Η ελληνική πάγια θέση «απάντηση» στα τουρκικά «προβλήματα στο Αιγαίο» για την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών

Οπως προ­χθες (23/1) με την «απά­ντη­ση» του υπουρ­γεί­ου Εξω­τε­ρι­κών στις προ­κλη­τι­κές δη­λώ­σεις του Χου­λου­σί Ακάρ για απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­ση 16 ελ­λη­νι­κών νη­σιών, έτσι και χθες το ελ­λη­νι­κό ΥΠΕΞ «απα­ντά» στον Ερ­τζι­γές με το ίδιο… νό­μι­σμα, πα­ρα­θέ­το­ντας τις πά­γιες θέ­σεις της ελ­λη­νι­κής πλευ­ράς απέ­να­ντι σε όσα υπο­στη­ρί­ζει ο Ερ­τζι­γές ως «τουρ­κι­κές διεκ­δι­κή­σεις» και «προ­βλή­μα­τα στο Αι­γαίο», θέ­σεις που βρί­σκο­νται άλ­λω­στε δη­μο­σιευ­μέ­νες και στην ιστο­σε­λί­δα του ελ­λη­νι­κού υπουρ­γεί­ου Εξω­τε­ρι­κών.

Για την υφα­λο­κρη­πί­δα

Οι θέ­σεις της Ελ­λά­δας επί της ου­σί­ας του ζη­τή­μα­τος της υφα­λο­κρη­πί­δας και των ορίων αυτής, βα­σί­ζο­νται στις προ­βλέ­ψεις του ισχύ­ο­ντος δι­καί­ου της θα­λάσ­σης, συμ­βα­τι­κού και εθι­μι­κού.

Σύμ­φω­να με το άρθρο 121 (2) της Σύμ­βα­σης Δι­καί­ου της Θά­λασ­σας, όλα τα νησιά δι­καιού­νται αι­για­λί­τι­δας ζώνης, συ­νο­ρεύ­ου­σας ζώνης, απο­κλει­στι­κής οι­κο­νο­μι­κής ζώνης (ΑΟΖ) και υφα­λο­κρη­πί­δας.

Ως προς τη μέ­θο­δο οριο­θέ­τη­σης, πάγια θέση της χώρας μας απο­τε­λεί ότι η οριο­θέ­τη­ση όλων των θα­λασ­σί­ων ζωνών, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της υφα­λο­κρη­πί­δας, θα πρέ­πει να γίνει με βάση την αρχή της ίσης από­στα­σης/μέσης γραμ­μής.

Συ­να­φώς ση­μειώ­νε­ται ότι… ελ­λεί­ψει συμ­φω­νί­ας οριο­θέ­τη­σης με γει­το­νι­κά κράτη, το εξω­τε­ρι­κό όριο της ελ­λη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας είναι η μέση γραμ­μή με­τα­ξύ των ελ­λη­νι­κών ακτών και των ακτών που είναι πα­ρα­κεί­με­νες ή αντι­κεί­με­νες σε αυτές.

Για τα χω­ρι­κά ύδατα

Βάσει εθι­μι­κού κα­νό­να του Δι­καί­ου της Θά­λασ­σας, που εν­σω­μα­τώ­νε­ται και στη Σύμ­βα­ση των ΗΕ για το Δί­καιο της Θά­λασ­σας, η Ελ­λά­δα δι­καιού­ται να επε­κτεί­νει μέχρι τα 12 ν.μ. την αι­για­λί­τι­δα ζώνη της.

Το δι­καί­ω­μα επέ­κτα­σης του ορίου της αι­για­λί­τι­δας ζώνης μέχρι τα 12 ν.μ. είναι κυ­ριαρ­χι­κό και ασκεί­ται μο­νο­με­ρώς και κατά συ­νέ­πεια δεν υπό­κει­ται σε κα­νε­νός εί­δους πε­ριο­ρι­σμό ή εξαί­ρε­ση και δεν επι­δέ­χε­ται αμ­φι­σβη­τή­σε­ως από τρίτα κράτη…

Η συ­ντρι­πτι­κή πλειο­ψη­φία των πα­ρά­κτιων κρα­τών, πλην ελα­χί­στων εξαι­ρέ­σε­ων, έχει προσ­διο­ρί­σει το εύρος της αι­για­λί­τι­δας ζώνης στα 12 ν.μ. Η ίδια η Τουρ­κία έχει επε­κτεί­νει, ήδη από το 1964, την αι­για­λί­τι­δα ζώνη της στα 12 ν.μ. στον Εύ­ξει­νο Πόντο και τη Με­σό­γειο.

