Στο στόχαστρο της κλιματικής αλλαγής η Ελλάδα: Μεγάλες φωτιές, καύσωνες και μειωμένη υγρασία – Ζοφερές προβλέψεις των επιστημόνων

Τα στοι­χεία για τους καύ­σω­νες, τις πυρ­κα­γιές και τις πλημ­μύ­ρες είναι πλέον τόσο συ­ντρι­πτι­κά που δεν αφή­νουν κα­νέ­να πε­ρι­θώ­ριο αμ­φι­βο­λί­ας σχε­τι­κά με την κλι­μα­τι­κή κρίση. Οι πυρ­κα­γιές στην Ελ­λά­δα, όπως και οι πυρ­κα­γιές σε Ισπα­νία, Γαλ­λία και Πορ­το­γα­λία έχουν ως κοινό πα­ρο­νο­μα­στή την κλι­μα­τι­κή κρίση. Υψη­λό­τε­ρες θερ­μο­κρα­σί­ες, ισχυ­ρό­τε­ροι άνε­μοι, πολύ μειω­μέ­νη υγρα­σία στο έδα­φος που πέ­φτει κάτω από το 10% και πα­ρα­τε­τα­μέ­νη ξη­ρα­σία, είναι συ­νέ­πειες της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής που ανα­μέ­νε­ται μά­λι­στα να επι­δει­νω­θούν τα επό­με­να χρό­νια, σύμ­φω­να με τους επι­στή­μο­νες.

Η θερ­μο­κρα­σία στην Ευ­ρώ­πη θα συ­νε­χί­σει να ανε­βαί­νει με ρυθμό που θα ξε­περ­νά τον αντί­στοι­χο της μέσης πα­γκό­σμιας θερ­μο­κρα­σί­ας, ενώ στην Ελ­λά­δα τα δια­θέ­σι­μα στοι­χεία δεί­χνουν δι­πλα­σια­σμό έως και τρι­πλα­σια­σμό των λε­γό­με­νων θερ­μών ημε­ρών, ανα­φέ­ρει μι­λώ­ντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο φυ­σι­κός-με­τε­ω­ρο­λό­γος, ερευ­νη­τής στο Εθνι­κό Αστε­ρο­σκο­πείο Αθη­νών, στο Ιν­στι­τού­το Ερευ­νών Πε­ρι­βάλ­λο­ντος και Βιώ­σι­μης Ανά­πτυ­ξης, Θο­δω­ρής Γιάν­να­ρος.

Δυ­σοί­ω­νες είναι και οι προ­βλέ­ψεις που κάνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κα­θη­γη­τής Ντο­μι­νίκ Μορ­βάν στο πα­νε­πι­στή­μιο της Εξ Μαρ­σέιγ σχε­τι­κά με τις πυρ­κα­γιές στο μέλ­λον. Ο ει­δι­κός στον τομέα της πυ­ρα­σφά­λειας επι­ση­μαί­νει ότι πρέ­πει να εφαρ­μο­στούν διά­φο­ρες τε­χνι­κές για την προ­στα­σία από τις πυρ­κα­γιές και ότι τα ενα­έ­ρια μέσα δεν απο­τε­λούν πα­νά­κεια.

