Νόμος-σκούπα για τα ΑΕΙ: Το πανεπιστήμιο του 2030

Νέος νόμος-πλαί­σιο σχε­διά­ζε­ται για τα πα­νε­πι­στή­μια, με τον οποίο η ηγε­σία του υπουρ­γεί­ου Παι­δεί­ας θα κλεί­σει τον κύκλο των με­ταρ­ρυθ­μί­σε­ων και στις τρεις εκ­παι­δευ­τι­κές βαθ­μί­δες. Ο νόμος θα με­τα­βά­λει άρδην το τοπίο στα ΑΕΙ, καθώς προ­γραμ­μα­τί­ζο­νται αλ­λα­γές στα προ­γράμ­μα­τα σπου­δών, στην εκλο­γή των δι­δα­σκό­ντων, στη διοί­κη­ση των ιδρυ­μά­των.

Συ­γκε­κρι­μέ­να, σύμ­φω­να με ασφα­λείς πλη­ρο­φο­ρί­ες της «Κ», για το νο­μο­σχέ­διο βα­σι­κή τομή θα είναι η θε­σμο­θέ­τη­ση των Τμη­μά­των Εφαρ­μο­σμέ­νων Επι­στη­μών. Ου­σια­στι­κά θα πά­ρουν τη θέση των κα­ταρ­γη­θέ­ντων επί ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ ΤΕΙ και θα κα­λύ­ψουν τις ανά­γκες τε­χνο­λο­γι­κής εκ­παί­δευ­σης. Οι φοι­τη­τές τους θα ει­σά­γο­νται μέσω Πα­νελ­λα­δι­κών Εξε­τά­σε­ων, ενώ θα έχουν τη δυ­να­τό­τη­τα να ει­σα­χθούν σε αυτά και από­φοι­τοι ΙΕΚ.

Πα­ράλ­λη­λα, θα υπάρ­ξει αλ­λα­γή στη διάρ­θρω­ση των προ­γραμ­μά­των σπου­δών, καθώς εξε­τά­ζε­ται οι φοι­τη­τές να ει­σά­γο­νται σε σχο­λές και όχι σε τμή­μα­τα. Εντός των σχο­λών θα «χτί­ζουν» το πτυ­χίο τους επι­λέ­γο­ντας διά­φο­ρα μα­θή­μα­τα που θα τους οδη­γούν και στην εξει­δί­κευ­ση. Σχο­λές όπως οι ια­τρι­κές και οι νο­μι­κές θα πα­ρα­μεί­νουν μο­νο­τμη­μα­τι­κές.

Βα­σι­κή τομή στον νέο νόμο-πλαί­σιο θα είναι η θε­σμο­θέ­τη­ση των Τμη­μά­των Εφαρ­μο­σμέ­νων Επι­στη­μών, που θα πά­ρουν τη θέση των κα­ταρ­γη­θέ­ντων ΤΕΙ.

Κρί­σι­μη τομή είναι ο τρό­πος εκλο­γής κα­θη­γη­τών. Βα­σι­κός στό­χος είναι να ανοί­ξουν τα πα­νε­πι­στή­μια σε νέους Eλλη­νες επι­στή­μο­νες από το εξω­τε­ρι­κό, στη λο­γι­κή του brain gain, αλλά και σε ξέ­νους. Για τον λόγο αυτό θα διευ­ρυν­θεί η σύν­θε­ση των εκλε­κτο­ρι­κών σω­μά­των, με σκοπό να προ­λαμ­βά­νο­νται ανα­ξιο­κρα­τι­κές επι­λο­γές, ενώ θα θε­σμο­θε­τη­θούν και νέες μορ­φές ερ­γα­σια­κών σχέ­σε­ων για πα­νε­πι­στη­μια­κούς, ώστε να μπο­ρούν να με­τα­κι­νη­θούν στα ελ­λη­νι­κά ΑΕΙ κα­θη­γη­τές από το εξω­τε­ρι­κό για ορι­σμέ­νο χρόνο ή να υπάρ­χουν δι­δά­σκο­ντες που θα κά­νουν έρευ­να.

