Δρ. Στέφανος Ι. Δράκος: «Οι μηχανές σταματούν να υπολογίζουν. Αρχίζουν να σκέφτονται και να πράττουν»

Δρ. Δράκο, καλω­σο­ρί­σατε. Ας ξεκι­νή­σουμε από το προ­φα­νές: τι ακριβώς είναι ένα «agentic AI system»; Γιατί το δια­χω­ρί­ζουμε από ένα απλό ChatGPT;

Ευχα­ρι­στώ πολύ. Θα ξεκι­νήσω με έναν τρόπο που θα βοη­θή­σει τον ανα­γνώ­στη. Όταν μιλάμε σε ένα chatbot, έχουμε μια συνο­μι­λία: ρωτάμε, παίρ­νουμε μια απά­ντηση, ρωτάμε πάλι. Το μοντέλο δεν «κάνει» τίποτα απλώς παράγει κείμενο. Ένα agentic σύστημα είναι κάτι ουσια­στικά δια­φο­ρε­τικό. Είναι λογι­σμικό που έχει έναν στόχο, δια­θέ­τει εργα­λεία, παίρνει απο­φά­σεις για το ποιο εργα­λείο να χρη­σι­μο­ποι­ή­σει, και δρα. Μπορεί να δια­βά­σει ένα email, να συμ­βου­λευ­τεί μια βάση δεδο­μέ­νων, να καλέσει ένα API, να γράψει κώδικα, να τον εκτε­λέ­σει, να δει το απο­τέ­λε­σμα, να διορ­θώ­σει τον εαυτό του και να συνε­χί­σει.

Η διαφορά λοιπόν δεν είναι τεχνο­λο­γική με τη στενή έννοια είναι φιλο­σο­φική. Από ένα σύστημα που απαντά, περνάμε σε ένα σύστημα που ενεργεί. Και αυτή η μετά­βαση είναι, κατά τη γνώμη μου, ισο­δύ­ναμη σε σημασία με τη μετά­βαση από τον υπο­λο­γι­στή μηχα­νι­κής γραφής του ‘80 στον υπο­λο­γι­στή με δια­δί­κτυο του ‘00.

Το βιβλίο σας είναι από τα πρώτα βιβλία διεθνώς που καλύ­πτουν παράλ­ληλα και σε βάθος τα δύο κορυ­φαία frameworks το OpenAI Agents SDK και το Claude Agent SDK. Τι σημαί­νει αυτό πρα­κτικά;

Σήμερα, στον πραγ­μα­τικό κόσμο, υπάρ­χουν δύο μεγάλες σχολές σκέψης για το πώς χτί­ζε­ται ένα παρα­γω­γικό σύστημα πρα­κτό­ρων. Η μία είναι η προ­σέγ­γιση της OpenAI, με έμφαση στα multi-agent συστή­ματα, τα handoffs, τους φωνη­τι­κούς πρά­κτο­ρες και τα structured outputs. Η άλλη είναι η προ­σέγ­γιση της Anthropic με το Claude Agent SDK, που δίνει έμφαση στα skills, τους υπο-πράκτορες, την παράλ­ληλη εκτέ­λεση, τα filesystem agents.

Τα υπάρ­χο­ντα βιβλία τείνουν να ακο­λου­θούν το ένα ή το άλλο. Εγώ θέλησα κάτι άλλο: μια συγκρι­τική, τεχνική, σε βάθος ανά­γνωση και των δύο. Γιατί; Διότι στην πράξη οι μηχα­νι­κοί δεν επι­λέ­γουν «στρα­τό­πεδο». Επι­λέ­γουν το κατάλ­ληλο εργα­λείο για το κατάλ­ληλο πρό­βλημα. Και όσοι χτίζουν σοβαρά συστή­ματα σήμερα, τα χτίζουν χρη­σι­μο­ποιώ­ντας και τα δύο συχνά μέσα στο ίδιο project.