Η Ελ­λά­δα κατά την κύ­ρω­ση της Σύμ­βα­σης για το Δί­καιο της Θά­λασ­σας (Ν. 2321/1995) δή­λω­σε ρητά ότι επι­φυ­λάσ­σε­ται να ασκή­σει σε οιο­δή­πο­τε χρόνο το δι­καί­ω­μά της να επε­κτεί­νει την αι­για­λί­τι­δα ζώνη της μέχρι τα 12 ν.μ.

Για τις γκρί­ζες ζώνες

Το διε­θνές νο­μι­κό πλαί­σιο, ωστό­σο, με το οποίο ρυθ­μί­στη­καν τα θέ­μα­τα κυ­ριαρ­χί­ας στην πε­ριο­χή μετά τους Πα­γκο­σμί­ους Πο­λέ­μους (Συν­θή­κες Λω­ζά­νης 1923 και Πα­ρι­σί­ων 1947) είναι απο­λύ­τως σαφές και αδιαμ­φι­σβή­τη­το. Ει­δι­κό­τε­ρα το άρθρο 12 της Συν­θή­κης της Λω­ζάν­νης του 1923 προ­βλέ­πει τα εξής: «Η λη­φθεί­σα από­φα­σις… η αφο­ρώ­σα εις την κυ­ριαρ­χί­αν της Ελ­λά­δος επί των νήσων της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου, εκτός της Ίμ­βρου, Τε­νέ­δου και των Λα­γου­σών νήσων (Μαυ­ρυών), ιδία των νήσων Λή­μνου, Σα­μο­θρά­κης, Μυ­τι­λή­νης, Χίου, Σάμου και Ικα­ρί­ας επι­κυ­ρού­ται… Εκτός αντι­θέ­του δια­τά­ξε­ως της πα­ρού­σης Συν­θή­κης, αι νήσοι, αι κεί­με­ναι εις μι­κρο­τέ­ραν από­στα­σιν των τριών μι­λί­ων της ασια­τι­κής ακτής, πα­ρα­μέ­νου­σιν υπό την τουρ­κι­κήν κυ­ριαρ­χί­αν».

Σύμ­φω­να με το άρθρο 15 της Συν­θή­κης της Λω­ζάν­νης “Η Τουρ­κία πα­ραι­τεί­ται υπέρ της Ιτα­λί­ας πα­ντός δι­καιώ­μα­τος και τί­τλου επί των κά­τω­θι απα­ριθ­μου­μέ­νων νήσων, του­τέ­στι της Αστυ­πα­λαί­ας, Ρόδου, Χάλ­κης, Καρ­πά­θου, Κάσ­σου, Τήλου, Νι­σύ­ρου, Κα­λύ­μνου, Λέρου, Πά­τμου, Λει­ψούς, Σύμης και Κω, των κα­τε­χο­μέ­νων νυν υπό της Ιτα­λί­ας και των νη­σί­δων των εξ αυτών εξαρ­τω­μέ­νων, ως και της νήσου Κα­στελ­λο­ρί­ζου”. Πε­ραι­τέ­ρω, το άρθρο 14 της Συν­θή­κης Ει­ρή­νης των Πα­ρι­σί­ων (10.12.1947) προ­βλέ­πει : «Η Ιτα­λία εκ­χω­ρεί εις την Ελ­λά­δα εν πλή­ρει κυ­ριαρ­χία τας νή­σους της Δω­δε­κα­νή­σου τας κα­τω­τέ­ρω απα­ριθ­μου­μέ­νας, ήτοι: Αστυ­πά­λαιαν, Ρόδον, Χάλ­κην, Κάρ­πα­θον, Κάσον, Τήλον, Νί­συ­ρον, Κά­λυ­μνον, Λέρον, Πά­τμον, Λει­ψών, Σύμην, Κω και Κα­στελ­λό­ρι­ζον, ως και τας πα­ρα­κει­μέ­νας νη­σί­δας».