Το νέο μο­ντέ­λο διοί­κη­σης θα βα­σί­ζε­ται στην επα­να­φο­ρά των Συμ­βου­λί­ων από εξω­πα­νε­πι­στη­μια­κούς. Το 2011 η θε­σμο­θέ­τη­ση των Συμ­βου­λί­ων προ­κά­λε­σε οξύ­τα­τες αντι­δρά­σεις. Τότε, με­γά­λο μέρος της πα­νε­πι­στη­μια­κής κοι­νό­τη­τας αντι­με­τώ­πι­σε τα Συμ­βού­λια εχθρι­κά, ως «ξένο σώμα», ενώ αντέ­δρα­σαν και οι εκλεγ­μέ­νοι πρυ­τά­νεις. Για τον λόγο αυτό τώρα το­νί­ζε­ται από το υπουρ­γείο Παι­δεί­ας ότι οι αρ­μο­διό­τη­τες των Συμ­βου­λί­ων θα είναι απο­λύ­τως δια­κρι­τές σε σχέση με εκεί­νες του πρύ­τα­νη, που είναι εκλεγ­μέ­νος από τους πα­νε­πι­στη­μια­κούς κάθε ΑΕΙ. Το ερώ­τη­μα είναι πώς θα επι­λέ­γε­ται ο πρύ­τα­νης: από τα Συμ­βού­λια, έπει­τα από διε­θνή προ­κή­ρυ­ξη, ή από τους πα­νε­πι­στη­μια­κούς; Για το θέμα υπάρ­χουν αντι­δρά­σεις και από συν­δι­κα­λι­στές της Ν.Δ., οι οποί­οι θε­ω­ρούν ότι ο πρύ­τα­νης πρέ­πει να συ­νε­χί­σει να εκλέ­γε­ται. Κά­ποιοι ανα­φέ­ρουν ότι οι εν­στά­σεις αυτές υπάρ­χουν διότι οι συν­δι­κα­λι­στές έχουν φι­λο­δο­ξί­ες για τον πρυ­τα­νι­κό θώκο, τις οποί­ες θα μπο­ρούν ευ­κο­λό­τε­ρα να κα­τα­φέ­ρουν μέσω μιας εκλο­γής από τη βάση παρά μέσω μιας διε­θνούς προ­κή­ρυ­ξης.

Το θέμα της διοί­κη­σης ανα­δει­κνύ­ε­ται και από τις προ­τά­σεις επι­στη­μο­νι­κής επι­τρο­πής –την απο­τε­λούν οι Βα­σι­λι­κή Γε­ωρ­γιά­δου (Πά­ντειο Πα­νε­πι­στή­μιο), Αχιλ­λέ­ας Γρα­βά­νης (Ια­τρι­κή Κρήτης), Μα­νώ­λης Δερ­μι­τζά­κης (Υπο­λο­γι­στι­κή Βιο­λο­γία, GlaxoSmithKline), Ελευ­θε­ρία Ζεγ­γί­νη (Ια­τρι­κή Technical University Munich), Στά­θης Κα­λύ­βας (Οξφόρδη) και Βάσω Κιντή (Παν. Αθηνών)–, που έχει ορι­στεί στο πλαί­σιο πρω­το­βου­λί­ας του Ιδρύ­μα­τος Μπο­δο­σά­κη για την κατάρτιση ενός ολο­κλη­ρω­μέ­νη σχε­δί­ου δρά­σης για το πα­νε­πι­στή­μιο του 2030. Η «Κ» δη­μο­σιεύ­ει βα­σι­κά ση­μεία του σχε­δί­ου, ενώ η πα­ρου­σί­α­ση θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί τη Δευ­τέ­ρα 22.11, στις 7 μ.μ. στο Μέ­γα­ρο Μου­σι­κής Αθη­νών.

