Χρ. Κάσδαγλης: «Στη δημοσιογραφία πρέπει να τηρούνται οι κανόνες της δεοντολογίας»

Πώς δια­μορ­φώ­νε­ται το τοπίο της ενη­μέ­ρω­σης; Είναι η δημο­σιο­γρα­φία σε αντι­στοι­χία με την εικόνα της κοι­νω­νίας; Ποια είναι η σχέση του δημο­σιο­γρά­φου με την πολι­τική; Μια συζή­τηση παλιά αυτή του ρόλου των ΜΜΕ που κατά καιρούς επα­νέρ­χε­ται, ιδίως τα τελευ­ταία χρόνια της κρίσης αλλά και με αφορμή την εμπλοκή γνωστών δημο­σιο­γρά­φων με την πολι­τική. Ποιος άλλος, παρά ένας δημο­σιο­γρά­φος θα ήταν κατάλ­λη­λος για να δώσει απα­ντή­σεις.

Αν και δεν δίνουν εύκολα συνε­ντεύ­ξεις, όσοι πιστεύ­ουν πως δουλειά τους είναι να ρωτούν εκείνοι, ο Χρι­στό­φο­ρος Κάσ­δα­γλης, με μεγάλη προ­θυ­μία δέχτηκε να μας μιλήσει. Είναι εξάλλου γνωστοί οι δεσμοί του με την Ρόδο και η αγάπη του. Αγα­πη­τός και στους Ροδίτες και γνωστή η πένα του είτε μέσα από τα βιβλία του, είτε μέσα από τον τύπο και το δια­δί­κτυο, είτε θυμω­μένη, είτε με χιούμορ, είτε «χει­ρουρ­γική», προ­ο­δευ­τι­κός, ανα­τρε­πτι­κός, ιδε­ο­λό­γος, ρομα­ντι­κός.

• Δημο­σιο­γρά­φος ή συγ­γρα­φέας;

Και δημο­σιο­γρά­φος και συγ­γρα­φέας, όχι απα­ραι­τή­τως μ’ αυτή τη σειρά. Στο μυαλό μου η σειρά αλλάζει ανάλογα με την εκά­στοτε ένταση της δρα­στη­ριό­τη­τάς μου στον ένα ή στον άλλο τομέα. Τυπικά, πάντως, πρώτα έγραψα το πρώτο μου βιβλίο, «Απο­λύ­ο­μαι και τρε­λαί­νο­μαι», και λίγο αργό­τερα ενε­πλά­κην με την επαγ­γελ­μα­τική δημο­σιο­γρα­φία

.

• Πώς θα όριζες τον δημο­σιο­γράφο;

Δύσκολο ερώτημα. Θα τον όριζα ως τον δια­με­σο­λα­βητή μεταξύ επι­και­ρό­τη­τας και ανα­γνω­στών. Ως ανθρα­κω­ρύχο, ή εναλ­λα­κτικά ως μαιευ­τήρα, που αποσπά την είδηση από τους δια­δρό­μους της εξου­σίας και την προ­σφέ­ρει με εύληπτο τρόπο, αλλά βάσει αρχών, στο ευρύ κοινό. Ως ερευ­νητή των γεγο­νό­των, αλλά και της συσχέ­τι­σής τους. Σ’ ένα άλλο επίπεδο, δημο­σιο­γρά­φος είναι για μένα ένας παρα­μυ­θάς, με την καλή έννοια, ένας τρο­βα­δού­ρος που δια­δί­δει μαζικά μια ειλι­κρινή και ευαί­σθητη αφήγηση για την εποχή του.

•Περνάει καλές ή κακές μέρες η δημο­σιο­γρα­φία; Είναι σε αντι­στοι­χία ή όχι με την εικόνα της κοι­νω­νίας μας;