Τι δεί­χνουν τα στοι­χεία για την αύ­ξη­ση της θερ­μο­κρα­σί­ας

«Τα δε­δο­μέ­να που έχου­με σή­με­ρα στη διά­θε­ση μας είναι συ­ντρι­πτι­κά και δεν αφή­νουν κα­νέ­να απο­λύ­τως πε­ρι­θώ­ριο αμ­φι­σβή­τη­σης της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής. Η μέση θερ­μο­κρα­σία της Ευ­ρώ­πης κα­τα­γρά­φει κα­τα­κό­ρυ­φη αύ­ξη­ση εδώ και του­λά­χι­στον 40 χρό­νια, όπως προ­κύ­πτει από τα στοι­χεία της Υπη­ρε­σί­ας Κλι­μα­τι­κής Αλ­λα­γής Copernicus (Copernicus Climate Change Service) της Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης. Τα τε­λευ­ταία 5 χρό­νια ει­δι­κό­τε­ρα, η μέση θερ­μο­κρα­σία της ευ­ρω­παϊ­κής ηπεί­ρου ήταν κατά σχε­δόν 2 C υψη­λό­τε­ρη από την αντί­στοι­χη τιμή κατά το δεύ­τε­ρο μισό του 19ου αιώνα. Η αύ­ξη­ση αυτή μά­λι­στα στη θερ­μο­κρα­σία είναι πε­ρί­που 1 C με­γα­λύ­τε­ρη από την αντί­στοι­χη αύ­ξη­ση που κα­τα­γρά­φει η μέση θερ­μο­κρα­σία του πλα­νή­τη μας, υπο­δει­κνύ­ο­ντας ότι η Ευ­ρώ­πη θερ­μαί­νε­ται τα­χύ­τε­ρα από κάθε άλλη ήπει­ρο κατά τη διάρ­κεια των τε­λευ­ταί­ων δε­κα­ε­τιών. Η πα­ρα­τη­ρού­με­νη αυτή θέρ­μαν­ση συν­δέ­ε­ται άμεσα με την πιο συχνή εμ­φά­νι­ση θερ­μών επει­σο­δί­ων ή/και κυ­μά­των καύ­σω­να, τα οποία χα­ρα­κτη­ρί­ζο­νται επί­σης από με­γα­λύ­τε­ρη έντα­ση και διάρ­κεια. Πε­ρισ­σό­τε­ρο ανη­συ­χη­τι­κό όμως είναι το γε­γο­νός ότι, με βάση και την τε­λευ­ταία έκ­θε­ση της Δια­κυ­βερ­νη­τι­κής Επι­τρο­πής για την Κλι­μα­τι­κή Αλ­λα­γή (Intergovernmental Panel on Climate Change – IPCC), η θερ­μο­κρα­σία στην Ευ­ρώ­πη θα συ­νε­χί­σει να ανε­βαί­νει με ρυθμό που θα ξε­περ­νά τον αντί­στοι­χο της μέσης πα­γκό­σμιας θερ­μο­κρα­σί­ας, ενώ οι ακραί­ες θερ­μο­κρα­σί­ες θα εμ­φα­νί­ζο­νται ολο­έ­να και πιο συχνά και με ολο­έ­να και με­γα­λύ­τε­ρη έντα­ση, ακόμη και σε βο­ρειό­τε­ρα γε­ω­γρα­φι­κά πλάτη της ηπεί­ρου» εξη­γεί ο Θο­δω­ρής Γιάν­να­ρος και προ­σθέ­τει:

«Σε ό,τι αφορά στη χώρα μας, τα δια­θέ­σι­μα στοι­χεία δεί­χνουν δι­πλα­σια­σμό έως και τρι­πλα­σια­σμό των λε­γό­με­νων θερ­μών ημε­ρών (ημέ­ρες κατά τις οποί­ες η μέ­γι­στη θερ­μο­κρα­σία ξε­περ­νά τους 37 C) κατά τη διάρ­κεια των τε­λευ­ταί­ων 30 ετών (1991-2020), σε σύ­γκρι­ση με τις πε­ριό­δους 1901-1930, 1931-1960 και 1961-1990. Επι­πρό­σθε­τα, κα­τα­γρά­φε­ται κα­τα­κό­ρυ­φη αύ­ξη­ση στη συ­χνό­τη­τα των επει­σο­δί­ων καύ­σω­να, τα οποία εμ­φα­νί­ζο­νται έως και 4 φορές πιο συχνά κατά τα τε­λευ­ταία 30 χρό­νια (1991-2020), και πάλι σε σύ­γκρι­ση με τις πε­ριό­δους 1901-1930, 1931-1960 και 1961-1990. Ανα­φο­ρι­κά με τις κλι­μα­τι­κές προ­βο­λές για το μέλ­λον, η δια­θέ­σι­μη επι­στη­μο­νι­κή βι­βλιο­γρα­φία για την Ελ­λά­δα συμ­φω­νεί ότι έως το 2100 θα υπάρ­ξει πε­ραι­τέ­ρω αύ­ξη­ση στη συ­χνό­τη­τα, την έντα­ση και τη διάρ­κεια των θερ­μών επει­σο­δί­ων ή/και κυ­μά­των καύ­σω­να»

