Τα νησιά θάβουν το 90% των απορριμμάτων – Τι δηλώνει ο Γιώργος Χατζημάρκος

Κυ­κλά­δες και Δω­δε­κά­νη­σα δέ­χο­νται εκα­τομ­μύ­ρια επι­σκέ­πτες ετη­σί­ως, με ανε­παρ­κείς υπο­δο­μές δια­χεί­ρι­σης των απο­βλή­των

Κάθε χρόνο εκα­τομ­μύ­ρια του­ρί­στες επι­σκέ­πτο­νται τα νησιά των Κυ­κλά­δων και των Δω­δε­κα­νή­σων. Για λί­γους μήνες τα νησιά ζουν σε ξέ­φρε­νους ρυθ­μούς, όπου όλοι –πο­λί­τες, επαγ­γελ­μα­τί­ες, δήμοι– προ­σπα­θούν να λει­τουρ­γή­σουν τα πάντα όσο κα­λύ­τε­ρα γί­νε­ται και κάθε επι­σκέ­πτης να φύγει τε­λι­κά ευ­χα­ρι­στη­μέ­νος. Ο επι­σκέ­πτης, μο­να­δι­κή πηγή ει­σο­δή­μα­τος για πολλά νησιά, έχει ωστό­σο βαρύ πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κό απο­τύ­πω­μα. Ο πολ­λα­πλα­σια­σμός του πλη­θυ­σμού των νη­σιών συ­νε­πά­γε­ται τον πολ­λα­πλα­σια­σμό της κα­τα­νά­λω­σης –φα­γη­τού, αγα­θών–, άρα και των απορ­ριμ­μά­των που οι μι­κροί νη­σιω­τι­κοί τόποι κα­λού­νται να χει­ρι­στούν με πε­ριο­ρι­σμέ­να μέσα, χώρο και πό­ρους. Ποιο είναι το απο­τέ­λε­σμα; Πε­ρισ­σό­τε­ρο από το 90% των πα­ρα­γό­με­νων απορ­ριμ­μά­των –πε­ρί­που 285.000 τόνοι ετη­σί­ως– απλώς θά­βε­ται ή «δε­μα­το­ποιεί­ται». Χθες, τα «δε­μα­το­ποι­η­μέ­να» σκου­πί­δια στην Aνδρο και τη Μήλο έπια­σαν φωτιά, πνί­γο­ντας τα νησιά με έναν το­ξι­κό καπνό.

Και τα χρό­νια περ­νούν, χωρίς η κα­τά­στα­ση να αλ­λά­ζει: είναι χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό πως ούτε μία από τις υπο­δο­μές δια­χεί­ρι­σης απορ­ριμ­μά­των που προ­βλε­πό­ταν στο προη­γού­με­νο πε­ρι­φε­ρεια­κό σχέ­διο –του 2016– έχει υλο­ποι­η­θεί, η ανα­κύ­κλω­ση πα­ρα­μέ­νει σε βρε­φι­κό στά­διο και η κο­μπο­στο­ποί­η­ση ανύ­παρ­κτη. Για τα πε­ρισ­σό­τε­ρα νησιά δεν υπάρ­χει καν κα­τα­γρα­φή των πραγ­μα­τι­κών πο­σο­τή­των απορ­ριμ­μά­των, με απο­τέ­λε­σμα ο σχε­δια­σμός για το 2030 να βα­σί­ζε­ται σε εκτι­μή­σεις, που μπο­ρεί να απέ­χουν αι­σθη­τά από την πραγ­μα­τι­κό­τη­τα. Eτσι, οι φι­λό­δο­ξοι στό­χοι της κοι­νο­τι­κής νο­μο­θε­σί­ας μοιά­ζουν για τα πε­ρισ­σό­τε­ρα νησιά όνει­ρο θε­ρι­νής νυ­κτός.