Περνάει τις χει­ρό­τε­ρες μέρες της από κατα­βο­λής των ΜΜΕ. Η κατά­στασή της βρί­σκε­ται σε αντι­στοι­χία με την εικόνα της κοι­νω­νίας αλλά καθ’ υπερ­βο­λήν. Η κρίση των ΜΜΕ στο οικο­νο­μικό επίπεδο είναι συντρι­πτική. Κραταιά μέσα κλεί­νουν και άλλα συρ­ρι­κνώ­νο­νται, ενώ τα ποσοστά της ανερ­γίας στον κλάδο κινού­νται πολύ πάνω από τον μέσο όρο της αγοράς. Και όμως, αυτά δεν είναι τα χει­ρό­τερα νέα. Τα χει­ρό­τερα νέα είναι η κρίση αξιο­πι­στίας που δια­περνά τα κυρί­αρχα ΜΜΕ σε όλα τα επίπεδα, η οποία έχει ενταθεί από το γεγονός ότι ενώ σε πρώτη φάση γύρισαν την πλάτη τους στους ανα­γνώ­στες/ακρο­α­τές/τηλε­θε­α­τές τους για χάριν των δια­φη­μι­στών, τώρα που και η δια­φή­μιση φθίνει έχουν στραφεί περισ­σό­τερο παρά ποτέ στην εξουσία και στο τρα­πε­ζικό σύστημα, που τα συντη­ρούν με χαρι­στικά δάνεια. Και βέβαια και στους ιδιώτες επι­χει­ρη­μα­τίες, που κι εκείνοι δίνουν με το αζη­μί­ωτο χείρα βοη­θείας. Δια­πλοκή στον κύβο, λοιπόν. Αλλά υπάρχει μέσα σε όλ’ αυτά και μια καλή πλευρά (αν είναι δυνατόν!). Ότι εκλεί­πουν πλέον οι αυτα­πά­τες περί περιού­σιου κλάδου και, μετά το πρώτο σοκ, οι δημο­σιο­γρά­φοι αντι­λαμ­βά­νο­νται σιγά σιγά ότι μόνη ελπίδα για να ανα­κάμ­ψουν ως κλάδος είναι να ξανα­παί­ξουν το ρόλο τους, να ξανα­στα­θούν δίπλα στην κοι­νω­νία και να ξανα­γί­νουν αυστη­ροί ελεγ­κτές των μηχα­νι­σμών της εξου­σίας. Βέβαια, τα κυρί­αρχα ΜΜΕ δεν μας δίνουν μεγάλα περι­θώ­ρια να κινη­θούμε προς αυτή την κατεύ­θυνση -το αντί­θετο μάλιστα-, οπότε η μεγάλη δυσκο­λία της τωρινής συγκυ­ρίας είναι ότι πρέπει οι δημο­σιο­γρά­φοι να επα­νε­φεύ­ρουν και τα ΜΜΕ, συχνά ανα­λαμ­βά­νο­ντας συνε­ται­ρι­στικά αυτό το καθήκον.

• Παρα­κο­λου­θείς τον επαρ­χιακό τύπο; Αν ναι, σε τι επίπεδο θεωρείς ότι βρί­σκε­ται;

Δεν μπορώ να πω ότι παρα­κο­λουθώ συστη­μα­τικά, ιδίως το τελευ­ταίο διά­στημα, τον περι­φε­ρειακό τύπο, παρότι λατρεύω τον συγκε­κρι­μένο χώρο, και ειδι­κό­τερα την τοπική ειδη­σε­ο­γρα­φία, και πάντα ήθελα να εμπλακώ σ’ αυτόν. (Παρε­μπι­πτό­ντως, η μόνη ευκαι­ρία που είχα μέχρι τώρα να ασχο­ληθώ με περι­φε­ρειακό ΜΜΕ ήταν κατά το σχετικά σύντομο αλλά κατα­λυ­τικό για μένα πέρασμά μου από τη Ρόδο και τον 959 Ρόδος FM stereo, στο μεταίχ­μιο των δεκα­ε­τιών του ’80 και ’90). Πρέπει να πω, ωστόσο, ότι την τελευ­ταία εικο­σα­ε­τία δια­πί­στωσα με χαρά ένα άλμα στην ποιό­τητα του περι­φε­ρεια­κού τύπου. Ίσως όχι στο σύνολό του, αλλά έχει παρα­τη­ρη­θεί ότι σε πάρα πολλούς νομούς υπάρχει του­λά­χι­στον μία εφη­με­ρίδα -καμιά φορά και δύο- υψηλού επι­πέ­δου, με πλούσια τοπική ειδη­σε­ο­γρα­φία. Έχω την εντύ­πωση ότι η οικο­νο­μική κρίση μπορεί να έχει πλήξει ως ένα βαθμό αυτές τις προ­σπά­θειες, σίγουρα όμως, τηρου­μέ­νων των ανα­λο­γιών, ο τοπικός τύπος έχει αντέξει περισ­σό­τερο, τόσο από οικο­νο­μική άποψη όσο και από άποψη αξιο­πι­στίας, από ό,τι ο αθη­ναϊ­κός. Πολύ καλή εντύ­πωση επίσης μου έχουν προ­ξε­νή­σει οι προ­σπά­θειες αρκετών περι­φε­ρεια­κών εφη­με­ρί­δων να επε­κτα­θούν στο χώρο του δια­δι­κτύου και των social media. Φυσικά πρό­κει­ται για επι­μέ­ρους προ­σπά­θειες, ενώ η πλειο­ψη­φία φοβάμαι ότι υστερεί σημα­ντικά ακόμη.