Μειώ­νο­νται και οι βρο­χο­πτώ­σεις

Όπως εξη­γεί ο κ. Γιάν­να­ρος, πέρα από τον θερ­μό­τε­ρο καιρό, η κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή μας φέρ­νει αντι­μέ­τω­πους και με λι­γό­τε­ρη βρο­χό­πτω­ση ή με πιο συχνά και με­γα­λύ­τε­ρα σε διάρ­κεια δια­στή­μα­τα ξη­ρα­σί­ας. Πα­ρό­τι τα στοι­χεία για την με­τα­βο­λή του μέσου ετή­σιου ύψους βρο­χό­πτω­σης, είτε στην Ελ­λά­δα είτε στην Ευ­ρώ­πη, δεν είναι το ίδιο συ­ντρι­πτι­κά όπως τα στοι­χεία για την μέση θερ­μο­κρα­σία, πα­ρα­μέ­νουν ιδιαι­τέ­ρως ανη­συ­χη­τι­κά. Ει­δι­κό­τε­ρα, αν και δεν κα­τα­γρά­φε­ται κά­ποια σαφή τάση σε ό,τι αφορά το συ­νο­λι­κό ύψος της βρο­χής, κα­τα­γρά­φε­ται ση­μα­ντι­κή αύ­ξη­ση της συ­χνό­τη­τας και της διάρ­κειας πε­ριό­δων με κα­θό­λου ή πολύ λίγη βροχή. Με άλλα λόγια, μπο­ρεί να πα­ρα­μέ­νει σχε­δόν στα­θε­ρό το ετή­σιο ποσό βρο­χής που δε­χό­μα­στε, αλλά αυτό πλέον πέ­φτει μα­ζε­μέ­νο σε λίγα επει­σό­δια βρο­χό­πτω­σης με πι­θα­νώς ακραί­ες εντά­σεις. Τις υπό­λοι­πες ημέ­ρες, οι συν­θή­κες ξη­ρα­σί­ας (ανομ­βρία) λει­τουρ­γούν ως επι­βα­ρυ­ντι­κός πα­ρά­γο­ντας για την πι­θα­νό­τη­τα εκ­δή­λω­σης δα­σι­κών πυρ­κα­γιών, καθώς κα­θι­στούν ευ­κο­λό­τε­ρη την ανά­φλε­ξη των δια­θέ­σι­μων δα­σι­κών καυ­σί­μων και στη συ­νέ­χεια τη δια­τή­ρη­ση και με­τά­δο­ση της φω­τιάς. Επι­πρό­σθε­τα, η εκ­δή­λω­ση ακραί­ων και βί­αιων επει­σο­δί­ων βρο­χό­πτω­σης, συ­νο­δευό­με­νων συχνά από θυ­ελ­λώ­δεις ανέ­μους, μπο­ρεί να συ­νει­σφέ­ρει και στην αύ­ξη­ση της δια­θε­σι­μό­τη­τας νε­κρής δα­σι­κής καύ­σι­μης ύλης (π.χ, σπα­σμέ­να κλα­διά, πε­σμέ­νοι κορ­μοί δέ­ντρων).