Σύμ­φω­να με το άρθρο 16 της Συν­θή­κης της Λω­ζάν­νης : «Η Τουρ­κία δηλοί ότι πα­ραι­τεί­ται πα­ντός τί­τλου και δι­καιώ­μα­τος πάσης φύ­σε­ως επί των εδα­φών ή εν σχέ­σει προς τα εδάφη άτινα κεί­νται πέραν των προ­βλε­πο­μέ­νων υπό της πα­ρού­σης Συν­θή­κης ορίων, ως και επί των νήσων, εκτός εκεί­νων ων η κυ­ριαρ­χία έχει ανα­γνω­ρι­σθή αυτή δια της πα­ρού­σης Συν­θή­κης, της τύχης των εδα­φών και των νήσων τού­των κα­νο­νι­σθεί­σης ή κα­νο­νι­σθη­σο­μέ­νης με­τα­ξύ των εν­δια­φε­ρο­μέ­νων…».

Δυ­νά­μει των νο­μι­κών αυτών τί­τλων, η Ελ­λά­δα ασκεί νο­μί­μως, αδια­λεί­πτως, εμπρά­κτως και με ει­ρη­νι­κό τρόπο την κυ­ριαρ­χία της επί όλων των νήσων, νη­σί­δων και βρα­χο­νη­σί­δων που εμπί­πτουν, κατά τα προ­α­να­φε­ρό­με­να, στο έδα­φός της χωρίς να έχει υπάρ­ξει ου­δε­μία αμ­φι­σβή­τη­ση από άλλο κρά­τος, πλην των αβά­σι­μων όψι­μων αμ­φι­σβη­τή­σε­ων της Τουρ­κί­ας.

Για τα Ιμια

Το νο­μι­κό κα­θε­στώς των νήσων και νη­σί­δων του Αι­γαί­ου είναι ξε­κά­θα­ρο. Η ελ­λη­νι­κή κυ­ριαρ­χία επί των Ιμίων προ­κύ­πτει σαφώς από διε­θνή συμ­βα­τι­κά κεί­με­να, δη­λα­δή τη Συν­θή­κη της Λω­ζάν­νης του 1923, τις Ιταλο-τουρ­κι­κές Συμ­φω­νί­ες του 1932 και τη Συν­θή­κη των Πα­ρι­σί­ων του 1947. Συ­γκε­κρι­μέ­να:

• Βάσει της Συν­θή­κης της Λω­ζάν­νης (άρθρο 15) τα Ίμια μαζί με όλο το Δω­δε­κα­νη­σια­κό σύ­μπλεγ­μα πε­ρι­ήλ­θαν στην Ιτα­λία. Επι­πλέ­ον, από τα άρθρα 12 και 16 προ­κύ­πτει ότι η Τουρ­κία πα­ραι­τή­θη­κε κάθε κυ­ριαρ­χι­κού δι­καιώ­μα­τος επί όλων των νη­σιών που βρί­σκο­νται πέραν των 3 μι­λί­ων από την ασια­τι­κή ακτή, πλήν της Ίμ­βρου, της Τε­νέ­δου και των Λα­γου­σών. Συ­νε­πώς πα­ραι­τή­θη­κε κάθε κυ­ριαρ­χι­κού της δι­καιώ­μα­τος και επί των Ιμίων που βρί­σκο­νται σε από­στα­ση 3,7 μίλια από τις τουρ­κι­κές ακτές.

