Ντράγκι: Είμαστε σε πόλεμο, να διαγραφούν ιδιωτικά χρέη

Αμεση κινη­το­ποί­ηση κυβερ­νή­σεων και τρα­πε­ζών ζητά ο πρώην επι­κε­φα­λής της ΕΚΤ. Ανα­πό­φευ­κτη η μεγάλη αύξηση του κρα­τι­κού χρέους. Ειση­γεί­ται στρα­τη­γική «whatever it takes» για τη στήριξη εται­ρειών που θα κρα­τή­σουν το προ­σω­πικό, με υπε­ρα­να­λή­ψεις και πιστω­τι­κές γραμμές. Ποιο ιδιω­τικό χρέος θα πρέπει να δια­γρα­φεί.

Η παν­δη­μία είναι μια ανθρώ­πινη τρα­γω­δία με δυνη­τικά βιβλι­κές δια­στά­σεις, τονίζει ο Μάριο Ντράγκι σε άρθρο του στους Financial Times, στο οποίο ξεκα­θα­ρί­ζει ότι είναι ανα­πό­φευ­κτη μια μεγάλη ύφεση και ζητά άμεση δράση από τις κυβερ­νή­σεις για να απο­φύ­γουμε τη μετα­τροπή της σε βαθιά ύφεση (depression), που θα προ­κλη­θεί από μια πληθώρα πτω­χεύ­σεων.

«Είναι ήδη ξεκά­θαρο ότι η απά­ντηση πρέπει να εμπε­ριέ­χει σημα­ντική αύξηση του δημό­σιου χρέους. Η απώλεια εισο­δή­μα­τος στον ιδιω­τικό τομέα και όποιο χρέος εκδοθεί για να καλύψει το κενό πρέπει εντέλει να απορ­ρο­φη­θεί, εν συνόλο ή εν μέρει, από τον κρατικό ισο­λο­γι­σμό. Τα πολύ υψη­λό­τερα επίπεδα κρα­τι­κού χρέους θα γίνουν ένα μόνιμο στοι­χείο στις οικο­νο­μίες μας και θα συνο­δευ­τούν από ακύρωση ιδιω­τι­κού χρέους», γράφει ο πρώην επι­κε­φα­λής της ΕΚΤ.

«Είναι ο σωστός ρόλος ενός κράτους να ανα­πτύσ­σει τον ισο­λο­γι­σμό του για να προ­στα­τεύ­σει τους πολίτες και την οικο­νο­μία από σοκ για τα οποία ο ιδιω­τι­κός τομέας δεν είναι υπεύ­θυ­νος και δεν μπορεί να απορ­ρο­φή­σει. Τα κράτη πάντα το έκαναν αυτό όταν προ­έ­κυ­πταν εθνικές έκτα­κτες ανάγκες. Οι πόλεμοι, το πιο σχετικό προη­γού­μενο, χρη­μα­το­δο­τή­θη­καν από δημόσιο χρέος».

«Η βασική ερώτηση δεν είναι το εάν, αλλά το πώς τα κράτη πρέπει να χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν με σωστό τρόπο τους ισο­λο­γι­σμούς τους. Η προ­τε­ραιό­τητα πρέπει να είναι να εξα­σφα­λι­στεί βασικό εισό­δημα για αυτούς που χάνουν τη δουλειά τους. Πρώτα πρέπει να προ­στα­τεύ­σουμε τους ανθρώ­πους από το να χάνουν τη δουλειά τους. Αν δεν το κατα­φέ­ρουμε, θα βγούμε από αυτή την κρίση με μόνιμα χαμη­λό­τερη απα­σχό­ληση και παρα­γω­γική ικα­νό­τητα, καθώς οι οικο­γέ­νειες και οι εται­ρείες θα παλεύ­ουν να διορ­θώ­σουν τους ισο­λο­γι­σμούς τους και να ξανα­χτί­σουν καθαρό ενερ­γη­τικό».

Επι­δό­ματα εργα­σίας και ανερ­γίας και η ανα­στολή πλη­ρω­μής φόρων είναι σημα­ντικά βήματα που ήδη λαν­σά­ρι­σαν πολλές κυβερ­νή­σεις. Η προ­στα­σία της απα­σχό­λη­σης και της παρα­γω­γι­κής ικα­νό­τη­τας, όμως, σε καιρούς δρα­μα­τι­κής πτώσης εισο­δή­μα­τος, απαιτεί άμεση στήριξη ρευ­στό­τη­τας.

