Γιώργος Κρεμλής: Η σημασία των νησιών για την Ελλάδα και την Κύπρο

Η νη­σιω­τι­κό­τη­τα και τα νησιά έχουν γίνει κατά και­ρούς αντι­κεί­με­νο δια­τά­ξε­ων στις δια­δο­χι­κές τρο­πο­ποι­η­τι­κές Συν­θή­κες καθώς και ει­δι­κής μνεί­ας σε Πρω­τό­κολ­λα ή Δη­λώ­σεις που τις συ­νο­δεύ­ουν.

Του Γιώρ­γου Κρεμ­λή*

Στη Συν­θή­κη για τη λει­τουρ­γία της ΕΕ (ΣΛΕΕ) σχε­τι­κές ανα­φο­ρές γί­νο­νται στο κε­φά­λαιο της Πο­λι­τι­κής Συ­νο­χής (άρθρ. 174) και στο κε­φά­λαιο για τα Διευ­ρω­παϊ­κά δί­κτυα (άρθρ. 170 παρ. 2) καθώς και στη Δή­λω­ση 33. Ανα­φο­ρά – στα ιτα­λι­κά όμως νησιά – γί­νε­ται και στη Δή­λω­ση 49 για την Ιτα­λία.

Εξάλ­λου, το άρθρο 349 ΣΛΕΕ διευ­κρι­νί­ζει την έν­νοια της νη­σιω­τι­κό­τη­τας και βέ­βαια της γε­ω­γρα­φι­κής απο­μό­νω­σης για τις εξό­χως από­κε­ντρες πε­ριο­χές (Outermost Regions) και πα­ρα­θέ­τει εν­δει­κτι­κά μέτρα αντι­με­τώ­πι­σης του προ­βλή­μα­τος τα οποία θα μπο­ρού­σαν κατ´ανα­λο­γία να εφαρ­μο­στούν και για τον Ευ­ρω­παϊ­κό νη­σιω­τι­κό χώρο και την Κύπρο*.

Η έντα­ξη για πρώτη φορά στη ΣΛΕΕ της αρχής της εδα­φι­κής συ­νο­χής (άρθρ. 4 παρ. 2, άρθρ. 174) ισχυ­ρο­ποιεί το επι­χεί­ρη­μα ενα­σχό­λη­σης με το θέμα, ιδίως αν λάβει κα­νείς υπόψη του και τη γε­νι­κό­τε­ρη γε­ω­γρα­φι­κή απο­μό­νω­ση της Ελ­λά­δας και της Κύ­πρου αλλά και την οι­κο­νο­μι­κή κρίση.

Σε αντί­θε­ση με τα υπερ­πό­ντια γαλ­λι­κά δια­με­ρί­σμα­τα (βλ. άρθρο 349 ΣΛΕΕ) τα οποία τα τε­λευ­ταία πέντε χρό­νια απο­τέ­λε­σαν αντι­κεί­με­νο ει­δι­κών ανα­κοι­νώ­σε­ων της Επι­τρο­πής, σχε­τι­κή ανα­κοί­νω­ση δεν υπήρ­ξε για το νη­σιω­τι­κό χώρο της ΕΕ, ο οποί­ος πε­ρι­λαμ­βά­νει δυο νέα κράτη μέλη νησιά, Κύπρο και Μάλτα, αλλά και αρ­κε­τά με­γά­λα και μικρά νησιά.

Τα νησιά λόγω της γε­ω­γρα­φι­κής τους απο­μό­νω­σης είναι απο­κομ­μέ­να από τον κορμό της ενιαί­ας εσω­τε­ρι­κής αγο­ράς και στε­ρού­νται των πλε­ο­νε­κτη­μά­των που η σύν­δε­ση με αυτήν συ­νε­πά­γε­ται. Η γε­ω­γρα­φι­κή τους απο­μό­νω­ση επι­βα­ρύ­νει υπέρ­με­τρα τις ει­σα­γω­γές και τις εξα­γω­γές και πολ­λές φορές δεν επι­τρέ­πει καν τη με­τα­φο­ρι­κή τους σύν­δε­ση υπό κα­θε­στώς ελεύ­θε­ρου αντα­γω­νι­σμού.