Η Ευ­ρώ­πη σε κλοιό καύ­σω­να

Το ακραίο κύμα καύ­σω­να που επη­ρέ­α­σε τη βο­ρειο­δυ­τι­κή Ευ­ρώ­πη στις αρχές της εβδο­μά­δας, οδη­γώ­ντας σε θερ­μο­κρα­σί­ες (>40 C) που δεν έχουν κα­τα­γρα­φεί ποτέ ξανά στο Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο, και οι με­γά­λες, κα­τα­στρο­φι­κές δα­σι­κές πυρ­κα­γιές που πλήτ­τουν τη δυ­τι­κή Με­σό­γειο (Ιβη­ρι­κή, Γαλ­λία) δεν απο­τε­λούν κά­ποια σύμ­πτω­ση, αλλά συν­δέ­ο­νται και τα δύο ως γε­γο­νό­τα με την κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή, υπο­στη­ρί­ζει ο κ. Γιάν­να­ρος, ξε­κα­θα­ρί­ζο­ντας ταυ­τό­χρο­να ότι : «Η κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή δεν ευ­θύ­νε­ται άμεσα για τις πυρ­κα­γιές. Δεν είναι η κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή που βάζει φωτιά, αλλά ο άν­θρω­πος (αμέ­λεια, εμπρη­σμός) ή η φύση (κε­ραυ­νοί). Ωστό­σο, η κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή δη­μιουρ­γεί το απα­ραί­τη­το πυ­ρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κό υπό­βα­θρο (hot + dry + windy) ώστε εάν εκ­δη­λω­θεί φωτιά, αυτή να λάβει ευ­κο­λό­τε­ρα δια­στά­σεις και να κα­τα­στεί δυ­νη­τι­κά κα­τα­στρο­φι­κή. Αυτό συμ­βαί­νει διότι η κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή μας οδη­γεί, και ήδη το βλέ­που­με, σε πιο συχνά και πιο έντο­να θερμά και ξηρά επει­σό­δια, τα οποία προ­δια­θέ­τουν την δια­θέ­σι­μη δα­σι­κή καύ­σι­μη ύλη ώστε αυτή να ανα­φλέ­γε­ται ευ­κο­λό­τε­ρα και στη συ­νέ­χεια να δια­τη­ρεί και να με­τα­δί­δει τη φωτιά. Πα­ράλ­λη­λα, η κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή οδη­γεί σε πε­ρισ­σό­τε­ρο θερ­μές και ξηρές νύ­χτες, πε­ριο­ρί­ζο­ντας ση­μα­ντι­κά το πα­ρα­δο­σια­κό νυ­χτε­ρι­νό “πα­ρά­θυ­ρο” ελέγ­χου της φω­τιάς – ένα “πα­ρά­θυ­ρο” που υπάρ­χει τη νύχτα, όταν η θερ­μο­κρα­σία πέ­φτει και η υγρα­σία ανε­βαί­νει, στοι­χεία που κα­θι­στούν δυ­σκο­λό­τε­ρη την ανά­φλε­ξη, δια­τή­ρη­ση και με­τά­δο­ση της φω­τιάς».

Ο Θο­δω­ρής Γιάν­να­ρος υπο­στη­ρί­ζει ακόμα ότι η αν­θρω­πό­τη­τα απέ­τυ­χε στη δια­χεί­ρι­ση του προ­βλή­μα­τος και γι­΄αυ­τό βρι­σκό­μα­στε ήδη αντι­μέ­τω­ποι με τις επι­πτώ­σεις. «Για αυτό πλέον μι­λά­με για κλι­μα­τι­κή κρίση. Η κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή δεν είναι κάτι που πρό­κει­ται να συμ­βεί κά­ποια στιγ­μή στο μέλ­λον. Συμ­βαί­νει ήδη. Συμ­βαί­νει τώρα. Ο άν­θρω­πος θα συ­νε­χί­σει να βιώ­νει τις επι­πτώ­σεις της, και εάν δε λά­βου­με δρα­στι­κά μέτρα προ­σαρ­μο­γής και με­τρια­σμού, η έντα­ση των επι­πτώ­σε­ων θα είναι με­γα­λύ­τε­ρη», κα­τα­λή­γει.

«Τα ενα­έ­ρια μέσα έχουν όριο απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας»

Την εκτί­μη­ση του ότι το 2022 θα είναι μια πολύ κακή χρο­νιά από την άποψη των πυρ­κα­γιών λόγω της έλ­λει­ψης βρο­χών το χει­μώ­να και την άνοι­ξη, εκ­φρά­ζει ο κα­θη­γη­τής Ντο­μι­νίκ Μορ­βάν, που θε­ω­ρεί­ται ει­δι­κός στις πυρ­κα­γιές στη Γαλ­λία.