Ευ­έ­λι­κτα, προ­σαρ­μο­στι­κά προ­γράμ­μα­τα σπου­δών

Αλ­λα­γή στη φι­λο­σο­φία διάρ­θρω­σης των προ­γραμ­μά­των σπου­δών των ΑΕΙ αλλά και των επαγ­γελ­μα­τι­κών δι­καιω­μά­των που συν­δέ­ο­νται με κάθε πτυ­χίο, προ­τεί­νει η επι­τρο­πή των πα­νε­πι­στη­μια­κών που συ­νέ­τα­ξε το Σχέ­διο Δρά­σης. «Τα προ­γράμματα σπου­δών στα ελ­λη­νι­κά πα­νε­πι­στήμια πρέπει να διευ­κο­λύνουν την εξοι­κείωση και την επι­κοι­νω­νία ανάμεσα σε ακα­δη­μαϊκά πεδία. Υπ’ αυτή την έννοια, πρέπει να οδη­γούν σε πτυχία που μπο­ρούν να είναι και διε­πι­στη­μο­νι­κά και συν­δυα­στι­κά. Επίσης, τα πτυχία δεν πρέπει να συνδέονται με λε­πτο­με­ρή επαγ­γελ­μα­τι­κά δι­καιώματα. Τα προ­γράμματα σπου­δών πρέπει να είναι ευέλικτα, να μπο­ρούν εύκολα να ανα­νεώνο­νται, να συ­μπλη­ρώνο­νται και να ευ­νο­ούν την προ­σαρ­μο­στι­κότητα στις αλ­λα­γές». Προς αυτή την κατεύθυνση προ­τεί­νε­ται:

• Να δη­μιουρ­γη­θούν ενότητες μα­θη­μάτων (modules), π.χ. μα­θη­μα­τι­κά, οι­κο­νο­μι­κά, αν­θρω­πι­στι­κές επι­στήμες, τέχνες, υπο­λο­γι­στές, επι­στήμες μη­χα­νι­κού κ.λπ., οι οποίες θα μπο­ρούν να εν­σω­μα­τώνο­νται σε δια­φο­ρε­τι­κές δια­δρο­μές σπου­δών που θα επιλέγουν οι φοι­τη­τές.

• Οι ενότητες μα­θη­μάτων και τα προ­γράμματα σπου­δών να ανήκουν στις σχολές και όχι στα τμήματα.

• Η ει­σα­γω­γή των φοι­τη­τών να γίνεται σε σχολές. Δε­δο­μένου ότι δεν θα υπάρχουν επαγ­γελ­μα­τι­κά δι­καιώματα προσ­δε­δε­μένα σε συ­γκε­κρι­μένα πτυχία, και θα παρέχο­νται ενότητες μα­θη­μάτων, θα είναι μικρότερη η δυ­σκο­λία να κα­τα­νε­μη­θούν οι φοι­τη­τές σε τμήματα μετά τον πρώτο ή δεύτερο χρόνο σπου­δών. Η έμφαση πρέπει να δίνεται στον ακα­δη­μαϊκό προ­σα­να­το­λι­σμό και χα­ρα­κτήρα των σπου­δών και στα ει­δι­κά εν­δια­φέροντα του φοι­τη­τή. Δεν πρέπει να επη­ρεάζεται το πρόγραμ­μα από εξω­τε­ρι­κές απαι­τήσεις, όπως είναι η απαίτηση να χο­ρη­γείται παι­δα­γω­γι­κή επάρκεια ή η απαίτηση για γνώση υπο­λο­γι­στών, εκτός εάν το πρόγραμ­μα εξ ορι­σμού την παρέχει.

• Τα προ­γράμματα σπου­δών θα πρέπει να αξιο­λο­γούνται και να πι­στο­ποιούνται και από τους εκάστοτε επαγ­γελ­μα­τι­κούς φορείς, που πρέπει να παρέχουν επαγ­γελ­μα­τι­κό προ­σα­να­το­λι­σμό και συμ­βου­λευ­τι­κή επο­πτεία καθ’ όλη τη διάρκεια των σπου­δών.

