Ηλίας Μόσιαλος: Ποιο είναι το ρίσκο της χαλάρωσης των μέτρων – Τα 10 σημεία – κίνδυνοι

Μια ανα­λυ­τική εκτί­μηση του ρίσκου που συνο­δεύει τη χαλά­ρωση των μέτρων για τον κορω­νοϊό κάνει ο καθη­γη­τής του LSE Ηλίας Μόσια­λος, με ανάρ­τησή του στο FB, τονί­ζο­ντας ότι η απο­κλι­μά­κωση θα πρέπει να γίνει σε στάδια, έτσι ώστε να μπο­ρούμε να μετράμε σε κάθε στάδιο τις επι­πτώ­σεις του προη­γού­με­νου και αντι­κα­θι­στούμε μέτρα που έχουν ληφθεί με εναλ­λα­κτικά σε περί­πτωση που δεν απο­δώ­σουν.

Όπως επι­ση­μαί­νει ο κ. Μόσια­λος, παρά τις ταχύρ­ρυθ­μες και εντε­τα­μέ­νες προ­σπά­θειες των επι­στη­μό­νων σε όλο τον κόσμο, υπάρ­χουν ακόμα παρά­με­τροι ανα­φο­ρικά με τον κορω­νοϊό SARS-COV-2 που δεν έχουμε ακόμα αρκετά στοι­χεία για να απο­φαν­θούμε. Αυτές οι επι­στη­μο­νι­κές αβε­βαιό­τη­τες που προ­κύ­πτουν από την έλλειψη γνώσης της νόσου COVID-19, είναι που δυσχε­ραί­νουν τον υπο­λο­γι­σμό του ρίσκου της στα­δια­κής άρσης των μέτρων.

Τονίζει, δε, ότι η απο­κλι­μά­κωση θα πρέπει να γίνει σε στάδια, έτσι ώστε να μπο­ρούμε να μετράμε σε κάθε στάδιο τις επι­πτώ­σεις του προη­γού­με­νου. Δηλαδή, εάν η αύξηση των εισα­γω­γών στα νοσο­κο­μεία και στις ΜΕΘ είναι μικρή, τότε μπο­ρούμε να προ­χω­ράμε με εμπι­στο­σύνη στο μέτρο που απο­σύρ­θηκε. Εάν είναι μεγάλη και δημιουρ­γεί πίεση στο σύστημα υγείας, τότε το μέτρο που απο­κλι­μα­κώ­θηκε μπορεί να επα­νέλ­θει και έναντι αυτού να δοκι­μα­στεί κάποιο άλλο.

Ανα­λυ­τικά ο Ηλίας Μόσια­λος ανα­φέ­ρει τα εξής:

Μπορεί να ποσο­τι­κο­ποι­η­θεί το ρίσκο της απο­κλι­μά­κω­σης των μέτρων;

Παρά τις ταχύρ­ρυθ­μες και εντε­τα­μέ­νες προ­σπά­θειες των επι­στη­μό­νων σε όλο τον κόσμο, υπάρ­χουν ακόμα παρά­με­τροι ανα­φο­ρικά με τον κορω­νοϊό SARS-COV-2 που δεν έχουμε ακόμα αρκετά στοι­χεία για να απο­φαν­θούμε. Αυτές οι επι­στη­μο­νι­κές αβε­βαιό­τη­τες που προ­κύ­πτουν από την έλλειψη γνώσης της νόσου COVID-19, είναι που δυσχε­ραί­νουν τον υπο­λο­γι­σμό του ρίσκου της στα­δια­κής άρσης των μέτρων.

Τέσ­σε­ρις μήνες μετά την εμφά­νιση της νόσου στη Wuhan, ας δούμε μερικά από τα σημα­ντικά ανα­πά­ντητα ερω­τή­ματα, των οποίων η απά­ντηση ενέχει συνε­πειών στον υπο­λο­γι­σμό του ρίσκου.