• Με την Ιταλο-Τουρ­κι­κή Συμ­φω­νία του Ια­νουα­ρί­ου 1932 και του συ­μπλη­ρω­μα­τι­κού αυτής Πρω­το­κόλ­λου της 28.12.1932, οριο­θε­τή­θη­καν τα θα­λάσ­σια σύ­νο­ρα των δύο χωρών με­τα­ξύ Μι­κρα­σια­τι­κής Ακτής και Δω­δε­κα­νη­σια­κού συ­μπλέγ­μα­τος. Το­νί­ζε­ται ότι τα Ίμια πε­ρι­ήλ­θαν στην Ιτα­λία με τη Συν­θή­κη της Λω­ζάν­νης, κάτι που απλώς επι­βε­βαιώ­νε­ται από το γε­γο­νός ότι στο ση­μείο 30 του συ­μπλη­ρω­μα­τι­κού Πρω­το­κόλ­λου που υπε­γρά­φη στις 28.12.1932 ανα­φέ­ρο­νται ως ένα από τα ση­μεία ιτα­λι­κής κυ­ριαρ­χί­ας από τα οποία θα υπο­λο­γί­ζε­ται η μέση γραμ­μή για το δια­χω­ρι­σμό των χω­ρι­κών υδά­των με­τα­ξύ Ιτα­λί­ας και Τουρ­κί­ας.

• Βάσει της Συν­θή­κης Ει­ρή­νης των Πα­ρι­σί­ων του 1947 (άρθρο 14), η κυ­ριαρ­χία επί των Δω­δε­κα­νή­σων, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των Ιμίων, πε­ρι­ήλ­θε από την Ιτα­λία στην Ελ­λά­δα. Δη­λα­δή, η Ελ­λά­δα δια­δέ­χθη­κε την Ιτα­λία, ασκού­σα αυτή πλέον κυ­ριαρ­χία επί των Δω­δε­κα­νή­σων.

Την προ­α­να­φερ­θεί­σα νο­μι­κή επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία συ­μπλη­ρώ­νει η έμπρα­κτη, ει­ρη­νι­κή και συ­νε­χής άσκη­ση κυ­ριαρ­χί­ας επί των Ιμίων από την Ελ­λά­δα, αδια­λεί­πτως από το 1947, χωρίς η Τουρ­κία να την αμ­φι­σβη­τή­σει ποτέ μέχρι την κρίση 1995-96.

Για τον ενα­έ­ριο χώρο

Η κυ­ριαρ­χία της Ελ­λά­δας στον αέρα ασκεί­ται εντός 10 ν.μ. από τις ακτές της… Η Ελ­λά­δα, ως κυ­ρί­αρ­χο κρά­τος, επέ­λε­ξε να ασκεί κυ­ριαρ­χία στον αέρα μέχρι το όριο των 10 ν.μ. των χω­ρι­κών της υδά­των που όρισε το 1931, όσον αφορά τα ζη­τή­μα­τα αε­ρο­πο­ρί­ας και αστυ­νο­μεύ­σε­ως αυτής, ενώ στη θά­λασ­σα επέ­λε­ξε να ασκεί κυ­ριαρ­χία μέχρι τα 6 ν.μ…

Η Τουρ­κία πα­ρα­βιά­ζει συ­νε­χώς τον ελ­λη­νι­κό εθνι­κό ενα­έ­ριο χώρο με στρα­τιω­τι­κά αε­ρο­σκά­φη, συ­χνό­τα­τα οπλι­σμέ­να, τα οποία πραγ­μα­το­ποιούν και πτή­σεις σε χα­μη­λό ύψος ακόμη και άνω­θεν κα­τοι­κη­μέ­νων νη­σιών. Η συ­μπε­ρι­φο­ρά αυτή της Τουρ­κί­ας, πέραν της κα­τά­φω­ρης πα­ρα­βί­α­σης της ελ­λη­νι­κής κυ­ριαρ­χί­ας και του ως εκ τού­του εν­δε­χο­μέ­νου πρό­κλη­σης θερ­μού επει­σο­δί­ου, δη­μιουρ­γεί κιν­δύ­νους και για την πο­λι­τι­κή αε­ρο­πο­ρία.