Το βιβλίο καλύ­πτει τις θεμε­λιώ­δεις έννοιες, patterns για παρα­γω­γικά περι­βάλ­λο­ντα, την ασφά­λεια, τα guardrails, τα MCP πρω­τό­κολλα, τους φωνη­τι­κούς πρά­κτο­ρες, τα sessions με human-in-the-loop. Είναι, όπως λέω και στον πρόλογο, το εγχει­ρί­διο που θα ήθελα να είχα στα χέρια μου όταν ξεκι­νούσα.

Ανα­φέ­ρε­στε συχνά στα χρόνια του Swansea. Πώς φτάσαμε από εκείνη την ερευ­νη­τική διαί­σθηση στα σημε­ρινά agentic συστή­ματα; Και πόσο πραγ­μα­τικά μεγάλη είναι η αλλαγή που έρχεται;

Η αλήθεια είναι ότι υπάρχει μια ευθεία γραμμή όσο κι αν από έξω φαί­νε­ται ότι τα πράγ­ματα αλλά­ζουν συνεχώς. Το 2005, στο Κέντρο Υπο­λο­γι­στι­κής Μηχα­νι­κής του Swansea, δίπλα στον αεί­μνη­στο καθη­γητή G. N. Pande, ασχο­λιό­μουν με κάτι που την εποχή εκείνη θεω­ρού­νταν περί­ερ­γος συν­δυα­σμός: τεχνητή νοη­μο­σύνη και μέθοδος πεπε­ρα­σμέ­νων στοι­χείων. Ανέ­πτυσσα νευ­ρω­νικά δίκτυα ικανά να μαθαί­νουν τη συμπε­ρι­φορά υλικών να «κατα­λα­βαί­νουν» πώς αντιδρά ένα έδαφος αντί να τα περι­γράφω με κλει­στές μαθη­μα­τι­κές εξι­σώ­σεις.

Η διαί­σθηση τότε ήταν απλή: τα πιο ενδια­φέ­ρο­ντα συστή­ματα δεν είναι αυτά που υπο­λο­γί­ζουν μια απά­ντηση. Είναι αυτά που μπορούν να σκε­φτούν γύρω από ένα πρό­βλημα. Εκείνη η ιδέα εξε­λί­χθηκε στα­διακά: σε νευ­ρω­νικά δίκτυα πάνω σε χρη­μα­τι­στη­ριακά δεδο­μένα, μετά σε συστή­ματα deep learning για συναλ­λα­γές συναλ­λάγ­μα­τος, και τελικά στα σημε­ρινά μεγάλα γλωσ­σικά μοντέλα που λει­τουρ­γούν ως αυτό­νο­μοι πρά­κτο­ρες.

Σε ό,τι αφορά το μέγεθος της αλλαγής που έρχεται: ο Demis Hassabis της Google DeepMind βρα­βευ­μέ­νος με Νόμπελ Χημείας 2024 δια­τύ­πωσε πρό­σφατα μια εκτί­μηση που κάνει τη συζή­τηση πολύ συγκε­κρι­μένη. Είπε ότι η AGI θα έχει «δέκα φορές την επί­δραση της Βιο­μη­χα­νι­κής Επα­νά­στα­σης, σε δέκα φορές μικρό­τερο χρόνο». Δηλαδή κάτι ισο­δύ­ναμο με δέκα Βιο­μη­χα­νι­κές Επα­να­στά­σεις, να εκτυ­λίσ­σε­ται μέσα σε μία δεκα­ε­τία αντί για έναν αιώνα. Ο Mustafa Suleyman, της Microsoft AI, μιλά για «τη μεγα­λύ­τερη ώθηση παρα­γω­γι­κό­τη­τας στην ιστορία του είδους μας». Και οι δύο ήταν συνι­δρυ­τές της DeepMind το 2010 όταν δια­φο­ρε­τι­κοί άνθρω­ποι, σήμερα σε δια­φο­ρε­τι­κές εται­ρείες, κατα­λή­γουν στο ίδιο συμπέ­ρα­σμα, η σύμ­πτωση παύει να είναι σύμ­πτωση.

