Σοφία Χαμονικολάου, διοικήτρια του ΚΕΑΤ: Σύγχρονα προγράμματα εκπαίδευσης ατόμων με αναπηρία όρασης

Το Κέ­ντρο Εκ­παί­δευ­σης και Απο­κα­τά­στα­σης Τυ­φλών (ΚΕΑΤ), είναι ο μο­να­δι­κός Δη­μό­σιος Φο­ρέ­ας της χώρας που κα­λύ­πτει με τις υπη­ρε­σί­ες του τις ανά­γκες των ατό­μων με προ­βλή­μα­τα όρα­σης όλων των ηλι­κιών, στην εκ­παί­δευ­ση και απο­κα­τά­στα­ση, σε εθνι­κό επί­πε­δο.

Βα­σι­κός σκο­πός και των δυο Κέ­ντρων σε Αθήνα και Θεσ­σα­λο­νί­κη, είναι η άρτια εκ­παί­δευ­ση και επι­μόρ­φω­ση των ατό­μων με προ­βλή­μα­τα όρα­σης, σε όλους τους το­μείς ανά­πτυ­ξης. Στό­χος είναι η μεί­ω­ση των συ­νε­πειών που απορ­ρέ­ουν από την οπτι­κή ανα­πη­ρία αλλά και η κοι­νω­νι­κή έντα­ξη από την παι­δι­κή ηλι­κία, μέσω ει­δι­κών προ­γραμ­μά­των, συμ­βου­λευ­τι­κής και ψυ­χο­λο­γι­κής υπο­στή­ρι­ξης, εκ­παί­δευ­σης και σύν­δε­σης με την αγορά ερ­γα­σί­ας, ώστε να επι­τευ­χθεί πλή­ρης ανε­ξαρ­τη­σία και ολο­κλή­ρω­ση της προ­σω­πι­κό­τη­τας.

Στη συ­νέ­ντευ­ξή της στη «δ» η διοι­κή­τρια του ΚΕΑΤ κ. Σοφία Χα­μο­νι­κο­λά­ου μιλά για το τε­ρά­στιο έργο του Κέ­ντρου, τους βα­σι­κούς πυ­λώ­νες εκ­παί­δευ­σης αλλά και τη δυ­να­τό­τη­τα που έχουν άτομα με οπτι­κή ανα­πη­ρία να φι­λο­ξε­νη­θούν δω­ρε­άν στις δομές και να εκ­παι­δευ­τούν τόσο ενή­λι­κες όσο και παι­διά ακόμα και από την προ­νη­πια­κή ηλι­κία στη χρήση του λευ­κού μπα­στου­νιού και στον προ­σα­να­το­λι­σμό ώστε να μπο­ρούν να λει­τουρ­γούν αυ­τό­νο­μα και ανε­ξάρ­τη­τα στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά τους.

• Να ξε­κι­νή­σου­με τη συ­νέ­ντευ­ξη κ. Χα­μο­νι­κο­λά­ου, από τους στό­χους του Κέ­ντρου Εκ­παί­δευ­σης και Απο­κα­τά­στα­σης Τυ­φλών όπου πα­ρό­τι η παν­δη­μία είναι ένα ση­μα­ντι­κό εμπό­διο, εντού­τοις πα­ρά­γε­τε ση­μα­ντι­κό έργο.