Ο ισχυ­ρι­σμός της Τουρ­κί­ας περί αντι­θέ­σε­ως του εύ­ρους του ελ­λη­νι­κού εθνι­κού ενα­ε­ρί­ου χώρου προς το διε­θνές δί­καιο είναι αβά­σι­μος για τους εξής λό­γους:

• δε­δο­μέ­νου ότι ο «δι­καιού­με­νος το μεί­ζον, δι­καιού­ται και το έλασ­σον», η άσκη­ση κυ­ριαρ­χί­ας στον ενα­έ­ριο χώρο μέχρι τα 10 ν.μ. είναι απο­λύ­τως νό­μι­μη, αφού δεν υπερ­βαί­νει τα 12 ν.μ. που ορί­ζει το δί­καιο της θά­λασ­σας ως ανώ­τα­το όριο του εύ­ρους της αι­για­λί­τι­δας ζώνης και του εθνι­κού ενα­έ­ριου χώρου,

• η Τουρ­κία, από το 1931 και για πολ­λές δε­κα­ε­τί­ες απο­δε­χό­ταν το εύρος των 10 ν.μ. του ελ­λη­νι­κού εθνι­κού ενα­έ­ριου χώρου χωρίς ου­δε­μία δια­μαρ­τυ­ρία ή αμ­φι­σβή­τη­ση, γε­γο­νός που θε­με­λιώ­νει κατά το διε­θνές δί­καιο σιω­πη­ρή απο­δο­χή. Το σχε­τι­κό Προ­ε­δρι­κό Διά­ταγ­μα εφαρ­μό­σθη­κε από το 1931 ομοιό­μορ­φα, χωρίς οποια­δή­πο­τε δια­μαρ­τυ­ρία όσον αφορά στη νο­μι­κή του βάση.

Για την απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­ση των νη­σιών του Αι­γαί­ου

Το δι­καί­ω­μα της Ελ­λά­δας να εξο­πλί­σει τη Λήμνο και τη Σα­μο­θρά­κη ανα­γνω­ρί­σθη­κε από την Τουρ­κία, σύμ­φω­να και με την επι­στο­λή που απηύ­θυ­νε στον έλ­λη­να Πρω­θυ­πουρ­γό στις 6 Μαΐου 1936 ο τότε Τούρ­κος Πρέ­σβης στην Αθήνα Roussen Esref, κα­τό­πιν οδη­γιών της Κυ­βέρ­νη­σής του.

Η Τουρ­κι­κή Κυ­βέρ­νη­ση επα­νέ­λα­βε αυτή τη θέση, όταν ο τότε Υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών της Τουρ­κί­ας, Rustu Aras, απευ­θυ­νό­με­νος προς την Τουρ­κι­κή Εθνο­συ­νέ­λευ­ση με την ευ­και­ρία της κύ­ρω­σης της Συμ­βά­σε­ως του Montreux, ανα­γνώ­ρι­σε ανε­πι­φύ­λα­κτα το νό­μι­μο δι­καί­ω­μα της Ελ­λά­δας να εγκα­τα­στή­σει στρα­τεύ­μα­τα στη Λήμνο και τη Σα­μο­θρά­κη.

Που­θε­νά στη Συν­θή­κη Ει­ρή­νης της Λω­ζάν­νης δεν προ­βλέ­πε­ται ότι τα νησιά Μυ­τι­λή­νη, Χίος, Σάμος και Ικα­ρία θα τε­λούν υπό κα­θε­στώς απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­ή­σε­ως.

Η Ελ­λη­νι­κή Κυ­βέρ­νη­ση ανέ­λα­βε μόνον την υπο­χρέ­ω­ση, σύμ­φω­να με το Aρθρο 13 της Συν­θή­κης Ει­ρή­νης της Λω­ζάν­νης, να μην εγκα­τα­στή­σει εκεί ναυ­τι­κές βά­σεις ή οχυ­ρω­μα­τι­κά έργα.

Τα Δω­δε­κά­νη­σα πα­ρα­χω­ρή­θη­καν στην Ελ­λά­δα “κατά πλήρη κυ­ριαρ­χία” από τη Σύμ­βα­ση Ει­ρή­νης των Πα­ρι­σί­ων, με­τα­ξύ Ιτα­λί­ας και Συμ­μά­χων, τον Απρί­λιο του 1947.