Αυτό μου επι­βε­βαιώ­νει κάτι που το αισθα­νό­μουν εδώ και χρόνια: ζούμε μέσα σε μια μετά­βαση κλί­μα­κας που δεν έχει προη­γού­μενο. Και η ταχύ­τητα διά­χυ­σης είναι το δια­φο­ρο­ποιό στοι­χείο • το ChatGPT έφτασε εκατό εκα­τομ­μύ­ρια χρήστες σε δύο μήνες. Καμία προη­γού­μενη τεχνο­λο­γία δεν δια­δό­θηκε με αυτόν τον ρυθμό.

Στη Ρόδο έχετε δημιουρ­γή­σει την AGEL AI και ένα ευρύ χαρ­το­φυ­λά­κιο προ­ϊ­ό­ντων. Τι σημαί­νει να έχεις μια εται­ρεία τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης με βάση τη Ρόδο, και πώς συν­δέ­ε­ται όλο αυτό με το AgelClaw;

Τα τελευ­ταία χρόνια έχουμε ανα­πτύ­ξει στην AGEL AI πάνω από πενήντα agentic AI projects. Καλύ­πτουν πολύ δια­φο­ρε­τι­κές αγορές: αυτο­μα­το­ποί­ηση τιμο­λό­γη­σης και δια­σύν­δεση με την ΑΑΔΕ μέσω του timologia.me, εφαρ­μο­γές κρα­τή­σεων με φυσική γλώσσα μέσω του ChatBook, πλατ­φόρ­μες αξιο­λό­γη­σης συνο­μι­λιών, εργα­λεία δια­χεί­ρι­σης WhatsApp Business, modern invoice management, AI news aggregators, web crawlers για κατα­σκευή knowledge bases, εργα­λεία crypto backtesting με real-time visualization, και ένα από τα σημα­ντι­κό­τερα έργα που είναι προς δημο­σί­ευση για την μοντε­λο­ποί­ηση των καρ­κι­νι­κών όγκων.

Πάνω από όλα αυτά υπάρχει το AgelClaw • το AI Operating System που χτίσαμε. Είναι η πλατφόρμα-βάση: ένα framework που τρέχει daemons σε παρα­γωγή, δια­χει­ρί­ζε­ται persistent memory με SQLite, εκτελεί skills, ορχη­στρώ­νει υπο-πράκτορες, εκθέτει FastAPI API. Στο AgelClaw στη­ρί­ζο­νται όλα τα υπό­λοιπα προ­ϊ­ό­ντα. Είναι, αν θέλετε, η μηχανή πίσω από τα πενήντα και πλέον projects.

Σχετικό ακα­δη­μαϊκό paper έχουμε δημο­σιεύ­σει στο Zenodo, παρου­σιά­ζο­ντας το AgelClaw ως μια τυπική ταξι­νο­μία 14 αφαι­ρέ­σεων με 241 πρά­κτο­ρες, που έχει ανα­πτύ­ξει ένας μόνο μηχα­νι­κός κάτι που πριν πέντε χρόνια θα ήταν αδια­νό­ητο.

Στο να έχεις την έδρα στη Ρόδο υπάρ­χουν αντι­στά­σεις, δεν θα σας πω ψέματα. Δεν είμαστε Αθήνα ή Θεσ­σα­λο­νίκη σε ό,τι αφορά ταλέντο ή επεν­δυ­τικά δίκτυα. Όμως με τα σημε­ρινά εργα­λεία ακριβώς την agentic τεχνο­λο­γία για την οποία μιλάμε η γεω­γρα­φία σταματά να είναι το κύριο εμπόδιο. Μια μικρή ομάδα στη Ρόδο, με καλό σχε­δια­σμό και σωστές αυτο­μα­το­ποι­ή­σεις, μπορεί να παράξει όγκο δου­λειάς που πριν πέντε χρόνια θα απαι­τούσε τρια­ντα­μελή ομάδα στο εξω­τε­ρικό.

