πρό­κληση ψυχικής βλάβης. Συνεπώς, οι αστυ­νο­μι­κοί κατά τη διάρ­κεια του χει­ρι­σμού τέτοιων περι­στα­τι­κών, οφεί­λουν να απο­φύ­γουν τη λεγό­μενη “δευ­τε­ρο­γενή θυμα­το­ποί­ηση” του ατόμου και συνεπώς να επι­δεί­ξουν σοβα­ρό­τητα και υπομονή, ευαι­σθη­σία και αμε­ρο­λη­ψία, αντι­κει­με­νι­κό­τητα και δια­κρι­τι­κό­τητα, καθώς και απόλυτη εχε­μύ­θεια».

Για την απο­τε­λε­σμα­τική αντι­με­τώ­πιση του φαι­νο­μέ­νου της βίας εις βάρος των γυναι­κών, οι αστυ­νο­μι­κές Υπη­ρε­σίες συνερ­γά­ζο­νται, με το Εθνικό Κέντρο Κοι­νω­νι­κής Αλλη­λεγ­γύης (ΕΚΚΑ), το οποίο απο­τε­λεί τον εθνικό συντο­νι­στικό φορέα παροχής αρωγής και προ­στα­σίας σε θύματα βίας στην Ελλάδα, τη Γενική Γραμ­μα­τεία Ισό­τη­τας των Φύλων, τις κοι­νω­νι­κές υπη­ρε­σίες των Οργα­νι­σμών Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης, καθώς και με Μη Κυβερ­νη­τι­κές Οργα­νώ­σεις.

Παράλ­ληλα, κατα­βάλ­λε­ται προ­σπά­θεια προ­κει­μέ­νου η συμ­με­τοχή αστυ­νο­μι­κού προ­σω­πι­κού σε επι­μορ­φω­τικά σεμι­νά­ρια και σε εκδη­λώ­σεις που διορ­γα­νώ­νο­νται από συναρ­μό­διους κυβερ­νη­τι­κούς ή μη φορείς, για την ευαι­σθη­το­ποί­ηση και ενη­μέ­ρωση σε τέτοια θέματα, να είναι συνεχής και αδιά­λει­πτη.

Ειδικά για το θέμα της ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας, έχουν απο­στα­λεί οδηγίες για τον χει­ρι­σμό τέτοιων υπο­θέ­σεων, ώστε να αντι­με­τω­πί­ζε­ται με σεβασμό τόσο το θύμα όσο και ο θύτης. Επίσης, από το Αρχη­γείο της Ελλη­νι­κής Αστυ­νο­μίας, έχει εκδοθεί σχετικό εγχει­ρί­διο για την αντι­με­τώ­πιση της ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας, στο οποίο χαράσ­σο­νται οι κατευ­θύν­σεις προς τους αστυ­νο­μι­κούς όλης της χώρας, για τον τρόπο χει­ρι­σμού των θυμάτων του φαι­νο­μέ­νου.

Στόχος της πρω­το­βου­λίας αυτής, όπως διευ­κρι­νί­ζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Ροτζιώ­κου, είναι το αστυ­νο­μικό προ­σω­πικό να γνω­ρί­ζει, πώς να δημιουρ­γεί το αίσθημα ασφά­λειας και προ­στα­σίας στους εμπλε­κο­μέ­νους, αλλά και να ενη­με­ρώ­νει το θύμα για τις επι­λο­γές που έχει σχετικά με την προ­στα­σία που του παρέ­χε­ται από την Πολι­τεία, καθώς και για το τι προ­βλέ­πε­ται νομο­θε­τικά.

«Το ζητού­μενο», κατα­λή­γει η εκπρό­σω­πος Τύπου της ΕΛ.ΑΣ, «είναι οι γυναί­κες που πέφτουν θύματα βίας να σπάσουν τη σιωπή τους και να μας το καταγ­γεί­λουν. Ακόμα και τα άτομα, που είναι γνώστες – μάρ­τυ­ρες τέτοιων κατα­στά­σεων μπορούν να μας το καταγ­γεί­λουν, επώνυμα ή ανώνυμα, στην τηλε­φω­νική γραμμή του 100. Οποια­δή­ποτε πλη­ρο­φο­ριακό στοι­χείο είναι χρήσιμο. Αρκεί οποια­δή­ποτε πλη­ρο­φό­ρηση για να δοθεί το έναυσμα στην αστυ­νο­μική έρευνα».

Τα ΝΕΑ