Όσον αφορά τους τουρ­κι­κούς ισχυ­ρι­σμούς για απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­ση των Δω­δε­κα­νή­σων, ση­μειώ­νε­ται ότι:

• Η Τουρ­κία δεν απο­τε­λεί συμ­βαλ­λό­με­νο μέρος σε αυτήν τη Συν­θή­κη του 1947, η οποία, επο­μέ­νως, απο­τε­λεί “res inter alios acta” γι’ αυτήν, δη­λα­δή ζή­τη­μα που αφορά άλλα κράτη. Σύμ­φω­να δε με το άρθρο 34 της Συν­θή­κης της Βιέν­νης για το Δί­καιο των Συν­θη­κών, “μια συν­θή­κη δεν δη­μιουρ­γεί υπο­χρε­ώ­σεις ή δι­καιώ­μα­τα για τρί­τες χώρες” εκτός των συμ­βαλ­λο­μέ­νων.

• …τα κα­θε­στώ­τα απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης έχα­σαν το λόγο ύπαρ­ξής τους με τη δη­μιουρ­γία των συ­να­σπι­σμών του ΝΑΤΟ και του Συμ­φώ­νου της Βαρ­σο­βί­ας, ως ασύμ­βα­τα με τη συμ­με­το­χή χωρών σε στρα­τιω­τι­κούς συ­να­σπι­σμούς. Στο πλαί­σιο αυτό, το κα­θε­στώς της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης έπαψε να εφαρ­μό­ζε­ται για τα ιτα­λι­κά νησιά Panteleria, Lampedusa, Lampione και Linosa, καθώς και για τη Δ. Γερ­μα­νία από τη μια πλευ­ρά, και τη Βουλ­γα­ρία, Ρου­μα­νία, Αν. Γερ­μα­νία, Ουγ­γα­ρία και Φιν­λαν­δία από την άλλη πλευ­ρά.

Πέραν των ανω­τέ­ρω, η Ελ­λά­δα, όπως και κάθε άλλο κυ­ρί­αρ­χο κρά­τος στον κόσμο, δεν μπο­ρεί να πα­ραι­τη­θεί από το φυ­σι­κό και νό­μι­μο δι­καί­ω­μά της για άμυνα σε πε­ρί­πτω­ση απει­λής στρε­φο­μέ­νης κατά των νη­σιών της ή οποιου­δή­πο­τε άλλου μέ­ρους της επι­κρά­τειάς της. Πόσο μάλ­λον, τη στιγ­μή που η Τουρ­κία, πα­ρα­βιά­ζο­ντας κα­τά­φω­ρα τον Χάρτη των Ηνω­μέ­νων Εθνών, την απει­λεί με πό­λε­μο σε πε­ρί­πτω­ση που ασκή­σει ένα νό­μι­μο και κυ­ριαρ­χι­κό δι­καί­ω­μα που της πα­ρέ­χει το διε­θνές δί­καιο.

Η προ­α­να­φε­ρό­με­νη κα­τά­στα­ση πραγ­μά­των, συν­δυα­ζό­με­νη με την απει­λή πο­λέ­μου (casus belli) και τη γε­νι­κό­τε­ρη ανα­θε­ω­ρη­τι­κή τάση της Τουρ­κί­ας ως προς το εδα­φι­κό και νο­μι­κό κα­θε­στώς των ελ­λη­νι­κών νη­σιών που ορί­ζε­ται από διε­θνείς συν­θή­κες και το διε­θνές δί­καιο γε­νι­κό­τε­ρα, υπο­χρε­ώ­νει και νο­μι­μο­ποιεί την Ελ­λά­δα να προ­βεί στην ανα­γκαία αμυ­ντι­κή προ­πα­ρα­σκευή που θα της επι­τρέ­ψει να ασκή­σει, εάν πα­ρα­στεί ανά­γκη, το δι­καί­ω­μα της νό­μι­μης άμυ­νας, το οποίο προ­βλέ­πε­ται από το άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνω­μέ­νων Εθνών, και να προ­στα­τεύ­σει τα ελ­λη­νι­κά νησιά.