Οι ελ­λεί­ψεις

Τα αδιέ­ξο­δα της ση­με­ρι­νής κα­τά­στα­σης πε­ρι­γρά­φο­νται στο νέο πε­ρι­φε­ρεια­κό σχέ­διο δια­χεί­ρι­σης απορ­ριμ­μά­των (ΠΕΣΔΑ), το οποίο βρί­σκε­ται σε δια­δι­κα­σία έγκρι­σης. Οπως ανα­φέ­ρει, στην Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου πα­ρα­τη­ρού­νται σο­βα­ρές ελ­λεί­ψεις σε υπο­δο­μές δια­χεί­ρι­σης αστι­κών απο­βλή­των:

• Oσον αφορά τους χώ­ρους υγειο­νο­μι­κής ταφής, σή­με­ρα λει­τουρ­γούν 25 (12 στα Δω­δε­κά­νη­σα και 13 στις Κυ­κλά­δες) στα νησιά Αγα­θο­νή­σι, Αστυ­πά­λαια, Λει­ψοί, Πά­τμος, Κάρ­πα­θος, Κως, Νί­συ­ρος, Με­γί­στη, Σύμη, Τήλος, Ρόδος (ένας στη βό­ρεια Ρόδο και ένας στη νότια), Ανάφη, Iος, Φο­λέ­γαν­δρος, Κέα, Κύ­θνος, Κί­μω­λος, Σέ­ρι­φος, Σίφ­νος, Μύ­κο­νος, Νάξος, Αμορ­γός, Πάρος, Σύρος. Από αυ­τούς, οι 5 ΧΥΤΑ δεν έχουν εγκε­κρι­μέ­νους πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κούς όρους ή αυτοί έχουν λήξει (Αγα­θο­νή­σι, Αστυ­πά­λαια, Λει­ψοί, Με­γί­στη, Νί­συ­ρος) και οι 16 δεν έχουν άδεια λει­τουρ­γί­ας ή αυτή έχει λήξει (Φο­λέ­γαν­δρος, Κύ­θνος, Κί­μω­λος, Σέ­ρι­φος, Σίφ­νος, Μύ­κο­νος, Αγα­θο­νή­σι, Αστυ­πά­λαια, Λει­ψοί, Πά­τμος, Κάρ­πα­θος, Νί­συ­ρος, Με­γί­στη, βό­ρεια Ρόδος, Σύμη, Τήλος). Eνας (Με­γί­στη, χωρίς πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κούς όρους και άδεια λει­τουρ­γί­ας) είναι κο­ρε­σμέ­νος και δεν θα επε­κτα­θεί, ενώ ακόμη ένας (ΧΥΤΑ βό­ρειας Ρόδου) έχει σχε­δόν κο­ρε­στεί και έχουν επι­σπευ­σθεί οι δια­δι­κα­σί­ες για την κα­τα­σκευή νέου σκάμ­μα­τος έκτα­κτης ανά­γκης για την κά­λυ­ψη των ανα­γκών, μέχρι την κα­τα­σκευή του νέου ΧΥΤΑ και της μο­νά­δας επε­ξερ­γα­σί­ας απο­βλή­των.

• Εννέα ΧΥΤΑ δεν έχουν επαρ­κή υπο­λει­πό­με­νο χώρο και θα πρέ­πει να επε­κτα­θούν (Σύρος, Κί­μω­λος, Μύ­κο­νος, Πάρος, Αγα­θο­νή­σι, Αστυ­πά­λαια, Κάρ­πα­θος, Κως, Τήλος). Σε καλή κα­τά­στα­ση βρί­σκο­νται 14 νησιά, στα οποία οι ΧΥΤΑ έχουν επαρ­κή υπο­λει­πό­με­νο όγκο (Ανάφη, Ιος, Φο­λέ­γαν­δρος, Κέα, Κύ­θνος, Σέ­ρι­φος, Σίφ­νος, Αμορ­γός, Νάξος, Λει­ψοί, Πά­τμος, Νί­συ­ρος, νότια Ρόδος, Σύμη).

