Γιώργος Κρεμλής: Η σημασία των νησιών για την Ελλάδα και την Κύπρο

Η νησιω­τι­κό­τητα και τα νησιά έχουν γίνει κατά καιρούς αντι­κεί­μενο δια­τά­ξεων στις δια­δο­χι­κές τρο­πο­ποι­η­τι­κές Συν­θή­κες καθώς και ειδικής μνείας σε Πρω­τό­κολλα ή Δηλώ­σεις που τις συνο­δεύ­ουν.

Του Γιώργου Κρεμλή*

Στη Συνθήκη για τη λει­τουρ­γία της ΕΕ (ΣΛΕΕ) σχε­τι­κές ανα­φο­ρές γίνο­νται στο κεφά­λαιο της Πολι­τι­κής Συνοχής (άρθρ. 174) και στο κεφά­λαιο για τα Διευ­ρω­παϊκά δίκτυα (άρθρ. 170 παρ. 2) καθώς και στη Δήλωση 33. Αναφορά – στα ιταλικά όμως νησιά – γίνεται και στη Δήλωση 49 για την Ιταλία.

Εξάλλου, το άρθρο 349 ΣΛΕΕ διευ­κρι­νί­ζει την έννοια της νησιω­τι­κό­τη­τας και βέβαια της γεω­γρα­φι­κής απο­μό­νω­σης για τις εξόχως από­κε­ντρες περιο­χές (Outermost Regions) και παρα­θέ­τει ενδει­κτικά μέτρα αντι­με­τώ­πι­σης του προ­βλή­μα­τος τα οποία θα μπο­ρού­σαν κατ´ανα­λο­γία να εφαρ­μο­στούν και για τον Ευρω­παϊκό νησιω­τικό χώρο και την Κύπρο*.

Η ένταξη για πρώτη φορά στη ΣΛΕΕ της αρχής της εδα­φι­κής συνοχής (άρθρ. 4 παρ. 2, άρθρ. 174) ισχυ­ρο­ποιεί το επι­χεί­ρημα ενα­σχό­λη­σης με το θέμα, ιδίως αν λάβει κανείς υπόψη του και τη γενι­κό­τερη γεω­γρα­φική απο­μό­νωση της Ελλάδας και της Κύπρου αλλά και την οικο­νο­μική κρίση.

Σε αντί­θεση με τα υπερ­πό­ντια γαλλικά δια­με­ρί­σματα (βλ. άρθρο 349 ΣΛΕΕ) τα οποία τα τελευ­ταία πέντε χρόνια απο­τέ­λε­σαν αντι­κεί­μενο ειδικών ανα­κοι­νώ­σεων της Επι­τρο­πής, σχετική ανα­κοί­νωση δεν υπήρξε για το νησιω­τικό χώρο της ΕΕ, ο οποίος περι­λαμ­βά­νει δυο νέα κράτη μέλη νησιά, Κύπρο και Μάλτα, αλλά και αρκετά μεγάλα και μικρά νησιά.

Τα νησιά λόγω της γεω­γρα­φι­κής τους απο­μό­νω­σης είναι απο­κομ­μένα από τον κορμό της ενιαίας εσω­τε­ρι­κής αγοράς και στε­ρού­νται των πλε­ο­νε­κτη­μά­των που η σύνδεση με αυτήν συνε­πά­γε­ται. Η γεω­γρα­φική τους απο­μό­νωση επι­βα­ρύ­νει υπέρ­με­τρα τις εισα­γω­γές και τις εξα­γω­γές και πολλές φορές δεν επι­τρέ­πει καν τη μετα­φο­ρική τους σύνδεση υπό καθε­στώς ελεύ­θε­ρου αντα­γω­νι­σμού.

Εξάλλου, παρά τη σχετική αναφορά στο κεφά­λαιο των διευ­ρω­παϊ­κών δικτύων, τα νησιά δεν μπό­ρε­σαν καθόλου να επω­φε­λη­θούν από τα δίκτυα αυτά από πλευράς μετα­φο­ρών, ενέρ­γειας ή τηλε­πι­κοι­νω­νιών. Σε αντί­θεση λχ. με τα νησιά της Δανίας που συν­δέ­θη­καν με την ηπει­ρω­τική Ευρώπη με γέφυρες και απο­τε­λούν έτσι μέρος της ενιαίας εσω­τε­ρι­κής αγοράς, η Κύπρος λχ. αλλά και η Μάλτα, η Κορσική ή η Κρήτη κλπ. δεν μπορούν να συν­δε­θούν με το κορμό της ΕΕ, λόγω της μεγάλης από­στα­σης που τους χωρίζει.

Υπό το πρίσμα αυτό η θεσμο­θέ­τηση του ‘μετα­φο­ρι­κού ισο­δύ­να­μου’ με δυνα­τό­τητα χρη­σι­μο­ποί­η­σης πόρων της ΕΕ, και η έκδοση ειδικής ανα­κοί­νω­σης της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής για ειδικό καθε­στώς κρα­τι­κών ενι­σχύ­σεων μπορούν να αντι­σταθ­μί­σουν το μειο­νέ­κτημα (handicap) της απο­μό­νω­σης.

Επι­πλέον, η εφαρ­μογή της νομο­θε­σίας της ΕΕ στα νησιά έχει συνήθως μεγα­λύ­τερο κόστος και είναι καταρ­χήν πιο δύσκολη λόγω του μικρού πλη­θυ­σμού τους, της έλλει­ψης οικο­νο­μιών κλί­μα­κας, και γενι­κό­τερα λόγω των δομικών και δια­θρω­τι­κών προ­βλη­μά­των που αντι­με­τω­πί­ζουν.

