Tα μνημόνια μετάλλαξαν το ιδεολογικό «DNA» των Ελλήνων-Ερευνα

«Μετά από επτά χρό­νια βα­θειάς κρί­σης και έντο­νων κοι­νω­νι­κών αντα­γω­νι­σμών, η ελ­λη­νι­κή κοι­νω­νία δεί­χνει να οδη­γεί­ται σε συ­ντη­ρη­τι­κή διέ­ξο­δο. Η στρο­φή της ελ­λη­νι­κής κοι­νω­νί­ας στο συ­ντη­ρη­τι­σμό είναι προ­φα­νής, όχι μόνον στο επί­πε­δο των τά­σε­ων του εκλο­γι­κού σώ­μα­τος, αλλά –πε­ρισ­σό­τε­ρο ση­μα­ντι­κό- στο πεδίο της ιδε­ο­λο­γί­ας».

Αυτό ειναι το βα­σι­κό συ­μπέ­ρα­σμα που προ­κύ­πτει από την έρευ­να με τίτλο “Άνο­δος του συ­ντη­ρη­τι­σμού: Πο­λι­τι­κές ιδε­ο­λο­γί­ες στην Ελ­λά­δα μετά το Μνη­μό­νιο. Πως άλ­λα­ξε ο ιδε­ο­λο­γι­κός χάρ­της, στην πε­ρί­ο­δο 2009-2017″ του Γιάν­νη Μαυρή, ιδρυ­τή και διευ­θυ­ντή της εται­ρεί­ας ερευ­νών και δη­μο­σκο­πή­σε­ων Public Issue.

Με βάση τα δια­θέ­σι­μα συ­γκρι­τι­κά εμπει­ρι­κά δε­δο­μέ­να των ερευ­νών της Public Issue προ­κύ­πτει ότι οι αξίες της «Δε­ξιάς» και του «Νε­ο­φι­λευ­θε­ρι­σμού» ενώ αρ­χι­κά απο­δυ­να­μώ­θη­καν με την άνοδο της αρι­στε­ράς και την ανά­λη­ψη της δια­κυ­βέρ­νη­σης από αυτήν, μετά την πτώση της βγαί­νουν ενι­σχυ­μέ­νες, ενώ η λα­τρεία του «Ιδιω­τι­κού τομέα» κυ­ριο­λε­κτι­κά… απο­γειώ­νε­ται.

To στοι­χείο που κυ­ριαρ­χεί είναι ότι η τάση πο­λι­τι­κού ρι­ζο­σπα­στι­σμού που προ­κά­λε­σε στην Ελ­λά­δα η πα­γκό­σμια οι­κο­νο­μι­κή κρίση, έχει πλέον ανα­κο­πεί και απορ­ρο­φη­θεί, ενώ από την άλλη πλευ­ρά, η πο­λι­τι­κή αξία της «Δε­ξιάς» όχι μόνο έχει ενι­σχυ­θεί στην 7ετία του Μνη­μο­νί­ου,  αλλά κυ­ρί­ως έχει κα­τα­στεί πλέον, κοι­νω­νι­κά, πε­ρισ­σό­τε­ρο απο­δε­κτή από την αξία της «Αρι­στε­ράς» (34%, ένα­ντι 30% της Αρι­στε­ράς).

Η επι­κρά­τη­ση του συ­ντη­ρη­τι­σμού αυτού οφεί­λε­ται κατά βάση στην αρ­νη­τι­κή έκ­βα­ση που είχε τε­λι­κά το πεί­ρα­μα της αρι­στε­ρής δια­χεί­ρι­σης της λι­τό­τη­τας από την κυ­βέρ­νη­ση ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ, αλλά και στην εγκα­τά­λει­ψη της πο­λι­τι­κής εκ­προ­σώ­πη­σης των κυ­ριαρ­χού­με­νων τά­ξε­ων.

Μά­λι­στα, η έν­νοια της «Αρι­στε­ράς» εμ­φα­νί­ζε­ται σή­με­ρα απο­συν­δε­δε­μέ­νη και βρί­σκε­ται πολυ μα­κριά από την έν­νοια του«Σο­σια­λι­σμού», ο οποί­ος έχει απο­κτή­σει πλέον άλλο πρό­ση­μο.

Δια­βά­στε το κεί­με­νο του κ. Μαυρή: 

1. Η ιδε­ο­λο­γι­κή με­τα­στρο­φή 2009-2017: Η από­λυ­τη επι­κρά­τη­ση του ιδιω­τι­κού

Δύο έρευ­νες κοι­νής γνώ­μης της Public Issue πα­ρέ­χουν ση­μα­ντι­κές εν­δεί­ξεις για την ιδε­ο­λο­γι­κή με­τα­στρο­φή που έχει συ­ντε­λε­στεί.