Το Κέ­ντρο Εκ­παί­δευ­σης και Απο­κα­τά­στα­σης Τυ­φλών είναι Νο­μι­κό Πρό­σω­πο Δη­μο­σί­ου Δι­καί­ου και είναι ο απο­κλει­στι­κός δη­μό­σιος φο­ρέ­ας υλο­ποί­η­σης της πο­λι­τι­κής για τα άτομα με οπτι­κή ανα­πη­ρία στην Ελ­λά­δα. Ο σκο­πός μας είναι να ανα­πτύ­ξου­με προ­γράμ­μα­τα και υπη­ρε­σί­ες για να στη­ρί­ξου­με τη δια­δι­κα­σία της εκ­παί­δευ­σης των ατό­μων με ανα­πη­ρία όρα­σης αλλά και την κοι­νω­νι­κή και πο­λι­τι­στι­κή τους έντα­ξη και επα­νέ­ντα­ξη σε όλα τα επί­πε­δα, είτε είναι κοι­νω­νι­κό είτε είναι ψυ­χο­λο­γι­κό είτε είναι πο­λι­τι­στι­κό. Και φυ­σι­κά ο απώ­τε­ρος και ση­μα­ντι­κό­τε­ρος στό­χος μας, είναι να δια­σφα­λί­σου­με την ανε­ξάρ­τη­τη αυ­τό­νο­μη και αξιο­πρε­πή δια­βί­ω­σή τους. Οι πυ­λώ­νες της εκ­παί­δευ­σής μας προ­σα­να­το­λί­ζο­νται στην ανε­ξαρ­τη­σία και στην αυ­το­νο­μία των ατό­μων με οπτι­κή ανα­πη­ρία. Ξε­κι­νά­με από την τυ­πι­κή εκ­παί­δευ­σή τους υπο­στη­ρί­ζο­ντας τα παι­διά τα οποία έρ­χο­νται μετά τη λήξη του σχο­λι­κού προ­γράμ­μα­τος για τη φρο­ντι­στη­ρια­κή τους ενί­σχυ­ση, ή την εκ­παί­δευ­σή τους σε ξε­νό­γλωσ­σα μα­θή­μα­τα, στη μου­σι­κή, σε υπο­λο­γι­στές κλπ.

Όμως ένας από τους βα­σι­κούς πυ­λώ­νες εκ­παί­δευ­σης, ίσως ο πιο βα­σι­κός είναι η εκ­παί­δευ­ση στην κι­νη­τι­κό­τη­τα, στον προ­σα­να­το­λι­σμό και στις δε­ξιό­τη­τες κα­θη­με­ρι­νής δια­βί­ω­σης, να μά­θουν δη­λα­δή να χρη­σι­μο­ποιούν το λευκό μπα­στού­νι τους, να είναι τα παι­διά αυ­τό­νο­μα. Αυτό μαζί με την εκ­παί­δευ­σή τους στο σύ­στη­μα γρα­φής και ανά­γνω­σης τυ­φλών, στον Κώ­δι­κα Μπράιγ, είναι τα πιο βα­σι­κά στοι­χεία του προ­γράμ­μα­τός μας προ­σθε­τι­κά σε όλα τα υπό­λοι­πα μα­θή­μα­τα που ακο­λου­θούν οι μα­θη­τές της τυ­πι­κής εκ­παί­δευ­σης.

Η παν­δη­μία είναι ένας τε­ρά­στιος ανα­σταλ­τι­κός πα­ρά­γο­ντας, προ­σπα­θού­με όμως να κερ­δί­σου­με χρόνο εκ­με­ταλ­λευό­με­νοι αυτή την ανα­μο­νή, ώστε να με­θο­δεύ­σου­με και να προ­γραμ­μα­τί­σου­με δρά­σεις ούτως ώστε όταν θα επα­νέλ­θου­με πλή­ρως στην κα­νο­νι­κό­τη­τά μας να εί­μα­στε σε θέση να τις υλο­ποι­ή­σου­με. Λόγω και της φύσης της συ­γκε­κρι­μέ­νης ανα­πη­ρί­ας, που η αφή, η προ­σέγ­γι­ση και το άγ­γιγ­μα είναι βα­σι­κό στοι­χείο της επι­κοι­νω­νί­ας των ατό­μων με οπτι­κή ανα­πη­ρία, η παν­δη­μία και οι πε­ριο­ρι­σμοί μάς έχουν δυ­σκο­λέ­ψει αρ­κε­τά στο κομ­μά­τι της εκ­παί­δευ­σης και πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρο τα παι­διά που έχει επη­ρε­ά­σει την κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά τους.