Εξάλ­λου, παρά τη σχε­τι­κή ανα­φο­ρά στο κε­φά­λαιο των διευ­ρω­παϊ­κών δι­κτύ­ων, τα νησιά δεν μπό­ρε­σαν κα­θό­λου να επω­φε­λη­θούν από τα δί­κτυα αυτά από πλευ­ράς με­τα­φο­ρών, ενέρ­γειας ή τη­λε­πι­κοι­νω­νιών. Σε αντί­θε­ση λχ. με τα νησιά της Δα­νί­ας που συν­δέ­θη­καν με την ηπει­ρω­τι­κή Ευ­ρώ­πη με γέ­φυ­ρες και απο­τε­λούν έτσι μέρος της ενιαί­ας εσω­τε­ρι­κής αγο­ράς, η Κύ­προς λχ. αλλά και η Μάλτα, η Κορ­σι­κή ή η Κρήτη κλπ. δεν μπο­ρούν να συν­δε­θούν με το κορμό της ΕΕ, λόγω της με­γά­λης από­στα­σης που τους χω­ρί­ζει.

Υπό το πρί­σμα αυτό η θε­σμο­θέ­τη­ση του ‘με­τα­φο­ρι­κού ισο­δύ­να­μου’ με δυ­να­τό­τη­τα χρη­σι­μο­ποί­η­σης πόρων της ΕΕ, και η έκ­δο­ση ει­δι­κής ανα­κοί­νω­σης της Ευ­ρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής για ει­δι­κό κα­θε­στώς κρα­τι­κών ενι­σχύ­σε­ων μπο­ρούν να αντι­σταθ­μί­σουν το μειο­νέ­κτη­μα (handicap) της απο­μό­νω­σης.

Επι­πλέ­ον, η εφαρ­μο­γή της νο­μο­θε­σί­ας της ΕΕ στα νησιά έχει συ­νή­θως με­γα­λύ­τε­ρο κό­στος και είναι κα­ταρ­χήν πιο δύ­σκο­λη λόγω του μι­κρού πλη­θυ­σμού τους, της έλ­λει­ψης οι­κο­νο­μιών κλί­μα­κας, και γε­νι­κό­τε­ρα λόγω των δο­μι­κών και δια­θρω­τι­κών προ­βλη­μά­των που αντι­με­τω­πί­ζουν.

Θα πρέ­πει λοι­πόν να προ­βλέ­πο­νται κατά πε­ρί­πτω­ση ει­δι­κές ρή­τρες πα­ρέκ­κλι­σης για τα νησιά. Ανα­γκαία είναι επί­σης στο πλαί­σιο αυτό και η ανά­δει­ξη του θέ­μα­τος της «ενερ­γεια­κής απο­μό­νω­σης» («energy isolation from the European networks») και η αντι­με­τώ­πι­σή του. Πρό­σφα­τη έκ­θε­ση της Ευ­ρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής** για την ενερ­γεια­κή εξάρ­τη­ση θε­ω­ρεί, εκ προ­οι­μί­ου, ότι η Κύ­προς και η Μάλτα είναι τα δύο πιο ευ­πα­θή Κράτη Μέλη λόγω νη­σιω­τι­κό­τη­τας και ενερ­γεια­κής απο­μό­νω­σης. Είναι προ­φα­νές ότι η κα­τά­στα­σή τους είναι αντί­στοι­χη με αυτήν των ελ­λη­νι­κών νη­σιών.

Πρό­τα­ση πα­ρα­γρά­φου για τα Συ­μπε­ρά­σμα­τα του τε­λευ­ταί­ου Ευ­ρω­παϊ­κού Συμ­βου­λί­ου της ελ­λη­νι­κής Προ­ε­δρί­ας:

Κα­λεί­ται η Ευ­ρω­παϊ­κή Επι­τρο­πή να εκ­πο­νή­σει ολο­κλη­ρω­μέ­νη στρα­τη­γι­κή αει­φό­ρου ανά­πτυ­ξης των νη­σιών, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των κρα­τών νη­σιών, που αφε­νός θα κα­τα­γρά­φει και ανα­λύ­ει τα προ­βλή­μα­τα που αντι­με­τω­πί­ζουν και αφε­τέ­ρου θα προ­τεί­νει συ­γκε­κρι­μέ­νες λύ­σεις για την επί­λυ­σή τους.