• Πώς εξη­γεί­ται η επι­τυ­χία των sites που βασί­ζο­νται απο­κλει­στικά στην αρθρο­γρα­φία και όχι στο ρεπορ­τάζ;

Υποθέτω ότι μιλάς για το Protagon, που είναι όντως ένα εξαι­ρε­τικά επι­τυ­χη­μένο -αν και κάπως μονομερές- παρά­δειγμα site που βασί­ζε­ται στις στήλες άποψης. Η αλήθεια είναι πως στο Ίντερ­νετ ειδικά υπάρχει μεγάλη υστέ­ρηση στο ρεπορ­τάζ, που είναι πιο ακριβό και εν γένει πολύ πιο δύσκολο από το να μαζέ­ψεις μερι­κούς επώ­νυ­μους με καλή πένα.

• Η εμπι­στο­σύνη του κόσμου στους δημο­σιο­γρά­φους ήταν κλο­νι­σμένη ήδη πριν από την κρίση κι εκφρα­ζό­ταν με τα γνωστά συν­θή­ματα. Έχει τρωθεί ακόμα περισ­σό­τερο σήμερα;

Υπάρχει μια αδικία σ’ αυτά τα συν­θή­ματα, στο βαθμό που στρέ­φο­νται ενα­ντίον των δημο­σιο­γρά­φων και όχι ενα­ντίον ιδιο­κτη­τών και διευ­θυ­ντι­κών στε­λε­χών των συστη­μι­κών ΜΜΕ, οι οποίοι έχουν την κύρια ευθύνη για την κατευ­θυ­νό­μενη και εκλε­κτική πλη­ρο­φό­ρηση. Η κρίση ασφαλώς και έχει βαθύνει το πρό­βλημα, και σ’ αυτό έχουν βάλει το χεράκι τους και οι απο­λύ­σεις, που συνήθως δεν είναι καθόλου «τυφλές». Ωστόσο η κρίση έχει δημιουρ­γή­σει και θετικά παρα­δείγ­ματα, καθώς έχει απε­λευ­θε­ρώ­σει δυνά­μεις και έχει δημιουρ­γή­σει την ανάγκη για τη δημιουρ­γία εναλ­λα­κτι­κών μέσων που θα αντι­σταθ­μί­σουν τη μονο­μέ­ρεια στην πλη­ρο­φό­ρηση. Έτσι, έχει δημιουρ­γη­θεί ένας αστε­ρι­σμός εναλ­λα­κτι­κών ΜΜΕ που δεν υπήρχαν πριν. Αναφέρω χαρα­κτη­ρι­στικά, αλλά όχι εξα­ντλη­τικά, παρα­δείγ­ματα: Εφη­με­ρίδα των συντα­κτών, Unfollow, thepressproject.gr, tvxs.gr, HotDoc, koutipandoras.gr, Ελλη­νο­φρέ­νεια, infowar, pitsirikos.net, arkoudos.com, naftilos.blogspot.gr. Φυσικά υπάρ­χουν ακόμη αδυ­να­μίες, αντι­φά­σεις, σημα­ντικά οικο­νο­μικά, οργα­νω­τικά και εκδο­τικά προ­βλή­ματα, χρειά­ζε­ται ακόμα πολύς δρόμος, αλλά η αρχή έχει γίνει.