1. Πόσα άτομα έχουν μολυν­θεί και ποια είναι η πραγ­μα­τική θνη­τό­τητα της νόσου;

Είναι ένα από τα πιο βασικά και πιο κρίσιμα ερω­τή­ματα. Υπήρξαν εκα­τομ­μύ­ρια επι­βε­βαιω­μέ­νες περι­πτώ­σεις σε όλο τον κόσμο, αλλά αυτό είναι μόνο ένα κλάσμα του συνο­λι­κού αριθμού λοι­μώ­ξεων, με τα στοι­χεία να μπερ­δεύ­ο­νται επι­πλέον από έναν άγνωστο αριθμό ασυμ­πτω­μα­τι­κών περι­πτώ­σεων.

Τα αξιό­πι­στα τεστ ανί­χνευ­σης αντι­σω­μά­των θα μας επι­τρέ­ψουν να επι­βε­βαιώ­σουμε ποιος έχει νοσήσει από τον ιό και να κάνουμε επι­δη­μιο­λο­γι­κές ανα­λύ­σεις. Δηλαδή, ένα τεστ που εντο­πί­ζει την παρου­σία αντι­σω­μά­των στο αίμα ενός ατόμου, δια­φέ­ρει σημα­ντικά από τη μοριακή εξέταση που χρη­σι­μο­ποιεί­ται.

Το μεν δείχνει ότι ένα άτομο έχει ανα­πτύ­ξει αντι­σώ­ματα στον ιό SARS-CoV-2, πράγμα που σημαί­νει ότι έχει νοσήσει ή έχει ήδη αναρ­ρώ­σει. Το δεύτερο ανι­χνεύει την παρου­σία γενε­τι­κού υλικού του ιού, και απο­τε­λεί ορι­στικό δείκτη ότι ο εξε­τα­ζό­με­νος έχει ενεργή λοίμωξη κατά τη λήψη του δείγ­μα­τος που ανα­λύ­θηκε.

Γνω­ρί­ζουμε από εκτι­μή­σεις του πανε­πι­στη­μίου του Ιmperial College London, πως το ποσοστό μπορεί να είναι πολύ υψηλό σε χώρες όπως η Ιταλία και η Ισπανία (9,8% και 15%, αντί­στοιχα). Στο κρουα­ζιε­ρό­πλοιο «Diamond Princess» το ποσοστό έφτασε το 17% και το ποσοστό της θνη­τό­τη­τας το 1,2%. Σε μελέτες σε μικρές περιο­χές που επλή­γη­σαν από την παν­δη­μία, όπως στη γερ­μα­νική πόλη Gangelt, το ποσοστό της δια­σπο­ράς έφτασε το 15% και το ποσοστό θνη­τό­τη­τας το 0,37%, ενώ άλλη μελέτη έδωσε ποσοστό θνη­τό­τη­τας 0,1-0,3% στη Santa Clara της California. Χρεια­ζό­μα­στε λοιπόν περισ­σό­τερα δεδο­μένα.

Πρέπει να δια­πι­στώ­σουμε την πραγ­μα­τική θνη­τό­τητα στο σύνολο όσων έχουν προ­σβλη­θεί και όχι στο σύνολο των επι­βε­βαιω­μέ­νων κρου­σμά­των. H θνη­τό­τητα στις περισ­σό­τε­ρες χώρες φαί­νε­ται να υπερ­βαί­νει το 1% ενώ είναι πολύ πιθανό να είναι μικρό­τερη. Εάν όμως γνω­ρί­ζαμε πόσο μικρό­τερη είναι, αυτό θα βοη­θούσε να βελ­τι­στο­ποι­ή­σουμε τους χει­ρι­σμούς απο­κλι­μά­κω­σης. Παράλ­ληλα θα μας έδινε και ενδεί­ξεις της πιθανής πίεσης στο σύστημα υγείας για τους επό­με­νους μήνες. Γνω­ρί­ζουμε πως η Γερ­μα­νία, η Φιν­λαν­δία, η Ελβετία και οι ΗΠΑ κάνουν αντί­στοι­χες ενδε­λε­χείς μελέτες για τη δια­σπορά και θα έχουμε σύντομα τα απο­τε­λέ­σματα.