• Με τη δική σας εμπει­ρία, θα λέ­γα­τε ότι η ελ­λη­νι­κή κοι­νω­νία είναι πε­ρισ­σό­τε­ρο εκ­παι­δευ­μέ­νη πλέον όχι μόνο για να απο­δε­χθεί αλλά και για να συ­μπε­ρι­λά­βει τους αν­θρώ­πους με οπτι­κή ανα­πη­ρία είτε σε επί­πε­δο ερ­γα­σί­ας είτε σε επί­πε­δο κοι­νω­νι­κών συ­να­να­στρο­φών; Υπάρ­χει απο­δο­χή;

Η κοι­νω­νία μας σή­με­ρα είναι πε­ρισ­σό­τε­ρο ενη­με­ρω­μέ­νη σε σχέση με τις προη­γού­με­νες δε­κα­ε­τί­ες όσον αφορά στα άτομα με ανα­πη­ρία και μά­λι­στα στα άτομα με οπτι­κή ανα­πη­ρία. Τώρα αν είναι εκ­παι­δευ­μέ­νη και εξοι­κειω­μέ­νη με την απο­δο­χή ώστε να λει­τουρ­γή­σει και συ­μπε­ρί­λη­ψη στην κοι­νω­νία σε όλες τις εκ­φάν­σεις της, θα έλεγα ότι εί­μα­στε ακόμα σε αρ­χι­κό στά­διο… Εί­μα­στε ίσως κα­λύ­τε­ρα σε σχέση με πριν από κά­ποιες δε­κα­ε­τί­ες αλλά έχου­με πολύ δρόμο μπρο­στά μας.

Υπάρ­χουν στε­ρε­ό­τυ­πα, υπάρ­χουν αντι­λή­ψεις και στά­σεις για τα άτομα με ανα­πη­ρία όρα­σης που εμείς ως Κέ­ντρο κα­λού­μα­στε να πο­λε­μή­σου­με και ταυ­τό­χρο­να να υπε­ρα­σπι­στού­με την δια­μόρ­φω­ση των ίσων ευ­και­ριών για την πλήρη συμ­με­το­χή τους σε όλες τις δρα­στη­ριό­τη­τες της ζωής.

Τα στά­δια της απο­δο­χής είναι πάρα πολλά και για το ίδιο το άτομο που θα πρέ­πει να το απο­δε­χτεί αν μι­λά­με για κά­ποιον ο οποί­ος δεν είναι εκ γε­νε­τής τυ­φλός αλλά έχει επί­κτη­τη ανα­πη­ρία, αλλά και για την οι­κο­γέ­νεια. Το πε­ρι­βάλ­λον δια­δρα­μα­τί­ζει πάρα πολύ ση­μα­ντι­κό ρόλο στο πώς θα το απο­δε­χτεί και πώς θα βοη­θή­σει το ίδιο το άτομο να το απο­δε­χτεί στην πράξη. Και από κει και πέρα με δρά­σεις, ενη­με­ρώ­σεις κλπ προ­σπα­θού­με και εμείς να συμ­βά­λου­με σε αυτό το κομ­μά­τι όσον αφορά στην εκ­παί­δευ­ση της κοι­νω­νί­ας.

• Αυτό που είναι εν­θαρ­ρυ­ντι­κό πά­ντως είναι ότι συ­να­ντά­με πε­ρισ­σό­τε­ρα άτομα, και παι­διά και ενή­λι­κες, έξω πλέον και τα βλέ­που­με να ερ­γά­ζο­νται να έχουν δη­λα­δή την ευ­και­ρία της απα­σχό­λη­σης και της αυ­το­νο­μί­ας που ίσως πριν από με­ρι­κά χρό­νια αυτό να ήταν η εξαί­ρε­ση του κα­νό­να.

Αυτό έχει να κάνει και με την πρω­το­βάθ­μια και την δευ­τε­ρο­βάθ­μια αλλά και την πα­νε­πι­στη­μια­κή εκ­παί­δευ­ση που λαμ­βά­νουν τα τυφλά παι­διά. Η κοι­νω­νία εκ­παι­δεύ­ε­ται.