Στρα­τη­γι­κή προ­σέλ­κυ­σης νέων δι­δα­σκόντων

Αλ­λα­γή του τρό­που επι­λο­γής του προ­σω­πι­κού, θέ­σεις κα­θη­γη­τών που θα μι­σθο­δο­τού­νται από τον ιδιω­τι­κό τομέα, αλλά και θε­σμο­θέ­τη­ση θέ­σε­ων με­ρι­κής απα­σχό­λη­σης. Πρό­κει­ται για ορι­σμέ­νες από τις προ­τά­σεις των συ­ντα­κτών του σχε­δί­ου δρά­σης, καθώς «η οι­κο­νο­μι­κή κρίση, η εσω­στρε­φής και συ­ντε­χνια­κή λει­τουρ­γία, η “εν­δο­γα­μία”, καθώς και οι ιδε­ο­λη­πτι­κές θεωρήσεις για την απο­στο­λή του πα­νε­πι­στη­μίου έχουν οδηγήσει στην απώλεια σο­βα­ρών στε­λε­χών του και τη μη προσέλκυση νέων». Συ­γκε­κρι­μέ­να, όπως ανα­φέ­ρε­ται, «στην αντι­στρο­φή της κατάστα­σης θα συμβάλει η θε­σμο­θέτηση με­γα­λύτερης ποι­κι­λίας δι­δα­σκόντων: συ­νερ­γα­ζόμενων κα­θη­γη­τών με­ρι­κής απα­σχόλησης με φυ­σι­κή ή δια­δι­κτυα­κή πα­ρου­σία, κυρίως από την εξαι­ρε­τι­κά πλούσια ελ­λη­νι­κή δια­σπο­ρά. Θα βοηθήσει, επίσης, η θε­σμο­θέτηση θέσεων κα­θη­γη­τών-ερευ­νη­τών της βιο­μη­χα­νίας-οι­κο­νο­μίας που μι­σθο­δο­τούνται από τον ιδιω­τι­κό ή και τον ευρύτερο δημόσιο τομέα και καλύπτουν κοινά ερευ­νη­τι­κά προ­γράμματα ή προ­γράμματα εκπαίδευ­σης και κατάρτι­σης ανα­γκών της οι­κο­νο­μίας. Ακόμη, είναι απα­ραίτητη η θε­σμο­θέτηση κα­θη­γη­τών-ερευ­νη­τών αρι­στείας, κλη­ρο­δο­τη­μάτων ή ση­μα­ντι­κών δωρεών (Endowed chairs) για την προσέλκυση κο­ρυ­φαίων επι­στη­μόνων (Ελλήνων ή αλ­λο­δα­πών) με ερ­γα­σια­κές συνθήκες που θα κα­θι­στούν δυ­να­τή τη με­τα­κίνησή τους».

Επί­σης, το σχέ­διο προ­τεί­νει να αλλάξουν οι δια­δι­κα­σίες επι­λο­γής των κα­θη­γη­τών. Κα­θο­ρι­στι­κής ση­μα­σίας πρέπει να είναι η αξιο­λόγηση των υπο­ψη­φίων, όχι μόνο από το τμήμα υπο­δο­χής, αλλά και από επι­τρο­πή αξιο­λο­γη­τών εκτός ιδρύματος (κυρίως του εξω­τε­ρι­κού). Τα εκλε­κτο­ρι­κά σώματα θα πρέπει να είναι ολι­γο­με­λή. Η όλη δια­δι­κα­σία πρέπει να επο­πτεύεται από την κο­σμη­τεία, η οποία θα λαμβάνει υπόψη τις προ­τε­ραιότητες ανάπτυ­ξης που θα θέτουν τα τμήματα. Η απο­φυ­γή «φω­το­γρα­φι­κών» προ­κη­ρύξεων για θέσεις του δι­δα­κτι­κού προ­σω­πι­κού δεν μπο­ρεί να γίνει με κε­ντρι­κές, συ­γκε­ντρω­τι­κές και γρα­φειο­κρα­τι­κές δια­δι­κα­σίες εκ των προτέρων προσ­διο­ρι­σμού των ακα­δη­μαϊκών αντι­κει­μένων.