Θα πρέπει λοιπόν να προ­βλέ­πο­νται κατά περί­πτωση ειδικές ρήτρες παρέκ­κλι­σης για τα νησιά. Ανα­γκαία είναι επίσης στο πλαίσιο αυτό και η ανά­δειξη του θέματος της «ενερ­γεια­κής απο­μό­νω­σης» («energy isolation from the European networks») και η αντι­με­τώ­πισή του. Πρό­σφατη έκθεση της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής** για την ενερ­γειακή εξάρ­τηση θεωρεί, εκ προ­οι­μίου, ότι η Κύπρος και η Μάλτα είναι τα δύο πιο ευπαθή Κράτη Μέλη λόγω νησιω­τι­κό­τη­τας και ενερ­γεια­κής απο­μό­νω­σης. Είναι προ­φα­νές ότι η κατά­στασή τους είναι αντί­στοιχη με αυτήν των ελλη­νι­κών νησιών.

Πρόταση παρα­γρά­φου για τα Συμπε­ρά­σματα του τελευ­ταίου Ευρω­παϊ­κού Συμ­βου­λίου της ελλη­νι­κής Προ­ε­δρίας:

Καλεί­ται η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή να εκπο­νή­σει ολο­κλη­ρω­μένη στρα­τη­γική αει­φό­ρου ανά­πτυ­ξης των νησιών, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των κρατών νησιών, που αφενός θα κατα­γρά­φει και αναλύει τα προ­βλή­ματα που αντι­με­τω­πί­ζουν και αφε­τέ­ρου θα προ­τεί­νει συγκε­κρι­μέ­νες λύσεις για την επίλυσή τους.

Η στρα­τη­γική αυτή θα συν­δε­θεί με τη Στρα­τη­γική 2020 της ΕΕ, που πρό­κει­ται να ανα­θε­ω­ρη­θεί, και θα απο­τε­λέ­σει εξει­δί­κευσή της για το νησιω­τικό χώρο.

Στο πλαίσιό της θα πρέπει να εξε­τα­σθεί:

1) η επέ­κταση ή προ­σαρ­μογή των διευ­ρω­παϊ­κών δικτύων στα νησιά, συμπε­ρι­λαμ­βα­νό­με­νου του ´´μετα­φο­ρι­κού ισο­δύ­να­μου”

2) ειδικό καθε­στώς στους κανο­νι­σμών των Διαρ­θρω­τι­κών και των Επεν­δυ­τι­κών Ταμείων (ESI Funds) της ΕΕ, για τις νησιω­τι­κές περιο­χές ή/και τα νησιά που θα τρο­πο­ποιεί ή εξει­δι­κεύει τους κανο­νι­σμούς που πρό­σφατα εγκρί­θη­καν

3) ειδικό καθε­στώς κρα­τι­κών ενι­σχύ­σεων

4) ειδικό φορο­λο­γικό καθε­στώς και μειω­μέ­νοι συντε­λε­στές ΦΠΑ

5) δυνα­τό­τητα ειδικών οικο­νο­μι­κών ζωνών

6) ρήτρα νησιω­τι­κό­τη­τας στα νέα νομο­θε­τή­ματα της ΕΕ και ειδική αναφορά στα νησιά στις εκθέ­σεις αξιο­λό­γη­σης επι­πτώ­σεων (impact assessment reports) που συνο­δεύ­ουν κάθε νέα νομο­θε­τική πρω­το­βου­λία της ΕΕ

7) εξέταση κάθε άλλης δυνα­τό­τη­τας με βάση τις υπάρ­χου­σες ειδικές νομικές βάσεις ή πρόταση ανάληψη νέας δράσης με βάση γενικές εξου­σιο­δο­τι­κές δια­τά­ξεις

8) στήριξη κατά προ­τε­ραιό­τητα των έργων κοινού ευρω­παϊ­κού ενδια­φέ­ρο­ντος (PCIs) που συν­δέ­ο­νται κυρίως με την Κύπρο και την Κρήτη καθώς και άλλων που μπορούν στο μέλλον να καλύ­ψουν και τα ελλη­νικά νησιά.

Τα οκτώ αυτά σημεία είναι καλό να μνη­μο­νευ­θούν σε παράρ­τημα των Συμπε­ρα­σμά­των ώστε να δεσμεύ­σουν την Επι­τροπή ως προς το περί­γραμμα της Στρα­τη­γι­κής που θα κληθεί να εκπο­νή­σει.

Η ιταλική Προ­ε­δρία, κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2014, να κληθεί να αξιο­λο­γή­σει την πρόοδο και να κάνει το follow up.

*Ο Γιώργος Κρεμλής είναι Διευ­θυ­ντικό στέ­λε­χος στην Ευρω­παϊκή Επι­τροπή

* Δήλωση όσον αφορά το άρθρο 174 ΣΛΕΕ. Η Διά­σκεψη θεωρεί ότι η αναφορά του άρθρου 174 στις «νησιω­τι­κές περιο­χές μπορεί να περι­λαμ­βά­νει και νησιω­τικά κράτη στο σύνολό τους εφόσον ικα­νο­ποιού­νται τα ανα­γκαία κρι­τή­ρια»

** «European Commission, Brussels, 7 November 2012, ECFIN/B4 «Member States ´ Energy Dependence An Indicator- Based Assessment». (kendrodexia.gr)