Είναι σημα­ντικό, συνε­χί­ζει, να καλύ­πτο­νται τα λει­τουρ­γικά έξοδα όλων των εται­ρειών κατά τη διάρ­κεια της κρίσης, ανε­ξάρ­τητα από το εάν είναι μεγάλες ή μεσαίες και μικρές επι­χει­ρή­σεις ή ακόμα και επαγ­γελ­μα­τίες. Αρκετές κυβερ­νή­σεις ήδη λαν­σά­ρι­σαν ευπρόσ­δε­κτα μέτρα παροχής ρευ­στό­τη­τας. Χρειά­ζε­ται όμως μια πιο συνο­λική προ­σέγ­γιση.

Ο μόνος απο­δο­τι­κός τρόπος να φτάσει κάποιος σε κάθε γωνιά της οικο­νο­μίας είναι να κινη­το­ποι­ή­σει πλήρως το σύνολο του χρη­μα­το­πι­στω­τι­κού συστή­μα­τος: αγορές ομο­λό­γων, κυρίως για μεγάλες εται­ρείες, τρα­πε­ζικά συστή­ματα και σε κάποιες χώρες ακόμα και το ταχυ­δρο­μικό σύστημα. Και πρέπει να γίνει άμεσα, απο­φεύ­γο­ντας τη γρα­φειο­κρα­τία. Ειδι­κό­τερα οι τρά­πε­ζες επε­κτεί­νο­νται σε όλη την οικο­νο­μία και μπορούν να δημιουρ­γή­σουν χρήμα άμεσα, επι­τρέ­πο­ντας τις υπε­ρα­να­λύ­ψεις και ανοί­γο­ντας πιστω­τι­κές γραμμές.

Οι τρά­πε­ζες, γράφει ο Ντράγκι, πρέπει γρήγορα να δανεί­σουν με μηδε­νικό κόστος τις εται­ρείες που προ­ε­τοι­μά­ζο­νται να σώσουν θέσεις εργα­σίας. Καθώς με αυτό τον τρόπο γίνο­νται όχημα για κρατική πολι­τική, το κεφά­λαιο που χρειά­ζο­νται για να το πράξουν πρέπει να προ­σφερ­θεί από τις κυβερ­νή­σεις με τη μορφή εγγυ­ή­σεων σε όλες τις υπε­ρα­να­λή­ψεις ή τα δάνεια.

Ούτε οι κανο­νι­σμοί ούτε οι κανόνες για τις εγγυ­ή­σεις πρέπει να μπουν εμπόδιο στη δημιουρ­γία όλου του χώρου που απαι­τεί­ται στους τρα­πε­ζι­κούς ισο­λο­γι­σμούς. Επι­πρό­σθετα, το κόστος αυτών των εγγυ­ή­σεων πρέπει να στη­ρι­χθεί στον πιστω­τικό κίνδυνο της εται­ρείας που τις λαμ­βά­νει, αλλά θα πρέπει να είναι μηδέν για τις χώρες που τις παρέ­χουν, ανε­ξάρ­τητα του κόστους δανει­σμού των τελευ­ταίων.

Οι εται­ρείες, ωστόσο, δεν θα αντλή­σουν ρευ­στό­τητα, απλώς επειδή είναι φθηνή. Σε κάποιες περι­πτώ­σεις, για παρά­δειγμα, εται­ρείες που έχουν παραγ­γε­λίες προς εκτέ­λεση, οι απώ­λειες μπορεί να είναι ανα­κτή­σι­μες και θα εξο­φλή­σουν το χρέος. Σε άλλους κλάδους, πιθα­νό­τατα δεν θα γίνει αυτό. Τέτοιες εται­ρείες ίσως είναι σε θέση να απορ­ρο­φή­σουν την κρίση για βρα­χυ­χρό­νιο διά­στημα και να αντλή­σουν χρέος ώστε να κρα­τή­σουν τους εργα­ζό­με­νους. Το συσ­σω­ρευ­μένο χρέος τους, όμως, δημιουρ­γεί τον κίνδυνο βλάβης στην ικα­νό­τητά τους να επεν­δύ­σουν μετά την κρίση. Και αν η παν­δη­μία και τα περιο­ρι­στικά μέτρα κρα­τή­σουν, θα μπορούν να μείνουν ανοι­κτές μόνο αν το χρέος που ανέ­λα­βαν για να κρα­τή­σουν τους εργα­ζό­με­νους κατά τη διάρ­κεια της κρίσης εντέλει ακυ­ρω­θεί.