Η στρα­τη­γι­κή αυτή θα συν­δε­θεί με τη Στρα­τη­γι­κή 2020 της ΕΕ, που πρό­κει­ται να ανα­θε­ω­ρη­θεί, και θα απο­τε­λέ­σει εξει­δί­κευ­σή της για το νη­σιω­τι­κό χώρο.

Στο πλαί­σιό της θα πρέ­πει να εξε­τα­σθεί:

1) η επέ­κτα­ση ή προ­σαρ­μο­γή των διευ­ρω­παϊ­κών δι­κτύ­ων στα νησιά, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νό­με­νου του ´´με­τα­φο­ρι­κού ισο­δύ­να­μου”

2) ει­δι­κό κα­θε­στώς στους κα­νο­νι­σμών των Διαρ­θρω­τι­κών και των Επεν­δυ­τι­κών Τα­μεί­ων (ESI Funds) της ΕΕ, για τις νη­σιω­τι­κές πε­ριο­χές ή/και τα νησιά που θα τρο­πο­ποιεί ή εξει­δι­κεύ­ει τους κα­νο­νι­σμούς που πρό­σφα­τα εγκρί­θη­καν

3) ει­δι­κό κα­θε­στώς κρα­τι­κών ενι­σχύ­σε­ων

4) ει­δι­κό φο­ρο­λο­γι­κό κα­θε­στώς και μειω­μέ­νοι συ­ντε­λε­στές ΦΠΑ

5) δυ­να­τό­τη­τα ει­δι­κών οι­κο­νο­μι­κών ζωνών

6) ρήτρα νη­σιω­τι­κό­τη­τας στα νέα νο­μο­θε­τή­μα­τα της ΕΕ και ει­δι­κή ανα­φο­ρά στα νησιά στις εκ­θέ­σεις αξιο­λό­γη­σης επι­πτώ­σε­ων (impact assessment reports) που συ­νο­δεύ­ουν κάθε νέα νο­μο­θε­τι­κή πρω­το­βου­λία της ΕΕ

7) εξέ­τα­ση κάθε άλλης δυ­να­τό­τη­τας με βάση τις υπάρ­χου­σες ει­δι­κές νο­μι­κές βά­σεις ή πρό­τα­ση ανά­λη­ψη νέας δρά­σης με βάση γε­νι­κές εξου­σιο­δο­τι­κές δια­τά­ξεις

8) στή­ρι­ξη κατά προ­τε­ραιό­τη­τα των έργων κοι­νού ευ­ρω­παϊ­κού εν­δια­φέ­ρο­ντος (PCIs) που συν­δέ­ο­νται κυ­ρί­ως με την Κύπρο και την Κρήτη καθώς και άλλων που μπο­ρούν στο μέλ­λον να κα­λύ­ψουν και τα ελ­λη­νι­κά νησιά.

Τα οκτώ αυτά ση­μεία είναι καλό να μνη­μο­νευ­θούν σε πα­ράρ­τη­μα των Συ­μπε­ρα­σμά­των ώστε να δε­σμεύ­σουν την Επι­τρο­πή ως προς το πε­ρί­γραμ­μα της Στρα­τη­γι­κής που θα κλη­θεί να εκ­πο­νή­σει.

Η ιτα­λι­κή Προ­ε­δρία, κατά το δεύ­τε­ρο εξά­μη­νο του 2014, να κλη­θεί να αξιο­λο­γή­σει την πρό­ο­δο και να κάνει το follow up.

*Ο Γιώρ­γος Κρεμ­λής είναι Διευ­θυ­ντι­κό στέ­λε­χος στην Ευ­ρω­παϊ­κή Επι­τρο­πή

* Δή­λω­ση όσον αφορά το άρθρο 174 ΣΛΕΕ. Η Διά­σκε­ψη θε­ω­ρεί ότι η ανα­φο­ρά του άρ­θρου 174 στις «νη­σιω­τι­κές πε­ριο­χές μπο­ρεί να πε­ρι­λαμ­βά­νει και νη­σιω­τι­κά κράτη στο σύ­νο­λό τους εφό­σον ικα­νο­ποιού­νται τα ανα­γκαία κρι­τή­ρια»

** «European Commission, Brussels, 7 November 2012, ECFIN/B4 «Member States ´ Energy Dependence An Indicator- Based Assessment». (kendrodexia.gr)