Τα παι­διά φοι­τούν κα­νο­νι­κά στα γε­νι­κά σχο­λεία μαζί με τους υπό­λοι­πους μα­θη­τές, διότι τα παι­διά με με ανα­πη­ρία όρα­σης αν δεν έχουν κά­ποια άλλη συ­νο­δή ανα­πη­ρία δεν πη­γαί­νουν στα ει­δι­κά σχο­λεία, στη συ­νέ­χεια φοι­τούν στα πα­νε­πι­στή­μια, παίρ­νουν το πτυ­χίο τους κι αυτό συμ­βάλ­λει στη γε­νι­κό­τε­ρη κα­τεύ­θυν­ση της απο­δο­χής. Επί­σης και οι ίδιοι αι­σθά­νο­νται πιο έτοι­μοι και πιο προ­ε­τοι­μα­σμέ­νοι για να διεκ­δι­κή­σουν και μία θέση ερ­γα­σί­ας όπως όλοι οι υπό­λοι­ποι.

• Κι αυτό εμπί­πτει στο θέμα της αξιο­πρέ­πειας που λέ­γα­με πριν.

Ναι, ακρι­βώς. Κά­ποια στιγ­μή, οι γο­νείς φεύ­γουν από τη ζωή και θα πρέ­πει τα ίδια τα άτομα με ανα­πη­ρία να είναι σε θέση να μπο­ρούν να αυ­το­ε­ξυ­πη­ρε­τη­θούν και να ζή­σουν μόνοι τους, να αυ­το­ε­ξυ­πη­ρε­τού­νται και να μπο­ρούν να κά­νουν αυτά που για εμάς ειναι αυ­το­νό­η­τα όπως οι δου­λειές του σπι­τιού, να ερ­γα­στούν, να συ­ντη­ρη­θούν και γιατί όχι να κά­νουν και τη δική τους οι­κο­γέ­νεια. Εχου­με αρ­κε­τές πε­ρι­πτώ­σεις ατό­μων που πα­ντρεύ­τη­καν και δη­μιούρ­γη­σαν τη δική τους οι­κο­γέ­νεια, είτε έχουν και οι δύο κά­ποιο πρό­βλη­μα όρα­σης είτε είναι μόνο ένας.

• Τα παι­διά ή οι ενή­λι­κες που βρί­σκο­νται στην πε­ρι­φέ­ρεια, όπως είναι τα Δω­δε­κά­νη­σα για πα­ρά­δειγ­μα, πώς μπο­ρούν να επω­φε­λη­θούν από τις υπη­ρε­σί­ες του Κέ­ντρου;