Δύο πυλώνες διοίκησης σε κάθε ίδρυ­μα

Τις πα­θο­γέ­νειες στη λει­τουρ­γία των ελ­λη­νι­κών ΑΕΙ ως προς τη διοί­κη­σή τους απο­τυ­πώ­νει το Σχέ­διο Δρά­σης. «Στο ελ­λη­νι­κό συ­νταγ­μα­τι­κό και νο­μι­κό πε­ρι­βάλλον, η διοίκηση πρέπει να εκλέγεται, εν μέρει τουλάχι­στον, από τα μέλη ΔΕΠ (Δι­δα­κτι­κό και Ερευ­νη­τι­κό Προ­σω­πι­κό), πράγμα που δη­μιουρ­γεί μια σχέση εξάρτη­σης, ενίοτε με αρ­νη­τι­κά απο­τε­λέσματα, όπως η πε­λα­τεια­κή ροπή, η κομ­μα­τι­κή εξάρτηση και η τάση λο­γο­δο­σίας στα μέλη ΔΕΠ ή στις κομ­μα­τι­κές νε­ο­λαίες, αντί των χρη­στών τους και της κοι­νω­νίας που τα χρη­μα­το­δο­τεί. Η πα­θο­γένεια αυτή είναι ευρέως γνω­στή και δεν απαι­τεί ιδιαίτερη τεκ­μη­ρίωση. Είναι, επομένως, ανα­γκαίο να λη­φθεί μέριμνα, ώστε να δια­σφα­λίζεται η ανε­ξαρ­τη­σία της διοίκησης με συ­γκε­κρι­μένους τρόπους, όπως π.χ. συ­μπλήρωση με πρόσωπα εκτός ιδρύματος, δια­δι­κα­σίες λο­γο­δο­σίας», λένε οι πα­νε­πι­στη­μια­κοί.Στο πλαί­σιο αυτό προ­τείνο­νται δύο πυλώνες διοίκησης: ένας εκτε­λε­στι­κός και ένας επο­πτι­κός – στρα­τη­γι­κός. Εκτε­λε­στι­κή εξου­σία μπο­ρεί να έχει ο πρύτανης για ακα­δη­μαϊκά θέματα, ενώ επο­πτι­κό / στρα­τη­γι­κό ρόλο μπο­ρεί να έχει το Συμ­βούλιο του Ιδρύματος, το οποίο θα πρέπει να ανα­νεώνεται στα­δια­κά και να έχει θητεία που να υπερ­βαίνει αυτή του πρύτανη. Οι δύο αρχές θα πρέπει να έχουν αρ­μο­διότητες εντε­λώς δια­κρι­τές και ανεξάρτη­τες με­τα­ξύ τους. Ο πρύτανης δεν μπο­ρεί να έχει την ανε­ξαρ­τη­σία που απαι­τεί η διοίκηση εάν εκλέγεται από τα μέλη ΔΕΠ. Εάν, από την άλλη, απλώς ορίζεται από το Συμ­βούλιο, μπο­ρεί να μην έχει ανε­ξαρ­τη­σία ως προς το Συμ­βούλιο. Γι’ αυτό, το Συμ­βούλιο πρέπει να ορίζει ει­δι­κή επι­τρο­πή για την αναζήτηση των κατάλλη­λων υπο­ψη­φίων για να κα­τα­λάβουν τη θέση του πρύτανη, με­τα­ξύ των οποίων να γίνεται η επι­λο­γή από το Συμ­βούλιο. Ανάλογη πρέπει να είναι η δια­δι­κα­σία και για την επι­λο­γή των κατώτερων οργάνων, των μελών του Πρυ­τα­νι­κού Συμ­βου­λίου και των κο­σμη­τό­ρων.

Τέλος, η Σύγκλη­τος, με ολι­γο­με­λή σύνθεση, πρέπει να ασχο­λείται μόνο με ακα­δη­μαϊκά θέματα, ενώ τα οι­κο­νο­μι­κά του ιδρύματος πρέπει να είναι υπ’ ευθύνη επαγ­γελ­μα­τι­κής διοίκησης που θα επο­πτεύεται από το Συμ­βούλιο.