«Η βλά­στη­ση είναι πολύ ξηρή πα­ντού και οι επα­να­λή­ψεις πολ­λών κυ­μά­των καύ­σω­να, συμ­βάλ­λουν επί­σης στην αύ­ξη­ση του επι­πέ­δου κιν­δύ­νου. Από πλη­ρο­φο­ρί­ες που συλ­λέ­χθη­καν από πυ­ρο­σβέ­στες, πα­ρα­τη­ρή­θη­καν πιο έντο­νες πυρ­κα­γιές στην Ευ­ρώ­πη, πολύ συχνά πάνω από την ικα­νό­τη­τα κα­τά­σβε­σης των ενα­έ­ριων μέσων, γε­γο­νός που εξη­γεί τις επι­πτώ­σεις σε κτί­ρια και πλη­θυ­σμούς με­ρι­κές φορές. Απο­τε­λεί κοινό τόπο στην κοι­νό­τη­τα πυ­ρα­σφά­λειας ότι πρέ­πει να γί­νουν πε­ρισ­σό­τε­ρες ενέρ­γειες για την πρό­λη­ψη αυτών των πυρ­κα­γιών με τη μεί­ω­ση του καύ­σι­μου φορ­τί­ου (χρη­σι­μο­ποιώ­ντας, για πα­ρά­δειγ­μα, ηθε­λη­μέ­νες καύ­σεις ή άλλες τε­χνι­κές για τη μεί­ω­ση του καύ­σι­μου φορ­τί­ου ) ή με τη δη­μιουρ­γία λω­ρί­δων γης όπου αλ­λά­ζει η βλά­στη­ση από τον ένα τύπο στον άλλο για λό­γους πυ­ρό­σβε­σης, προ­κει­μέ­νου να πε­ριο­ρι­στεί η φωτιά ή με την ανά­πτυ­ξη γε­ωρ­γι­κών δρα­στη­ριο­τή­των στις πε­ριο­χές που απει­λού­νται άμεσα από τον κίν­δυ­νο πυρ­κα­γιάς», λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κα­θη­γη­τής του τμή­μα­τος Μη­χα­νι­κής του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Εξ Μαρ­σέιγ.

«Η πρό­κλη­ση δεν είναι μόνο να αγο­ρά­σου­με πε­ρισ­σό­τε­ρα βομ­βαρ­δι­στι­κά ή ελι­κό­πτε­ρα (αυτά τα πρό­σθε­τα μέσα θα μπο­ρού­σαν να είναι δια­θέ­σι­μα σε ευ­ρω­παϊ­κό επί­πε­δο), αλλά να γί­νουν πε­ρισ­σό­τε­ρα πράγ­μα­τα μα­κρο­πρό­θε­σμα για την πρό­λη­ψη των πυρ­κα­γιών μέσα από την δια­τή­ρη­ση των δρα­στη­ριο­τή­των που συμ­βάλ­λουν στη μεί­ω­ση του καύ­σι­μου φορ­τί­ου, απο­φεύ­γο­ντας επί­σης την κα­τα­σκευή σπι­τιών μέσα σε δάση. Συ­νο­πτι­κά, η κα­τα­πο­λέ­μη­ση των πυρ­κα­γιών είναι κυ­ρί­ως πρό­βλη­μα δια­χεί­ρι­σης του το­πί­ου. Δεν θεωρώ ότι οι πυρ­κα­γιές που πα­ρα­τη­ρού­νται στην Ευ­ρώ­πη σή­με­ρα μπο­ρούν να θε­ω­ρη­θούν ως Mega πυρ­κα­γιές, σε σύ­γκρι­ση με ό,τι πα­ρα­τη­ρεί­ται στην Αυ­στρα­λία, τον Κα­να­δά, την Αλά­σκα, τη Ρωσία και την Κα­λι­φόρ­νια. Ακόμα κι αν αυτές οι πυρ­κα­γιές στην Ευ­ρώ­πη μπο­ρούν να θε­ω­ρη­θούν πολύ με­γά­λες ή εκτός ελέγ­χου (επει­δή ακόμη και τα ενα­έ­ρια μέσα έχουν όριο απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας), η έντα­ση τους είναι του­λά­χι­στον δύο ή τρεις φορές μι­κρό­τε­ρη από τις πολύ με­γά­λες πυρ­κα­γιές που πα­ρα­τη­ρού­νται για πα­ρά­δειγ­μα στην Αυ­στρα­λία», κα­τα­λή­γει ο κ. Μορ­βάν.

Πηγή ethnos.gr