Και θα σας πω κάτι προ­σω­πικό: αυτή είναι η δύναμη που θέλω να δώσω στα ελλη­νικά νησιά. Το να μπορεί ένας νέος μηχα­νι­κός στη Ρόδο να στήσει επι­χεί­ρηση παγκό­σμιας εμβέ­λειας χωρίς να υπο­χρε­ω­θεί να μετα­να­στεύ­σει.

Στο βιβλίο μιλάτε για «ομάδες ανθρώ­πων που διευ­θύ­νουν ομάδες πρα­κτό­ρων». Δεν φοβάστε ότι αυτό συνε­πά­γε­ται απώλεια θέσεων εργα­σίας;

Είναι η ερώτηση που ακούω περισ­σό­τερο, και κατα­λα­βαίνω το άγχος που υπάρχει πίσω της. Η ειλι­κρι­νής απά­ντηση είναι: ναι, κάποιες εργα­σίες θα αλλά­ξουν δρα­στικά, και κάποιες θα εξα­φα­νι­στούν. Αυτό συνέβη και με την πρώτη Βιο­μη­χα­νική Επα­νά­σταση, και με τους υπο­λο­γι­στές, και με το δια­δί­κτυο. Θα συμβεί και τώρα και μάλιστα, αν έχει δίκιο ο Hassabis, με δέκα φορές μεγα­λύ­τερη ταχύ­τητα.

Αλλά εδώ είναι το ενδια­φέ­ρον: ο μηχα­νι­κός που θα ξέρει να σχε­διά­ζει, να περιο­ρί­ζει και να εμπι­στεύ­ε­ται αυτούς τους πρά­κτο­ρες, θα είναι πολ­λα­πλά­σια πιο παρα­γω­γι­κός από πριν. Όχι αντα­γω­νι­στι­κός προς τους πρά­κτο­ρες συνερ­γά­της τους. Το λέω και στο βιβλίο: η επόμενη γενιά λογι­σμι­κού δεν θα γρά­φε­ται από ανθρώ­πους που πλη­κτρο­λο­γούν σε editors. Θα γρά­φε­ται από ομάδες ανθρώ­πων που διευ­θύ­νουν ομάδες πρα­κτό­ρων. Αυτοί που θα μάθουν αυτή τη δεξιό­τητα πώς να σχε­διά­ζεις, να βάζεις όρια, να αξιο­λο­γείς θα ορίσουν την επόμενη δεκα­ε­τία.

Αυτό που με ανη­συ­χεί πραγ­μα­τικά δεν είναι οι πρά­κτο­ρες. Είναι η ταχύ­τητα με την οποία αλλάζει ο κόσμος και η αδυ­να­μία της εκπαί­δευ­σης ιδίως στην Ελλάδα να προ­σαρ­μο­στεί εγκαί­ρως.

Σε ποιον απευ­θύ­νε­ται το βιβλίο; Πρέπει κάποιος να είναι προ­γραμ­μα­τι­στής για να το δια­βά­σει;

Το βιβλίο έχει τεχνικό βάθος, δεν θα το κρύψω. Υπάρχει κώδικας, υπάρ­χουν αρχι­τε­κτο­νικά δια­γράμ­ματα, patterns, συζη­τή­σεις για ασφά­λεια και guardrails. Είναι γραμ­μένο για μηχα­νι­κούς, αρχι­τέ­κτο­νες λογι­σμι­κού και product leads που θέλουν να κατα­σκευά­σουν πραγ­μα­τικά συστή­ματα, όχι απλά demos.