Η φύση της ανα­πη­ρί­ας είναι τέ­τοια που θα πρέ­πει δια ζώσης να γί­νο­νται αρ­κε­τά προ­γράμ­μα­τα. Στο οι­κο­τρο­φείο μας για τα παι­διά αλλά και στις δομές φι­λο­ξε­νί­ας, φι­λο­ξε­νού­με σπου­δα­στές αλλά και νε­ο­τυ­φλο­θέ­ντες, που θέ­λουν να πα­ρα­κο­λου­θή­σουν κά­ποιο από τα προ­γράμ­μα­τα του κέ­ντρου μας. Η φι­λο­ξε­νία και η σί­τι­ση είναι δω­ρε­άν για όσο χρο­νι­κό διά­στη­μα απαι­τεί­ται ώστε να ολο­κλη­ρώ­σουν την εκ­παί­δευ­σή τους στην κι­νη­τι­κό­τη­τα και στον προ­σα­να­το­λι­σμό, δη­λα­δή στη χρήση του λευ­κού μπα­στου­νιού ή κά­ποια θε­ρα­πεία ή ακόμα κά­ποια ξένη γλώσ­σα ή και τη χρήση υπο­λο­γι­στών… Επι­πλέ­ον μπο­ρεί να γίνει υπο­στή­ρι­ξη μέσω τη­λεκ­παί­δευ­σης για τους μα­θη­τές που βρί­σκο­νται στην πε­ρι­φέ­ρεια με τους κα­θη­γη­τές που υπάρ­χουν στα κέ­ντρα μας εφό­σον μας ζη­τη­θεί. Σε ό,τι αφορά όμως τη χρήση του λευ­κού μπα­στου­νιού αυτό θα πρέ­πει να γί­νε­ται δια ζώσης και αντα­πο­κρι­νό­μα­στε όπου υπάρ­χει αί­τη­μα από σω­μα­τείο ή φορέα ή και ατο­μι­κά πάντα με σειρά προ­τε­ραιό­τη­τας, διότι δυ­στυ­χώς δεν έχου­με πολ­λούς εκ­παι­δευ­τές στην κι­νη­τι­κό­τη­τα και στον προ­σα­να­το­λι­σμό. Οι μόνοι εκ­παι­δευ­τές είναι από δύο προ­γράμ­μα­τα που είχαν γίνει στις προη­γού­με­νες δε­κα­ε­τί­ες. Επι­κοι­νω­νή­σα­με αυτό το αί­τη­μα στο Υπουρ­γείο Ερ­γα­σί­ας και Κοι­νω­νι­κών Υπο­θέ­σε­ων διότι είναι ο αρ­μό­διος φο­ρέ­ας που μας επο­πτεύ­ει, συ­γκρο­τή­θη­κε μια επι­τρο­πή, βγήκε το πό­ρι­σμα και ανα­μέ­νε­ται να ξε­κι­νή­σει ο σχε­δια­σμός για την εκ­παί­δευ­ση νέων εκ­παι­δευ­τών στην Ελ­λά­δα κι αυτό μά­λι­στα θα γίνει για πρώτη φορά. Ετσι θα μπο­ρού­με να αντα­πο­κρι­θού­με και στις απαι­τή­σεις των ατό­μων στην πε­ρι­φέ­ρεια αλλά και του κέ­ντρου μας.

• Το ση­μα­ντι­κό πά­ντως είναι ότι έχου­με την ευ­και­ρία να εκ­παι­δευ­τούν πο­λύ­πλευ­ρα οι νέες γε­νιές.

Ναι κι αυτό είναι το με­γά­λο στοί­χη­μα και προ­σπα­θού­με κάθε φορά να βά­ζου­με και νέους στό­χους. Φα­ντα­στεί­τε ότι για πρώτη φορά φέτος, τυ­πώ­θη­καν τα βι­βλία της γερ­μα­νι­κής γλώσ­σας στο σύ­στη­μα γρα­φής των τυ­φλών, στο σύ­στη­μα Μπράιγ και όλα τα σχο­λι­κά εγ­χει­ρί­δια. Μέχρι και πέ­ρυ­σι τα παι­διά δεν είχαν τη δυ­να­τό­τη­τα της επι­λο­γής της γερ­μα­νι­κής ως δεύ­τε­ρης ξένης γλώσ­σας για πα­ρά­δειγ­μα. Το κέ­ντρο μας είναι αυτό που πα­ρά­γει όλα τα σχο­λι­κά βι­βλία είτε είναι ξε­νό­γλωσ­σα είτε της πρω­το­βάθ­μιας και δευ­τε­ρο­βάθ­μιας εκ­παί­δευ­σης σε σύ­στη­μα ανά­γνω­σης και γρα­φής Μπράιγ.

• Είναι ση­μα­ντι­κό ότι υπάρ­χει αυτή η στή­ρι­ξη πια από το δη­μο­τι­κό άρα το παιδί που παίρ­νει τη σωστή εκ­παί­δευ­ση από το δη­μο­τι­κό, ως ενή­λι­κας πλέον θα είναι κοντά στο στόχο της συ­μπε­ρί­λη­ψης και της αυ­το­νο­μί­ας, μία ευ­και­ρία που δεν είχαν πα­λαιό­τε­ρες γε­νιές.