Οι διερ­γα­σί­ες που έχουν συ­ντε­λε­στεί στο πεδίο της ιδε­ο­λο­γί­ας, τα τε­λευ­ταία οκτώ χρό­νια (2009-2017), απο­τυ­πώ­νο­νται ευ­κρι­νώς στο Διά­γραμ­μα 1, όπου κα­τα­γρά­φε­ται η ση­με­ρι­νή κοι­νω­νι­κή απο­δο­χή βα­σι­κών πο­λι­τι­κών αξιών και στο Διά­γραμ­μα 2, όπου κα­τα­γρά­φο­νται οι δια­χρο­νι­κές με­τα­βο­λές.

«Οι­κο­λο­γία», «Ιδιω­τι­κός το­μέ­ας» και «Φε­μι­νι­σμός» απο­τε­λούν σή­με­ρα τις τρεις πε­ρισ­σό­τε­ρο απο­δε­κτές κοι­νω­νι­κά πο­λι­τι­κές αξίες. Βέ­βαια, το φαι­νό­με­νο της υπο­χώ­ρη­σης των πα­ρα­δο­σια­κών πο­λι­τι­κών αξιών δεν είναι νέο. Αντί­στοι­χα ευ­ρή­μα­τα είχαν εντο­πι­σθεί και στην έρευ­να του 2009, αλλά και πα­λιό­τε­ρα.

Νέο στοι­χείο, όμως, είναι ότι η τάση πο­λι­τι­κού ρι­ζο­σπα­στι­σμού και οι ιδε­ο­λο­γι­κές ρωγ­μές, που προ­κά­λε­σε στην Ελ­λά­δα η πα­γκό­σμια οι­κο­νο­μι­κή κρίση, έχει πλέον ανα­κο­πεί και απορ­ρο­φη­θεί. (Το φαι­νό­με­νο αυτό προ­φα­νώς δεν είναι μόνον εγ­χώ­ριο).

Με βάση τα δια­θέ­σι­μα συ­γκρι­τι­κά εμπει­ρι­κά δε­δο­μέ­να των ερευ­νών της Public Issue προ­κύ­πτει ότι οι αξίες της «Δε­ξιάς» και του «Νε­ο­φι­λευ­θε­ρι­σμού» ενώ αρ­χι­κά απο­δυ­να­μώ­θη­καν με την άνοδο της αρι­στε­ράς και την ανά­λη­ψη της δια­κυ­βέρ­νη­σης από αυτήν, μετά την πτώση της βγαί­νουν ενι­σχυ­μέ­νες, ενώ η λα­τρεία του «Ιδιω­τι­κού τομέα» κυ­ριο­λε­κτι­κά απο­γειώ­νε­ται.

Με­τα­ξύ 2009 και 2017, δη­λα­δή μετά από τα 8 χρό­νια της μνη­μο­νια­κής λαί­λα­πας, την εντυ­πω­σια­κό­τε­ρη αύ­ξη­ση της κοι­νω­νι­κής απο­δο­χής κα­τα­γρά­φουν τρεις πο­λι­τι­κές αξίες: ο «Ιδιω­τι­κός το­μέ­ας»,+18% (σή­με­ρα 74%, ένα­ντι 56% το 2009), η «Δεξιά», +12%  (σή­με­ρα 34%, ένα­ντι 22% το 2009) και ο «Νε­ο­φι­λε­λευ­θε­ρι­σμός», +8% (37% σή­με­ρα, ένα­ντι 29% το 2009). Ακόμη και η έν­νοια της «Πα­γκο­σμιο­ποί­η­σης», η οποία ως πραγ­μα­τι­κή δια­δι­κα­σία έχει ανα­κο­πεί και, ιδε­ο­λο­γι­κά, έχει διε­θνώς απο­κα­θη­λω­θεί, στην Ελ­λά­δα δεί­χνει να ενι­σχύ­ε­ται!

Σή­με­ρα, το 26% της ελ­λη­νι­κής κοι­νής γνώ­μης προ­σλα­βά­νει θε­τι­κά την λέξη, ενώ το 2011 το αντί­στοι­χο πο­σο­στό είχε κα­τα­γρα­φεί στο 21%, +5%, στην πε­ρί­ο­δο 2011-2017.