Ωστόσο, τα πρώτα κεφά­λαια εκείνα που εξηγούν τι είναι τα agentic συστή­ματα, πώς δια­φέ­ρουν από τα απλά LLM calls, και γιατί χρειά­ζο­νται εξει­δι­κευ­μένα frameworks είναι απο­λύ­τως προ­σβά­σιμα σε έναν μη τεχνικό ανα­γνώ­στη με περιέρ­γεια. Ένας οικο­νο­μο­λό­γος, ένας δικη­γό­ρος, ένας γιατρός που θέλει να κατα­λά­βει πού πηγαί­νει η τεχνο­λο­γία που θα αλλάξει το επάγ­γελμά του μπορεί να πάρει εξαι­ρε­τική εικόνα.

Έχετε μια πορεία που ξεφεύ­γει από το τυπικό προφίλ του μηχα­νι­κού: διδα­κτο­ρικό στο Α.Π.Θ., μετα­πτυ­χιακά σε Swansea και York, δεκα­ε­τίες στη γεω­τε­χνική μηχα­νική, τέσσερα χρόνια αντι­δή­μαρ­χος Ρόδου, βραβείο Taylor & Francis, και τώρα το βιβλίο για AI. Πώς συν­δέ­ο­νται όλα αυτά;

Φαί­νο­νται ασύν­δετα και όμως, για μένα, είναι μια ενιαία δια­δρομή. Πάντα ενδια­φε­ρό­μουν για συστή­ματα που έχουν αβε­βαιό­τητα είτε πρό­κει­ται για ένα έδαφος που στη­ρί­ζει μια σήραγγα, είτε για μια αγορά παρα­γώ­γων σε μετα­βλη­τό­τητα, είτε για μια μαθη­μα­τική μοντε­λο­ποί­ηση εξέ­λι­ξης καρ­κι­νι­κών όγκων, κάτι που έχω δου­λέ­ψει πολύ. Όλα αυτά τα προ­βλή­ματα απαι­τούν τον ίδιο τρόπο σκέψης: στο­χα­στικά μοντέλα, ποσο­τι­κο­ποί­ηση της αβε­βαιό­τη­τας, λήψη από­φα­σης με ατελή δεδο­μένα.

Η πολι­τική ήταν, παρα­δό­ξως, άλλο ένα σύστημα του ίδιου τύπου. Τέσσερα χρόνια ως Αντι­δή­μαρ­χος Πολι­τι­στι­κών Μνη­μείων και Υπη­ρε­σίας Δόμησης στη Ρόδο μου έμαθαν κάτι που κανένα πανε­πι­στή­μιο δεν μπο­ρούσε να μου διδάξει: πώς να παίρ­νεις απο­φά­σεις όταν τα δεδο­μένα είναι αντι­φα­τικά, οι ενδια­φε­ρό­με­νοι πολλοί και το χρόνο περιο­ρι­σμένο. Είναι, σε γενικές γραμμές, το ίδιο πρό­βλημα που προ­σπα­θούμε να λύσουμε και με τους πρά­κτο­ρες ΑΙ.

Και σε ό,τι αφορά τη Ρόδο προ­σω­πικά: η Προ­γραμ­μα­τική Σύμβαση Πολι­τι­σμι­κής Ανά­πτυ­ξης για τη Μεσαιω­νική Πόλη, το Εθνικό Θέατρο, η Νέα Αγορά, ο Δια­γό­ρας, τα Δημο­τικά Λουτρά • όλα αυτά ήταν για μένα ένα μάθημα για το πώς μετα­κι­νείς τερά­στια αδρανή συστή­ματα. Μια δημόσια διοί­κηση είναι, με έναν περί­εργο τρόπο, το πιο πολύ­πλοκο multi-agent σύστημα που έχω δου­λέ­ψει.