2. Ποιος είναι πιο ευπαθής στην ασθέ­νεια;

Η κατα­νό­ηση του τρόπου με τον οποίο το φύλο, η φυλή και οι συν­νο­ση­ρό­τη­τες επη­ρε­ά­ζουν αυτό είναι μελέτες που βρί­σκο­νται σε εξέλιξη. Γνω­ρί­ζουμε όμως ότι οι ηλι­κιω­μέ­νοι δια­τρέ­χουν πολύ μεγα­λύ­τερο κίνδυνο τόσο σοβαρής ασθέ­νειας όσο και θανάτου.

3. Γιατί μερικοί άνθρω­ποι έχουν πολύ πιο σοβαρά συμ­πτώ­ματα;

Η νόσος Covid-19 είναι μια ήπια λοίμωξη για τους περισ­σό­τε­ρους, ωστόσο, κάποιο ποσοστό ανα­πτύσ­σει σοβαρή ασθέ­νεια. Η κατά­σταση του ανο­σο­ποι­η­τι­κού συστή­μα­τος ενός ατόμου είναι μέρος του προ­βλή­μα­τος. Ίσως και να υπάρ­χουν και γενε­τι­κοί παρά­γο­ντες που η κατα­νό­ησή τους θα μπο­ρούσε να οδη­γή­σει σε τρόπους πρό­λη­ψης των ατόμων που χρειά­ζο­νται εντα­τική φρο­ντίδα.

4. Ποια συμ­πτώ­ματα υπο­δει­κνύ­ουν ότι πρέπει να κάνει κάποιος τεστ;

Ορι­σμέ­νες χώρες θεωρούν τη θερ­μο­κρα­σία του σώματος ως αρχικό στάδιο διά­γνω­σης. Αυτό βοηθά να ανα­γνω­ρί­σουμε πιθανές περι­πτώ­σεις και θα μπο­ρού­σαμε να το χρη­σι­μο­ποι­ή­σουμε σε αερο­δρό­μια και μεγάλες συγκε­ντρώ­σεις. Για άλλους ανθρώ­πους το πρώτο στάδιο είναι η ανοσμία. Πρέπει όμως να στο­χεύ­σουμε τα τεστ που έχουμε στους ανθρώ­πους που απει­λού­νται περισ­σό­τερο εάν μολυν­θούν, καθώς δεν έχουμε ακόμα επάρ­κεια τεστ για όλους.

5. Πως γίνεται η μετά­δοση του ιού από τους ασυμ­πτω­μα­τι­κούς φορείς;

Τα ασυμ­πτω­μα­τικά κρού­σματα έχουν θέσει ακόμα ανα­πά­ντητα ερω­τή­ματα για την μετά­δοση και τη συμ­πτω­μα­το­λο­γία του ιού. Ασυμ­πτω­μα­τικά θεω­ρούμε τα εργα­στη­ριακά επι­βε­βαιω­μένα κρού­σματα όπου τα μολυ­σμένα με COVID-19 άτομα, δεν εμφα­νί­ζουν συμ­πτώ­ματα.

Η κλασική συμ­πτω­μα­τική μετά­δοση ανα­φέ­ρε­ται στη μετά­δοση από ένα άτομο που βιώνει συμ­πτώ­ματα. Έχουν ανα­φερ­θεί επίσης περι­πτώ­σεις όπου ορι­σμένα άτομα μπορούν να μετα­δώ­σουν τον ιό στην περίοδο επώασης, δηλαδή τον χρόνο μεταξύ έκθεσης στον ιό και έναρξης των συμ­πτω­μά­των, που είναι επίσης γνωστή ως ‘προ-συμπτωματική’ περί­ο­δος.

Τα υπο­λο­γι­στικά μοντέλα δεί­χνουν ότι εάν υπάρ­χουν πολλοί άνθρω­ποι που είναι ασυμ­πτω­μα­τι­κοί αλλά μολυ­σμα­τι­κοί, είναι πολύ πιο δύσκολο να γίνει απο­κλι­μά­κωση χωρίς ανα­ζω­πύ­ρωση.

Υπάρχει δια­φω­νία σχετικά με το πόση δια­σπορά προ­έρ­χε­ται από ασυμ­πτω­μα­τι­κούς ή προ­συμ­πτω­μα­τι­κούς, αλλά γνω­ρί­ζουμε ότι πολλοί άνθρω­ποι με τον ιό δεν ανα­φέ­ρουν συμ­πτώ­ματα και κάποιοι από αυτούς ενδέ­χε­ται να τον μετα­δώ­σουν. Τους επό­με­νους μήνες οι μετα-αναλύσεις θα βοη­θή­σουν στην εξαγωγή σαφέ­στε­ρων συμπε­ρα­σμά­των.