Από την άλλη πλευ­ρά, η (πα­ρα­δο­σια­κή) πο­λι­τι­κή αξία της «Δε­ξιάς» όχι μόνο έχει ενι­σχυ­θεί στην 7ετία του Μνη­μο­νί­ου,  αλλά κυ­ρί­ως έχει κα­τα­στεί πλέον, κοι­νω­νι­κά, πε­ρισ­σό­τε­ρο απο­δε­κτή από την αξία της «Αρι­στε­ράς» (34%, ένα­ντι 30% της Αρι­στε­ράς).

Η στα­τι­κή σύ­γκρι­ση με βάση τις έρευ­νες του 2009 και του 2017, δεί­χνει μια πολύ μικρή αύ­ξη­ση της κοι­νω­νι­κής απο­δο­χής της «Αρι­στε­ράς» (+2%). Ωστό­σο, η ει­κό­να αυτή είναι πα­ρα­πλα­νη­τι­κή, σε σχέση με την εκτό­ξευ­ση της (πο­λι­τι­κής, ιδε­ο­λο­γι­κής, κοι­νω­νι­κής) επιρ­ρο­ής της Αρι­στε­ράς που ση­μειώ­θη­κε στη διε­τία 2014-2015 (μέχρι το Δη­μο­ψή­φι­σμα).

Η με­γά­λη δια­κύ­μαν­ση στην κοι­νω­νι­κή απο­δο­χή του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ, κα­τα­κό­ρυ­φη άνο­δος που ακο­λου­θή­θη­κε από εξί­σου κα­τα­κό­ρυ­φη πτώση, επι­βε­βαιώ­νε­ται εμπει­ρι­κά στα δε­δο­μέ­να των δη­μο­σκο­πή­σε­ων, με τις με­τα­βλη­τές της πρό­θε­σης ψήφου του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ και της πρω­θυ­πουρ­γι­κή δη­μο­τι­κό­τη­τας.

2. Ο ιδε­ο­λο­γι­κός χάρ­της σή­με­ρα

Ο χάρ­της των πο­λι­τι­κών ιδε­ο­λο­γιών από τις οποί­ες εμ­φο­ρεί­ται σή­με­ρα το κοι­νω­νι­κό σώμα στην Ελ­λά­δα, μπο­ρεί να ανα­πα­ρα­στα­θεί στα­τι­στι­κά σε δύο άξο­νες.

Ο πρω­τεύ­ων (ορι­ζό­ντιος) άξο­νας μπο­ρεί να ερ­μη­νευ­τεί ότι ορί­ζε­ται από την αντί­θε­ση Δη­μό­σιου/Ιδιω­τι­κού.

Αντί­στοι­χα, ο δευ­τε­ρεύ­ων (κά­θε­τος) άξο­νας ότι ορί­ζε­ται από την πα­ρα­δο­σια­κή πο­λι­τι­κή αντί­θε­ση Δε­ξιάς/Αρι­στε­ράς που έχει υπο­βαθ­μι­στεί.

Με βάση την ανά­λυ­ση των πο­λι­τι­κών ιδε­ο­λο­γιών που με­τρή­θη­καν προ­κύ­πτουν τα ακό­λου­θα συ­μπε­ρά­σμα­τα:

1. Όπως ήδη ανα­φέρ­θη­κε, ο κυ­ρί­αρ­χος κοι­νω­νι­κά ιδε­ο­λο­γι­κός αστε­ρι­σμός ορί­ζε­ται από το («μετα-πο­λι­τι­κό») τρί­πτυ­χο «Οι­κο­λο­γία-Φε­μι­νι­σμός-Σο­σια­λι­σμός».

2. Ση­μα­ντι­κή έν­δει­ξη της απο-πο­λι­τι­κο­ποί­η­σης του εκλο­γι­κού σώ­μα­τος που έχει συ­ντε­λε­στεί, είναι και το γε­γο­νός ότι στην κοι­νω­νι­κή συ­νεί­δη­ση των πο­λι­τών, ο «Κα­πι­τα­λι­σμός» (που συ­νι­στά μια ελά­χι­στα δη­μο­φι­λή αξία) έχει απο­συν­δε­θεί πλή­ρως από τον «Ιδιω­τι­κό τομέα».

3. Η έν­νοια της «Αρι­στε­ράς» εμ­φα­νί­ζε­ται σή­με­ρα απο­συν­δε­δε­μέ­νη και βρί­σκε­ται πολυ μα­κριά από την έν­νοια του «Σο­σια­λι­σμού», ο οποί­ος έχει απο­κτή­σει πλέον άλλο πρό­ση­μο. Το ση­με­ρι­νό ιδε­ο­λο­γι­κό νε­φέ­λω­μα του «Σο­σια­λι­σμού», όπως προ­σλαμ­βά­νε­ται από εκλο­γι­κό σώμα βρί­σκε­ται εγ­γύ­τε­ρα και συ­σχε­τί­ζε­ται, ως πε­ριε­χό­με­νο, με την «Οι­κο­λο­γία» και τις πο­λι­τι­κές της ταυ­τό­τη­τας (πχ. Φε­μι­νι­σμός), ενώ η «Αρι­στε­ρά», χρε­ώ­νε­ται στον κρα­τι­σμό και τεί­νει να ταυ­τί­ζε­ται σή­με­ρα κυ­ρί­ως με τον απα­ξιω­μέ­νο (και φθί­νο­ντα) «Δη­μό­σιο τομέα».