Τι θα συμ­βου­λεύ­ατε έναν νέο ή μια νέα από τη Ρόδο που τελειώ­νει το σχολείο σήμερα και σκέ­φτε­ται τι να σπου­δά­σει;

Δύο πράγ­ματα. Πρώτον, μην επι­λέ­ξεις με βάση το τι είναι σήμερα «hot». Το 2005, η AI ήταν θέμα για μια μικρή μειο­ψη­φία. Όποιος επέν­δυσε τότε, σήμερα βρί­σκε­ται σε πλε­ο­νε­κτική θέση όχι γιατί ήταν εξυ­πνό­τε­ρος, αλλά γιατί δούλεψε όταν κανείς δεν κοι­τούσε. Επίλεξε κάτι που σε ενδια­φέ­ρει πραγ­μα­τικά. Η αντοχή στη διάρ­κεια είναι πιο σημα­ντική από τη λάμψη της στιγμής.

Δεύ­τε­ρον: μάθε να μαθαί­νεις. Τα εργα­λεία που θα σπου­δά­σεις σήμερα θα έχουν ξεπε­ρα­στεί σε δέκα χρόνια. Αυτό που δεν θα ξεπε­ρα­στεί είναι η ικα­νό­τητα να κατα­νο­είς γρήγορα ένα νέο πεδίο, να το αφο­μοιώ­νεις, και να το συν­δέ­εις με όσα ήδη ξέρεις. Αν συν­δυά­σεις μαθη­μα­τικά, υπο­λο­γι­στική σκέψη και περιέρ­γεια, είσαι εντάξει για οποια­δή­ποτε επα­νά­σταση έρθει.

Κλεί­νο­ντας, αν το «The Bible of Agentic AI Systems» ήταν μια πρόταση προς τον ανα­γνώ­στη, ποια θα ήταν;

Θα έλεγα: «Μη μείνεις απ’ έξω.» Είμαστε σε μια από τις σπάνιες στιγμές της ιστο­ρίας όπου η τεχνο­λο­γία αλλάζει με τρόπο που θα κρίνει ποιος γράφει τη συνέ­χεια και ποιος απλώς τη δια­βά­ζει. Το βιβλίο δεν είναι επι­χεί­ρημα να γίνουμε όλοι προ­γραμ­μα­τι­στές. Είναι μια πρό­σκληση να κατα­λά­βουμε τι συμ­βαί­νει, και να συμ­με­τέ­χουμε, ο καθένας από τη δική του σκοπιά. Γιατί αυτή τη φορά, η επα­νά­σταση δεν είναι κάτι που μας συμ­βαί­νει. Είναι κάτι που φτιά­χνουμε.

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

«The Bible of Agentic AI Systems: Mastering the OpenAI Agents SDK & Claude Agent SDK for Intelligent, Autonomous, Production-Ready Agents» • Δρ. Στέ­φα­νος Ι. Δράκος. Δια­θέ­σιμο παγκο­σμίως μέσω Amazon (Kindle & Paperback).

ΣΥΝΤΟΜΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ

Ο Δρ. Στέ­φα­νος Ι. Δράκος είναι πολι­τι­κός μηχα­νι­κός Α.Π.Θ., με μετα­πτυ­χιακά στην Υπο­λο­γι­στική Μηχα­νική (Swansea) και στα Οικο­νο­μικά Μαθη­μα­τικά (York). Βρα­βεύ­τηκε το 2016 με το «Engineering & Technology Readers Award» από τον εκδο­τικό οίκο Taylor & Francis. Είναι κριτής σε διεθνή επι­στη­μο­νικά περιο­δικά και διε­τέ­λεσε ως γενικός γραμ­μα­τέας του International Center of Computational Engineering. Υπη­ρέ­τησε ως αντι­δή­μαρ­χος Πολι­τι­στι­κών Μνη­μείων και Υπη­ρε­σίας Δόμησης του Δήμου Ρόδου (2019–2023). Είναι ιδρυτής της AGEL AI I.K.E. και έχει ανα­πτύ­ξει πάνω από 50 agentic AI projects, με flagship το AgelClaw AI Operating System. Γράφει και ζει στη Ρόδο.