6. Πόσο διαρκεί η ανοσία;

Οι ασθε­νείς που αναρ­ρώ­νουν αφού κατα­πο­λε­μή­σουν με επι­τυ­χία έναν ιό, μετά την ανο­σο­α­πό­κριση κανο­νικά δημιουρ­γούν και ανοσία. Όμως, καθώς η ασθέ­νεια μελε­τά­ται για λίγους μόνο μήνες, υπάρχει έλλειψη μακρο­πρό­θε­σμων δεδο­μέ­νων.

Μέχρι στιγμής, οι περισ­σό­τε­ροι ερευ­νη­τές που έχουν μελε­τή­σει κορω­νοϊ­ούς που σχε­τί­ζο­νται με τον SARS-CoV-2, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων του SARS, του MERS και του κοινού κρυο­λο­γή­μα­τος, είναι πεπει­σμέ­νοι ότι οι άνθρω­ποι που αναρ­ρώ­νουν κερ­δί­ζουν κάποια ανοσία στον νέο ιό, με βάση παλιό­τε­ρες μελέτες και ανα­φο­ρές κλι­νι­κών περι­πτώ­σεων (βλ. γράφημα).

Τώρα οι ερευ­νη­τές παγκο­σμίως προ­σπα­θούν να προσ­διο­ρί­σουν τα επίπεδα αντι­σω­μά­των που απαι­τού­νται για τη δημιουρ­γία προ­στα­τευ­τι­κής ανοσίας έναντι του SARS-COV-2, πως η σοβα­ρό­τητα της λοί­μω­ξης επη­ρε­ά­ζει τη δύναμη αυτής της ανοσίας και και πόσο καιρό το ανο­σο­ποι­η­τικό σύστημα μπορεί να δια­τη­ρή­σει την άμυνά του έναντι του COVID-19. Δεν ξέρουν όμως ακόμα αν και αν η ανοσία θα διαρ­κέ­σει μερι­κούς μήνες, ένα χρόνο ή εάν θα είναι ισόβια.

Πολλά επίσης θα εξαρ­τη­θούν από το πόσο ευαί­σθητα και συγκε­κρι­μένα είναι τα διάφορα τεστ αντι­σω­μά­των και αν μπορούν να απο­φύ­γουν ψευδείς θετικές δια­γνώ­σεις λόγω ομοιό­τη­τας των αντι­σω­μά­των σε σχε­τι­κούς ιούς. Η διάρ­κεια της ανοσίας είναι εξαι­ρε­τικά σημα­ντική όχι μόνο για να υπο­λο­γι­στεί η έκταση της ανοσίας τής αγέλης, αλλά ώστε να υπάρξει στα­διακή επι­στροφή στον κοι­νω­νικό και εργα­σιακό ιστό με ασφά­λεια.

7. Γνω­ρί­ζουμε εάν ο ιός θα μεταλ­λα­χθεί;

Οι ιοί μεταλ­λάσ­σο­νται συνεχώς, αλλά οι περισ­σό­τε­ρες τρο­πο­ποι­ή­σεις στον γενε­τικό τους κώδικα δεν επι­φέ­ρουν σημα­ντική διαφορά στη δομή τους. Η πραγ­μα­τική ανη­συ­χία μας έγκει­ται στο εάν ο ιός μεταλ­λα­χθεί τόσο, ώστε το εμβόλιο να μην λει­τουρ­γεί.