Αξιο­λό­γη­ση επί τη βάσει των στό­χων που έχουν τεθεί

«Η αξιο­λό­γη­ση είναι το βα­σι­κό ερ­γα­λείο της λο­γο­δο­σίας και αφορά αφενός τη χρήση των πόρων που λαμβάνουν τα ΑΕΙ και αφετέρου την ενίσχυση της απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τάς τους», ανα­φέ­ρει το Σχέ­διο Δρά­σης.

Για τον λόγο αυτό, όπως επι­ση­μαί­νε­ται, «η αξιο­λό­γη­ση οφείλει να είναι ο κε­ντρι­κός πυλώνας της ανα­διορ­γάνωσης και της χρη­μα­το­δότησης των πα­νε­πι­στη­μίων, ενώ η ανεξάρτητη εξω­τε­ρι­κή αξιο­λόγηση σχολών και ιδρυ­μάτων να απο­τε­λεί τη βάση για τον σχε­δια­σμό πο­λι­τι­κής.

Πρέπει να γίνεται επί τη βάσει στόχων που έχουν τεθεί από τα ιδρύματα και συμ­φω­νη­θεί με το υπουρ­γείο Παι­δείας, κατά την πάγια διε­θνή πρα­κτι­κή.

Οι στόχοι –πο­σο­τι­κοί και ποιο­τι­κοί– πρέπει να κα­τα­γράφο­νται, να πα­ρα­κο­λου­θούνται, να κρίνο­νται και να ανα­θε­ω­ρούνται». Μά­λι­στα, η επι­τρο­πή θε­ω­ρεί απα­ραί­τη­το να υπάρχει συ­γκρι­τι­κή αξιο­λόγηση ιδρυ­μάτων εντός και εκτός Ελλάδας, αλλά και ομοει­δών τμημάτων και σχολών, κατά τα πρό­τυ­πα των διε­θνών λι­στών αξιο­λό­γη­σης.

Η αξιο­λόγηση πρέπει να διε­νερ­γείται από όργανα εντός των ΑΕΙ (π.χ. συμ­βούλια), από φορείς του υπ. Παι­δείας για να ελέγχε­ται η εφαρ­μο­ζόμενη πο­λι­τι­κή και, κυρίως, από ανεξάρτη­τους φορείς, όπως είναι η Εθνι­κή Αρχή Ανώ­τα­της Εκ­παί­δευ­σης (ΕΘΑΑΕ).

Αλ­λω­στε η ΕΘΑΑΕ δια­θέ­τει Συμ­βού­λιο Αξιο­λό­γη­σης και Πι­στο­ποί­η­σης, το οποίο μπο­ρεί να λει­τουρ­γή­σει ως βα­σι­κός θε­σμός αξιο­λό­γη­σης, αρκεί να ανα­βαθ­μι­στεί. Αυτό απαι­τεί τη στε­λέ­χω­σή του με κο­ρυ­φαί­ους πα­νε­πι­στη­μια­κούς εγνω­σμέ­νου κύ­ρους, όχι απα­ραι­τή­τως ελ­λη­νι­κής κα­τα­γω­γής, που να είναι ανε­ξάρ­τη­τοι από τα αξιο­λο­γούμενα ιδρύματα, την οι­κο­νο­μι­κή και πο­λι­τι­κή του αυ­το­τέ­λεια και τη διοι­κη­τι­κή του υπο­στή­ρι­ξη.

Τα δε­δο­μένα των αξιο­λο­γήσεων αναλύονται με την υπο­στήριξη ει­δι­κών επι­στη­μόνων, δη­μο­σιεύονται και συ­μπλη­ρώνο­νται τα­κτι­κά, έτσι ώστε να απο­τε­λούν μια ου­σια­στι­κή βάση δε­δο­μένων για την ορθή διαμόρφωση και υλο­ποίηση της στρα­τη­γι­κής για την ανώτατη εκπαίδευση και την κα­τα­νο­μή της επι­χο­ρήγησης των ΑΕΙ.

Πηγή kathimerini.gr

Από­στο­λος Λα­κα­σάς