4. Η «Δεξιά», ως πο­λι­τι­κή αξία, αν και πα­ρα­μέ­νει κατά πλειο­ψη­φία αρ­νη­τι­κά φορ­τι­σμέ­νη, έχει ωστό­σο ενι­σχυ­θεί σαφώς, σε σύ­γκρι­ση με το 2009. Κυ­ρί­ως, όμως, έχει απο­συν­δε­θεί από τον κοι­νω­νι­κά απο­νο­μι­μο­ποι­η­μέ­νο «Νε­ο­φι­λε­λευ­θε­ρι­σμό». Σε αυτό το ση­μείο θα πρέ­πει να διευ­κρι­νι­στεί ότι ανα­φε­ρό­μα­στε στο ιδε­ο­λο­γι­κό πεδίο και όχι στο επί­πε­δο της εκλο­γι­κής επιρ­ρο­ής, όπου επι­τε­λεί­ται εκλο­γι­κή με­τα­στρο­φή προς τη ΝΔ, δη­λα­δή το φαι­νό­με­νο της απο­δο­κι­μα­σί­ας της κυ­βέρ­νη­σης, που οφεί­λε­ται στη λει­τουρ­γία του πα­ρα­δο­σια­κού δι­κομ­μα­τι­κού συ­στή­μα­τος.

5. Η απο­θέ­ω­ση του «Ιδιω­τι­κού τομέα» απο­τυ­πώ­νει την πλήρη επι­κρά­τη­ση και την ιδε­ο­λο­γι­κή ηγε­μο­νία της κοι­νω­νι­κής αξίας του «Ιδιω­τι­κού». Ως αξία, υπερ­βαί­νει και εμ­φα­νί­ζε­ται πλή­ρως απο­συν­δε­δε­μέ­νη, όχι μόνο από τις πα­ρα­δο­σια­κές πο­λι­τι­κές αξίες της «Αρι­στε­ράς» και της «Δε­ξιάς», αλλά και από τις έν­νοιες του «Κα­πι­τα­λι­σμού», και του «Νε­ο­φι­λευ­θε­ρι­σμού». Αυτή η ση­μα­να­ντι­κή ιδε­ο­λο­γι­κή με­τα­βο­λή δεν είναι φυ­σι­κά άσχε­τη από το γε­γο­νός ότι η κυ­βερ­νώ­σα αρι­στε­ρά είναι που όχι μόνον υλο­ποιεί αλλά και υπε­ρα­σπί­ζε­ται πο­λι­τι­κά τις ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σεις. Είναι όμως προ­φα­νές και έχει απο­δει­χθεί ιστο­ρι­κά, ότι η κυ­ριαρ­χία του Ιδιω­τι­κού πάνω στο Δη­μό­σιο ωφε­λεί πρω­τί­στως τη Δεξιά.

3. Αρι­στε­ρά, Δεξιά και «Νέα Με­τα­πο­λί­τευ­ση»

Δεν υπάρ­χει αμ­φι­βο­λία ότι η επι­κρά­τη­ση του συ­ντη­ρη­τι­σμού οφεί­λε­ται κατά βάση στην αρ­νη­τι­κή έκ­βα­ση που είχε τε­λι­κά το πεί­ρα­μα της αρι­στε­ρής δια­χεί­ρι­σης της λι­τό­τη­τας.  Η εγκα­τά­λει­ψη της πο­λι­τι­κής εκ­προ­σώ­πη­σης των κυ­ριαρ­χού­με­νων τά­ξε­ων άνοι­ξε το δρόμο στη συ­ντη­ρη­τι­κή στρο­φή της κοι­νω­νί­ας και την πο­λι­τι­κή επά­νο­δο της Δε­ξιάς.