• Η απο­στολή του δημο­σιο­γρά­φου είναι να βρί­σκε­ται απέ­να­ντι από την εξουσία. Να πιέζει, να ρωτά, να φέρνει στο φως πρα­κτι­κές που είναι ενάντια στο κοινό καλό, ενάντια στο κοινό συμ­φέ­ρον, τη δημο­κρα­τία, το Σύνταγμα. Πώς μπορεί ένας δημο­σιο­γρά­φος να βρί­σκε­ται απέ­να­ντι από την εξουσία και κάποια στιγμή να περνά τον Ρου­βί­κωνα και να την επιζητά;

Μεγάλη συζή­τηση αυτή. Η αλήθεια είναι ότι πολλοί δημο­σιο­γρά­φοι, ιδίως οι ρεπόρ­τερ, κινού­νται συχνά σε ολι­σθηρή περιοχή γιατί οι περισ­σό­τε­ρες πηγές τους είναι οι διά­φο­ροι πόλοι εξου­σίας που κατέ­χουν εξ ορισμού το μεγα­λύ­τερο μέρος των πλη­ρο­φο­ριών. Έτσι οι ρεπόρ­τερ είναι συχνά ανα­γκα­σμέ­νοι να συν­διαλ­λέ­γο­νται με μερίδες της εξου­σίας για να κάνουν τη δουλειά τους, και έγκει­ται στις ικα­νό­τη­τες αλλά και στις αρχές του καθενός στο πώς θα μπο­ρέ­σουν να κρα­τή­σουν την ισορ­ρο­πία. Αλλά όπως είπα και πιο πάνω, το πρό­βλημα έχει να κάνει περισ­σό­τερο με τους εκδότες, τους ιδιο­κτή­τες των ΜΜΕ και με ορι­σμένα διευ­θυ­ντικά στελέχη.

Όλοι αυτοί έχουν άλλες προ­τε­ραιό­τη­τες που ανα­φέ­ρο­νται σε παι­χνί­δια εξου­σίας, και όχι στη δημο­σιο­γρα­φία ως δια­δι­κα­σία ενη­μέ­ρω­σης της κοινής γνώμης και ελέγχου των μηχα­νι­σμών.

• Πόσο δύσκολο είναι για έναν δημο­σιο­γράφο, να κρατά την ιδε­ο­λο­γική του ταυ­τό­τητα μακριά από το επάγ­γελμά του;

Δεν υπάρχει ασφαλής κανόνας σ’ αυτό το θέμα. Επί ενάμιση χρόνο αρθρο­γρα­φούσα σε ένα μπα­σκε­τικό περιο­δικό σε εβδο­μα­διαία βάση και ουδείς ήξερε ποια ομάδα υπο­στη­ρίζω, γιατί είχα επι­λέ­ξει την οδό της αντι­κει­με­νι­κό­τη­τας. Λίγα χρόνια μετά, επι­λέ­γο­ντας να γράψω το βιβλίο «Το γαμώτο ενός πανα­θη­ναϊ­κού» κινή­θηκα στην ακριβώς αντί­θετη κατεύ­θυνση. Πρό­κει­ται για δια­φο­ρε­τι­κές στρα­τη­γι­κές που η κάθε μια έχει τη δική της αξία. Ειδικά στις μέρες μας, που στη χώρα μας διε­ξά­γε­ται μια κοι­νω­νική και πολι­τική σύγκρουση πολε­μι­κών δια­στά­σεων και τα κυρί­αρχα ΜΜΕ έχουν πάρει θέση υπέρ του συστή­μα­τος, το να δια­λέ­ξει κανείς το άλλο στρα­τό­πεδο έχει μεγάλη αξία και συχνά γίνεται επι­τα­κτικό. Φυσικά, υπάρχει πάντα η ανάγκη για την τήρηση των κανόνων δεο­ντο­λο­γίας, για πολυ­φω­νία, για ισόρ­ροπη παρου­σί­αση των αντι­τι­θέ­με­νων απόψεων, ιδίως σε θέματα αμφι­λε­γό­μενα. Προ­σω­πικά πάντως προτιμώ κάποιον, ακόμα κι αν είναι αντί­πα­λος, που παίρνει με σαφή­νεια πολι­τική θέση, από τη συγκα­λυμ­μένη και δήθεν αντι­κει­με­νική στάση που εντέλει υπε­ρα­σπί­ζε­ται -στο όνομα του ρεαλισμού- τον λόγο της κάθε εξου­σίας.