Είτε οι κυβερ­νή­σεις θα απο­ζη­μιώ­σουν τους δανει­ζό­με­νους για τα έξοδά τους, είτε αυτοί θα απο­τύ­χουν και θα πλη­ρω­θούν οι κρα­τι­κές εγγυ­ή­σεις. Αν μπορεί να περιο­ρι­στεί ο ηθικός κίν­δυ­νος, το πρώτο είναι καλύ­τερο για την οικο­νο­μία, γράφει ο πρώην επι­κε­φα­λής της ΕΚΤ. Ο δεύ­τε­ρος δρόμος μπορεί να είναι λιγό­τερο δαπα­νη­ρός για τον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό. Και στις δύο περι­πτώ­σεις, οι κυβερ­νή­σεις θα απορ­ρο­φή­σουν ένα μεγάλο μέρος από το εισό­δημα που χάθηκε εξαι­τίας των περιο­ρι­στι­κών μέτρων, αν η απα­σχό­ληση και η παρα­γω­γική ικα­νό­τητα προ­στα­τευ­θούν.

Το δημόσιο χρέος θα πρέπει να αυξηθεί. Αλλά η εναλ­λα­κτική -μόνιμη κατα­στροφή της παρα­γω­γι­κής ικα­νό­τη­τας και εξ αυτού του λόγου του δημο­σιο­νο­μι­κού χώρου- θα είναι πολύ πιο μεγάλο πλήγμα για την οικο­νο­μία. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι με δεδο­μένα τα σημε­ρινά επι­τό­κια (και πιθα­νό­τατα τα μελ­λο­ντικά), αυτή η αύξηση του δημό­σιου χρέους δεν προ­σθέ­τει στο κόστος εξυ­πη­ρέ­τη­σης.

Υπό ορι­σμέ­νες οπτικές, συνε­χί­ζει, η Ευρώπη είναι καλά εξο­πλι­σμένη για να αντι­με­τω­πί­σει αυτό το έκτακτο σοκ. Η δομή του τρα­πε­ζι­κού συστή­μα­τος επι­τρέ­πει τη διο­χέ­τευση πόρων σε κάθε τμήμα της οικο­νο­μίας που τους χρειά­ζε­ται. Εχει ισχυρό δημόσιο τομέα που είναι σε θέση να συντο­νί­σει μια γρήγορη πολι­τική αντί­δραση. Η ταχύ­τητα είναι απόλυτα ουσια­στική για την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα.

Αντι­με­τω­πί­ζο­ντας συν­θή­κες που δεν μπο­ρού­σαν να προ­βλε­φθούν, η αλλαγή νοο­τρο­πίας είναι τόσο απα­ραί­τητη σε αυτή την κρίση, όσο θα ήταν σε περίοδο πολέμου. Το σοκ που αντι­με­τω­πί­ζουμε δεν είναι κυκλικό.

Για την απώλεια εισο­δή­μα­τος δεν φταίει κανείς απ’ όσους υπο­φέ­ρουν από αυτή. Το κόστος του δισταγ­μού μπορεί να είναι μη ανα­στρέ­ψιμο. Η μνήμη απ’ όσα υπέ­φε­ραν οι Ευρω­παίοι τη δεκα­ε­τία του 1920 είναι αρκετή.

Η ταχύ­τητα με την οποία χει­ρο­τε­ρεύ­ουν οι ισο­λο­γι­σμοί του ιδιω­τι­κού τομέα (εξαι­τίας ενός «λου­κέ­του» που είναι ταυ­τό­χρονα ανα­πό­φευ­κτο και επι­θυ­μητό) πρέπει να αντι­με­τω­πι­στεί με αντί­στοιχη ταχύ­τητα ανά­πτυ­ξης του κυβερ­νη­τι­κού ισο­λο­γι­σμού, κινη­το­ποί­η­σης τρα­πε­ζών και, ως Ευρω­παίοι, από τη στήριξη του ενός στον άλλο, στην προ­σπά­θεια να προ­χω­ρή­σουμε σε αυτό που εντέλει είναι ο κοινός σκοπός.

πηγή euro2day.gr