Η αρι­στε­ρά απώ­λε­σε την ιστο­ρι­κή ευ­και­ρία να εδραιώ­σει ηγε­μο­νι­κά την πα­ρου­σία της. Η πο­λι­τι­κή με­τάλ­λα­ξη της κυ­βερ­νώ­σας Αρι­στε­ράς, μετά το Δη­μο­ψή­φι­σμα του 2015, ακύ­ρω­σε την τάση ρι­ζο­σπα­στι­κο­ποί­η­σης που εκ­δη­λώ­θη­κε στην ελ­λη­νι­κή κοι­νω­νία με την κα­τάρ­ρευ­ση του με­τα­πο­λι­τευ­τι­κού κομ­μα­τι­κού συ­στή­μα­τος το 2012.

Με την προ­σχώ­ρη­ση του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ (καθώς και των ΑΝΕΛ) στη μνη­μο­νια­κή στρα­τη­γι­κή, πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε η πιο από­το­μη και χρο­νι­κά συ­μπυ­κνω­μέ­νη «σύ­γκλι­ση των κομ­μά­των στην κο­ρυ­φή», που έχει συμ­βεί ποτέ στο ελ­λη­νι­κό κομ­μα­τι­κό σύ­στη­μα. Οι ιδε­ο­λο­γι­κές επι­πτώ­σεις της συν­θη­κο­λό­γη­σης του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ και της απο­δο­χής της νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρης ιδε­ο­λο­γί­ας και πο­λι­τι­κής είναι πολύ ση­μα­ντι­κές και μα­κρο­πρό­θε­σμες. Τα τε­λευ­ταία δύο χρό­νια, η διά­ψευ­ση των ελ­πί­δων διό­γκω­σε την κοι­νω­νι­κή απο­γο­ή­τευ­ση και την πα­ρά­λυ­ση του κοι­νω­νι­κού σώ­μα­τος και προ­κά­λε­σε την στρο­φή στην πλήρη ιδιώ­τευ­ση και τον κοι­νω­νι­κό συ­ντη­ρη­τι­σμό.

Η δια­δι­κα­σία της κοι­νω­νι­κής απο­πο­λι­τι­κο­ποί­η­σης απο­τε­λεί ορ­γα­νι­κό και δια­κη­ρυγ­μέ­νο τμήμα του μνη­μο­νια­κού πο­λι­τι­κού προ­γράμ­μα­τος (βλέπε και το σχε­τι­κό εδά­φιο στην ει­σα­γω­γή). Προ­βλέ­πει την εξου­δε­τέ­ρω­ση της αντι­προ­σω­πευ­τι­κής δη­μο­κρα­τί­ας (των κομ­μά­των και του κοι­νο­βου­λί­ου) και την κα­θιέ­ρω­ση της «τεχνο-πο­λι­τι­κής». Η απο­θέ­ω­ση του ιδιω­τι­κού, η απο­μά­κρυν­ση από την πο­λι­τι­κή και την εκλο­γι­κή δια­δι­κα­σία, για την οποία ο ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ φέρει τη με­γα­λύ­τε­ρη ευ­θύ­νη, λει­τουρ­γεί όμως, ευ­θέ­ως, εις βάρος της αρι­στε­ράς και προ­ε­τοι­μά­ζει την επι­στρο­φή της δε­ξιάς. Το ιστο­ρι­κό πα­ρά­δο­ξο είναι ότι ένα κόμμα που επι­κα­λεί­ται την αρι­στε­ρά, επι­φορ­τί­ζε­ται με την εδραί­ω­ση της με­τα­δη­μο­κρα­τί­ας στην Ελ­λά­δα.

Εν κα­τα­κλεί­δι, με πο­λι­τι­κή ευ­θύ­νη της κυ­βερ­νώ­σας αρι­στε­ράς δη­μιουρ­γού­νται ευ­νοϊ­κοί όροι, όχι μόνο για την πο­λι­τι­κή επι­στρο­φή της Δε­ξιάς, αλλά και για την ιδε­ο­λο­γι­κή της επέ­λα­ση. Όπως είναι γνω­στό, η Με­τα­πο­λί­τευ­ση του 1974 συ­ντε­λέ­στη­κε με την Αρι­στε­ρά στη γωνία. Η ει­ρω­νεία της ιστο­ρί­ας είναι ότι το ίδιο μπο­ρεί να συμ­βεί και σή­με­ρα. Η «Νέα Με­τα­πο­λί­τευ­ση», που επαγ­γέλ­θη­κε αμε­τρο­ε­πώς το κυ­βερ­νών κόμμα, βρί­σκε­ται πράγ­μα­τι επί θύ­ραις. Αλλά το κα­θε­στώς που δια­δέ­χε­ται την Γ’ ελ­λη­νι­κή Δη­μο­κρα­τία, για άλλη μια φορά, δεν θα φέρει αρι­στε­ρή σφρα­γί­δα.

thetoc.gr