8. Η ασθέ­νεια εξαρ­τά­ται από την εποχή ή από τον καιρό και κατά πόσο θα υπάρ­ξουν λιγό­τε­ρες περι­πτώ­σεις το καλο­καίρι;

Σχεδόν όλοι οι ανα­πνευ­στι­κοί ιοί (μια ομάδα που περι­λαμ­βά­νει τον SARS-COV-2) είναι επο­χι­κοί. Τα κρυο­λο­γή­ματα και η γρίπη είναι πιο συνη­θι­σμένα στους χει­με­ρι­νούς μήνες από ότι το καλο­καίρι, αλλά δεν είναι ακόμη γνωστό αν ο θερ­μό­τε­ρος καιρός θα αλλάξει το ρυθμό της εξά­πλω­σης του ιού και εάν δηλαδή θα υπάρ­ξουν επο­χια­κές επι­πτώ­σεις. Από τα μέχρι στιγμής στοι­χεία, ο ιός SARS-COV-2 μπορεί να μετα­δο­θεί σε όλες τις περιο­χές, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των ζωνών με ζεστό και υγρό κλίμα.

9. Πως μπο­ρούμε να περιο­ρί­σουμε τις αβε­βαιό­τη­τες και να μειώ­σουμε το ρίσκο;

Αυτό θα γίνει με το να εντο­πί­σουμε σε ποιες πλη­θυ­σμια­κές ομάδες η θνη­τό­τητα είναι πολύ υψηλή. Προσ­διο­ρί­ζο­ντας το πρό­βλημα θα μπο­ρέ­σουμε να μειώ­σουμε το ρίσκο για συγκε­κρι­μέ­νες κατη­γο­ρίες πολιτών, ενώ παράλ­ληλα, άλλες κατη­γο­ρίες στις οποίες η θνη­τό­τητα είναι εξαι­ρε­τικά μικρή θα μπορούν στα­διακά να επα­νέρ­χο­νται στην εργασία τους. Αν μπο­ρέ­σουμε να προ­στα­τεύ­ουμε τις ευπα­θείς ομάδες του πλη­θυ­σμού, τότε θα περιο­ρί­σουμε κατά πολύ το πρό­βλημα.

Πρα­κτικά αυτό σημαί­νει ότι όσοι ανήκουν σε αυτές τις ομάδες πρέπει να συνε­χί­ζουν να εργά­ζο­νται από το σπίτι, χωρίς αυτό να σημαί­νει ότι θα είναι απο­κλει­σμέ­νοι στο σπίτι. Θα πρέπει όμως να προ­σέ­χουν πολύ περισ­σό­τερο.

10. Σημαί­νει όμως αυτό πως όλοι οι υπό­λοι­ποι μπο­ρούμε να επι­στρέ­ψουμε στην εργασία και στις συνή­θειές μας χωρίς να υπάρχει κανένα πρό­βλημα;

Θα πρέπει να συνε­χί­σουμε να τηρούμε τους κανόνες φυσικής από­στα­σης και υγιει­νής. Κατά δεύ­τε­ρον, πρέπει να εξα­σφα­λί­σουμε για τις ευπα­θείς ομάδες και τους ηλι­κιω­μέ­νους βοήθεια στο σπίτι, φαρ­μα­κευ­τική αγωγή και πρό­σβαση σε ασφαλές περι­βάλ­λον μέσα στο σύστημα υγείας. Είναι ανα­γκαίο επίσης να έχουμε συγκε­κρι­μέ­νες οδηγίες συγκα­τοί­κη­σης όταν υπάρχει άτομο που ανήκει στις ευπα­θείς ομάδες μέσα στις οικο­γέ­νειες. Παράλ­ληλα οι επι­χει­ρή­σεις πρέπει να δια­μορ­φώ­νουν ασφαλές περι­βάλ­λον εργα­σίας.

Η απο­κλι­μά­κωση θα πρέπει να γίνει σε στάδια, έτσι ώστε να μπο­ρούμε να μετράμε σε κάθε στάδιο τις επι­πτώ­σεις του προη­γού­με­νου. Δηλαδή, εάν η αύξηση των εισα­γω­γών στα νοσο­κο­μεία και στις ΜΕΘ είναι μικρή, τότε μπο­ρούμε να προ­χω­ράμε με εμπι­στο­σύνη στο μέτρο που απο­σύρ­θηκε. Εάν είναι μεγάλη και δημιουρ­γεί πίεση στο σύστημα υγείας, τότε το μέτρο που απο­κλι­μα­κώ­θηκε μπορεί να επα­νέλ­θει και έναντι αυτού να δοκι­μα­στεί κάποιο άλλο.