• Επτά νησιά εξα­κο­λου­θούν να θά­βουν σκου­πί­δια σε πα­ρά­νο­μες χω­μα­τε­ρές (Δήμοι Θήρας, Μήλου, Κα­λυ­μνί­ων, Σύμης, Μυ­κό­νου, Τήνου και Φο­λε­γάν­δρου), για τις οποί­ες η χώρα κα­τα­βάλ­λει πρό­στι­μο. Και τέσ­σε­ρα νησιά που δεν δια­θέ­τουν ΧΥΤΑ (Αν­δρος, Τήνος, Μήλος, Λέρος) «δε­μα­το­ποιούν» τα σκου­πί­δια ως «με­τα­βα­τι­κή» λύση μέχρι την κα­τα­σκευή υπο­δο­μής. Μά­λι­στα, βάσει του ισχύ­ο­ντος πε­ρι­φε­ρεια­κού σχε­δια­σμού, η Θη­ρα­σιά και η Σί­κι­νος με­τα­φέ­ρουν τα σκου­πί­δια τους στη Σα­ντο­ρί­νη και την Ιο όπου υπάρ­χει μόνο χω­μα­τε­ρή. Ενώ, η Ψέ­ρι­μος και η Τέ­λεν­δος με­τα­φέ­ρουν τα σκου­πί­δια τους στην Κά­λυ­μνο προς δε­μα­το­ποί­η­ση.

Χθες, τα «δε­μα­το­ποι-ημένα» σκου­πί­δια σε Aνδρο και Μήλο έπια­σαν φωτιά, πνί­γο­ντας τα νησιά με το­ξι­κό καπνό. Οσο για την ανακύ- κλωση, πα­ρα­μέ­νει σε βρε­φι­κό στά­διο.

Η πρό­ο­δος στην κα­τα­σκευή νέων υπο­δο­μών δια­χεί­ρι­σης είναι μη­δε­νι­κή. «Δεν έχει υλο­ποι­η­θεί καμία από τις μο­νά­δες επε­ξερ­γα­σί­ας και προ­ε­πε­ξερ­γα­σί­ας σύμ­μει­κτων απορ­ριμ­μά­των που προ­βλέ­πο­νταν στον προη­γού­με­νο πε­ρι­φε­ρεια­κό σχε­δια­σμό. Επί­σης, δεν έχουν υλο­ποι­η­θεί οι μο­νά­δες επε­ξερ­γα­σί­ας προ­δια­λεγ­μέ­νων βιο­α­πο­βλή­των που προ­βλέ­πο­νταν», ανα­φέ­ρε­ται στον υπό έγκρι­ση νέο πε­ρι­φε­ρεια­κό σχε­δια­σμό. Για κά­ποια από τα έργα, πά­ντως, οι δια­γω­νι­σμοί βρί­σκο­νται σε εξέ­λι­ξη.

Με δε­δο­μέ­να τα προ­βλή­μα­τα στον νη­σιω­τι­κό χώρο και τις ιδιαι­τε­ρό­τη­τές του, το 2020 (με τον ν. 4685) προ­βλέ­φθη­κε η με­τα­φο­ρά της αρ­μο­διό­τη­τας δια­χεί­ρι­σης απορ­ριμ­μά­των από τους δή­μους στον συλ­λο­γι­κό φορέα δια­χεί­ρι­σης απορ­ριμ­μά­των (ΦΟΔΣΑ) τόσο στο Νότιο Αι­γαίο όσο και στο Ιόνιο. Οι δήμοι δια­τή­ρη­σαν μόνο τη συλ­λο­γή των απορ­ριμ­μά­των, ενώ η αρ­μο­διό­τη­τα της κα­τα­σκευ­ής και δια­χεί­ρι­σης των υπο­δο­μών «πέ­ρα­σε» στον ΦΟΔΣΑ, στον οποίο επι­κε­φα­λής τέ­θη­κε η Πε­ρι­φέ­ρεια. Η δια­δι­κα­σία πα­ρά­δο­σης – πα­ρα­λα­βής των υπο­δο­μών είναι, λόγω πε­ρι­πλο­κό­τη­τας, πολύ αργή: μέχρι στιγ­μής ο ΦΟΔΣΑ Νο­τί­ου Αι­γαί­ου έχει πα­ρα­λά­βει τις υπο­δο­μές της Ρόδου, της Κω, της Μυ­κό­νου, της Σύρου και της Πάρου.