• Τι λες για τον θόρυβο που ξεση­κώ­θηκε με το βιβλίο του Κου­φο­ντίνα;

Δεν έχω δια­βά­σει το βιβλίο και, μεταξύ μας, ούτε με πολυ­εν­δια­φέ­ρει να το κάνω, οπότε δεν μπορώ να έχω πλήρη άποψη επί της ουσίας. Αν πρό­κει­ται για το ζήτημα της ελευ­θε­ρίας του καθενός να βγάλει βιβλίο με τις απόψεις του, προ­φα­νώς δεν τίθεται θέμα και δεν θα έπρεπε να τίθεται. Από την άλλη, ο θόρυβος που ξέσπασε έχει σαφείς πολι­τι­κές στο­χεύ­σεις και με ενοχλεί. Χώρια που δεν θα μπο­ρούσα ποτέ να φαντα­στώ καλύ­τερη δια­φή­μιση για ένα βιβλίο…

• Έχω την αίσθηση πως τα δύο τελευ­ταία βιβλία σου «Η αρι­στερά και ο κακός ο λύκος. Το γαμώτο ενός αρι­στε­ρού» και οι «Ανώ­νυ­μοι Χρε­ο­κο­πη­μέ­νοι» είχαν θυμό. Το και­νούρ­γιο βιβλίο που ετοι­μά­ζεις; Θα μας πεις κάτι γι’ αυτό;

Όλα μου τα βιβλία έχουν θυμό – είναι από τα βασικά καύσιμα της δου­λειάς μου. Για να ακρι­βο­λο­γούμε τώρα, ανάμεσα στα δυο βιβλία που ανα­φέ­ρετε μεσο­λά­βησε το «Γαμώτο ενός πανα­θη­ναϊ­κού». Εκεί να δείτε θυμός! Όσο για το και­νού­ριο βιβλίο που μόλις τελεί­ωσα, επι­τρέψτε μου να μη μιλήσω γι’ αυτό γιατί βρί­σκε­ται στο ιδιό­τυπο στάδιο που περνάει σχεδόν κάθε βιβλίο, μεταξύ φθοράς και αφθαρ­σίας, μεταξύ έκδοσης και… συρ­τα­ριού, οπότε θεωρώ κάπως πρόωρο να πω δημο­σίως οτι­δή­ποτε σχετικό μ’ αυτό. Είναι πάντως κατε­ξο­χήν ένα βιβλίο… θυμω­μένο.

• Είσαι ακόμη θυμω­μέ­νος με την Αρι­στερά;

Πάντα είμαι θυμω­μέ­νος με την Αρι­στερά. Είναι ένας θυμός που έλκει την προ­έ­λευσή του από μια βαθιά και ζωτική σχέση ζωής, αλλά και από τις αυξη­μέ­νες απαι­τή­σεις που υπάρ­χουν στη σημε­ρινή συγκυ­ρία από την Αρι­στερά. Βέβαια, από το 2008 που έγραψα το βιβλίο «Η Αρι­στερά και ο κακός ο λύκος» έχουν αλλάξει πάρα πολλά. Το οξύμωρο είναι ότι μερικά από τα νέα προ­βλή­ματα που έχουν ανα­κύ­ψει ήταν κατά κάποιον τρόπο απο­τέ­λε­σμα εκείνης της κρι­τι­κής, όταν έλεγα «αφήστε τα γραφεία και τις συνε­δριά­σεις και βγείτε να κολυ­μπή­σετε μέσα στον κόσμο και στα προ­βλή­ματά του».