Ακρι­βώς και θέ­λου­με να δώ­σου­με πλέον τη δυ­να­τό­τη­τα όχι μόνο να μπο­ρούν να πα­ρα­κο­λου­θούν μα­θή­μα­τα αλλά προ­σπα­θού­με να βοη­θή­σου­με τα παι­διά μας να παίρ­νουν και τα αντί­στοι­χα πι­στο­ποι­η­τι­κά για τις ξένες γλώσ­σες, τους υπο­λο­γι­στές, να έχουν όλα τα εφό­δια όπως έχουν όλα τα παι­διά. Στο Κέ­ντρο μας, λει­τουρ­γεί προ­νη­πια­κός σταθ­μός όπου τα παι­διά ξε­κι­νούν ήδη από αυτή την ηλι­κία να εκ­παι­δεύ­ο­νται σε βα­σι­κές στρα­τη­γι­κές που θα πρέ­πει να μά­θουν ανα­πτύ­ξουν στην πο­ρεία της ζωής τους. Στη συ­νέ­χεια φοι­τούν κα­νο­νι­κά στα σχο­λεία της πρω­το­βάθ­μιας και δευ­τε­ρο­βάθ­μιας εκ­παί­δευ­σης. Εμείς εί­μα­στε υπεύ­θυ­νοι για το προ­νη­πια­κό τμήμα και αρ­γό­τε­ρα, για την φρο­ντι­στη­ρια­κή και ενι­σχυ­τι­κή εκ­παί­δευ­ση μέχρι να απο­φοι­τή­σουν από το Λύ­κειο και βε­βαί­ως μέχρι όποια ηλι­κία επι­θυ­μούν για να συ­νε­χί­σουν την εκ­παί­δευ­σή τους.

• Και πώς μπο­ρεί ένα παιδί από την πε­ρι­φέ­ρεια να φι­λο­ξε­νη­θεί στο οι­κο­τρο­φείο του Κέ­ντρου;

Στο Οι­κο­τρο­φείο μπο­ρούν να φι­λο­ξε­νη­θούν παι­διά από το δη­μο­τι­κό σχο­λείο μέχρι και την τρίτη Λυ­κεί­ου. Η φι­λο­ξε­νία και η σί­τι­ση είναι δω­ρε­άν και με με­γά­λη μας χαρά θα φι­λο­ξε­νού­σα­με παι­διά από την πε­ρι­φέ­ρεια για να τους δώ­σου­με αυτή την ευ­και­ρία που έχουν τα παι­διά είτε στην Αθήνα είτε στη Θεσ­σα­λο­νί­κη όπου λει­τουρ­γεί πα­ράρ­τη­μα. Οι γο­νείς που επι­θυ­μούν, μπο­ρούν να υπο­βά­λουν το αί­τη­μά τους για τη δια­μο­νή στο οι­κο­τρο­φείο μας, δεν εί­μα­στε κλει­στή δομή. Υπάρ­χουν επι­με­λη­τές που φρο­ντί­ζουν τα παι­διά, ανα­λαμ­βά­νου­με την με­τα­κί­νη­σή τους από και προς το σχο­λείο και σε οποιεσ­δή­πο­τε εξω­σχο­λι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες κοι­νω­νι­κού σκο­πού και ψυ­χα­γω­γί­ας. Η ενη­μέ­ρω­ση των γο­νιών είναι συ­νε­χής και έτσι έχουν τη δυ­να­τό­τη­τα τα παι­διά να φοι­τή­σουν και να εκ­παι­δευ­τούν σωστά ώστε να έχουν όλα τα απα­ραί­τη­τα εφό­δια για να είναι ανε­ξάρ­τη­τοι και πα­ρα­γω­γι­κοί ενή­λι­κες πάντα στο πλαί­σιο της συ­μπε­ρί­λη­ψης και της αυ­το­νο­μί­ας που είναι και ο στό­χος μας.