Αυτή λοιπόν η παραί­νεση, όχι η δική μου αλλά η παραί­νεση των καιρών, βρί­σκε­ται πίσω από αρκετές αντι­φά­σεις της σημε­ρι­νής Αρι­στε­ράς, ιδίως του ΣΥΡΙΖΑ, γιατί αυτό το άνοιγμα σε κάνει ευάλωτο σε μια σειρά τρόπους σκέψεις που είναι ξένοι προς εσένα, που έρχο­νται από αλλού, σαν είδος αρρώ­στιας που πρέπει να την περά­σεις και εντέλει να για­τρευ­τείς απ’ αυτήν, δημιουρ­γώ­ντας και τα αντί­στοιχα αντι­σώ­ματα. Σ’ αυτό το στάδιο βρι­σκό­μα­στε, νομίζω, αυτή τη στιγμή. Γενι­κό­τερα θα έλεγα ότι το μεγάλο πρό­βλημα με την Αρι­στερά είναι πως βρέθηκε ξαφνικά μπροστά σε καθή­κο­ντα που υπερ­βαί­νουν κατά πολύ τις εμπει­ρίες της, τις υπο­δο­μές, το οπλο­στά­σιο και το πολι­τικό της προ­σω­πικό. Είναι υπο­χρε­ω­μένη σήμερα να πραγ­μα­το­ποι­ή­σει άλματα – πολι­τικά, ιδε­ο­λο­γικά, προ­γραμ­μα­τικά, ψυχο­λο­γικά, οργα­νω­τικά.

Αλλά είναι τόσο μεγάλες οι δυσκο­λίες της συγκυ­ρίας, ώστε ακόμα κι όταν δοκι­μά­ζει τέτοια άλματα, με όλα τα ρίσκα και όλες τις ενδε­χό­με­νες παρε­νέρ­γειες, το εμπόδιο που θα συνα­ντή­σει αμέσως μετά είναι κατά πολύ υπέρ­τερο, δυσκο­λό­τερο και πολύ πιο επι­σφα­λές. Από την άλλη δεν μπορεί να κάνει πίσω, δεν υπάρχει δρόμος επι­στρο­φής, πρό­κει­ται για ένα μεγάλο ιστο­ρικό στοί­χημα το οποίο δεν έχεις δικαί­ωμα να αρνη­θείς, ούτε να δει­λιά­σεις. Μόνο να προ­σπα­θή­σεις μπορείς, ματώ­νο­ντας, υπο­πί­πτο­ντας σε λάθη και κάνο­ντας το σταυρό σου ότι δεν θα είναι μοιραία και ότι θα έχεις ανα­πτύ­ξει κάποια αντα­να­κλα­στικά ώστε να προ­λά­βεις να διδα­χτείς εγκαί­ρως απ’ αυτά. Τόσο… εύκολα είναι τα πράγ­ματα!

• Ποιο θεωρείς το πιο επι­κίν­δυνο φαι­νό­μενο στην Ελλάδα της κρίσης; Τι είναι αυτό που σε φοβίζει;

Δεν θα μπο­ρούσα να σταθώ σε ένα. Φοβάμαι μήπως συνη­θί­σουμε στη μιζέρια και στον αυταρ­χι­σμό, φοβάμαι την ακραία πόλωση, φοβάμαι τη διά­σταση μεταξύ λόγων και έργων, φοβάμαι τις εύκολες λύσεις, φοβάμαι τη μετά­θεση ευθυνών πάντα σε κάποιον άλλο, κατά προ­τί­μηση στους ξένους, φοβάμαι την παραί­τηση και την ιδιώ­τευση, φοβάμαι τον ίδιο τον φόβο.

• Ποια πράξη θεωρείς επα­να­στα­τική σήμερα;

Το να αντι­κρί­σεις και να πεις όλη την αλήθεια, όσο σκληρή κι αν είναι, αλλά να έχεις κι ένα στιβαρό σχέδιο ώστε να τη μετα­τρέ­ψεις σε μοχλό δημιουρ­γι­κό­τη­τας.

• Υπάρ­χουν περι­θώ­ρια για αισιο­δο­ξία;

Πάντα υπάρ­χουν περι­θώ­ρια για αισιο­δο­ξία. Αλλά υπάρ­χουν (του­λά­χι­στον) δύο ειδών αισιο­δο­ξίες.

Η αισιο­δο­ξία του παρα­μυ­θιού ή μιας χολυ­γου­ντια­νής ταινίας με προ­κα­τα­σκευα­σμένο χάπι εντ. Και υπάρχει και η αισιο­δο­ξία της συλ­λο­γι­κό­τη­τας και της ανάγκης, το να ξέρεις ότι δεν σου έχει μείνει κανένας άλλος δρόμος από τον δύσκολο, και να ’χεις απο­φα­σί­σει ότι θα τον φτάσεις μέχρι το τέλος, ει δυνατόν νικη­φόρα.