Απου­σία δε­δο­μέ­νων

Ο ΦΟΔΣΑ βρέ­θη­κε επί­σης αντι­μέ­τω­πος με ένα ανα­πά­ντε­χο πρό­βλη­μα: την έλ­λει­ψη δε­δο­μέ­νων. «Δε­δο­μέ­νων των ελ­λεί­ψε­ων σε υπο­δο­μές, δεν υπάρ­χουν στην πε­ρι­φέ­ρεια συ­στη­μα­τι­κές και πλή­ρεις κα­τα­γρα­φές των δια­χει­ρι­ζό­με­νων πο­σο­τή­των απο­βλή­των ούτε με­τρή­σεις των ποιο­τι­κών χα­ρα­κτη­ρι­στι­κών τους, στοι­χεία απα­ραί­τη­τα και ιδιαί­τε­ρα κρί­σι­μα για τον ολο­κλη­ρω­μέ­νο και απο­τε­λε­σμα­τι­κό σχε­δια­σμό της δια­χεί­ρι­σής τους», ανα­φέ­ρει ο υπό έγκρι­ση πε­ρι­φε­ρεια­κός σχε­δια­σμός.

Πόσα σκου­πί­δια λοι­πόν πα­ρά­γο­νται κάθε χρόνο στις Κυ­κλά­δες και στα Δω­δε­κά­νη­σα; Σύμ­φω­να με τις εκτι­μή­σεις του νέου πε­ρι­φε­ρεια­κού σχε­δια­σμού, κάθε έτος πα­ρά­γο­νται πε­ρί­που 285.300 τόνοι απο­βλή­των. Τα «πρω­τεία» κρα­τά­ει φυ­σι­κά η Ρόδος με 110.600 τό­νους ετη­σί­ως και ακο­λου­θεί η Κως με 44.059 τό­νους, η Σα­ντο­ρί­νη με 25.700 τό­νους, η Μύ­κο­νος και η Νάξος με πε­ρί­που 13.600 τό­νους, η Σύρος με 12.800 τό­νους και η Πάρος με 11.300 τό­νους ετη­σί­ως.

Σχε­δόν το σύ­νο­λο των απορ­ριμ­μά­των αυτών θά­βε­ται. Σύμ­φω­να με το πε­ρι­φε­ρεια­κό σχέ­διο, σε ταφή οδη­γεί­ται το 91% των αστι­κών απορ­ριμ­μά­των. Μέσω των μπλε κάδων συλ­λέ­γο­νται πε­ρί­που 12.000 τόνοι ετη­σί­ως (και άλλοι 250 από τα «σπι­τά­κια ανα­κύ­κλω­σης σε Ρόδο και Ανδρο). Ως απο­τέ­λε­σμα, η ανα­κύ­κλω­ση από πο­λί­τες και επι­σκέ­πτες βρί­σκε­ται σή­με­ρα μόλις στο 4% των πα­ρα­γό­με­νων σκου­πι­διών (ή 18% των ανα­κυ­κλώ­σι­μων). Τέλος, δεν υπάρ­χει σε κα­νέ­να νησί συλ­λο­γή βιο­α­πο­βλή­των για κο­μπο­στο­ποί­η­ση (καφέ κάδος).

Ολα αυτά κα­τα­δει­κνύ­ουν την πλήρη απο­τυ­χία στην εφαρ­μο­γή του πε­ρι­φε­ρεια­κού σχε­δια­σμού, οι στό­χοι του οποί­οι έχουν μάλ­λον ευ­χο­λο­γι­κό χα­ρα­κτή­ρα. Ο σχε­δια­σμός του 2016 (που βρί­σκε­ται σή­με­ρα υπό ανα­θε­ώ­ρη­ση) προ­έ­βλε­πε τη μεί­ω­ση των τα­φό­με­νων πο­σο­τή­των σε 28% και την ανα­κύ­κλω­ση του 80% των ανα­κυ­κλώ­σι­μων. Ακόμη και ο ίδιος ο πε­ρι­φε­ρεια­κός σχε­δια­σμός έπρε­πε ήδη να έχει ανα­θε­ω­ρη­θεί – η νέα με­λέ­τη που εκ­πό­νη­σε η πε­ρι­φέ­ρεια για το διά­στη­μα έως το 2030 έχει ολο­κλη­ρω­θεί από τον Οκτώ­βριο του 2022, ωστό­σο δεν έχει ακόμη εγκρι­θεί.

«Οι πε­ρισ­σό­τε­ροι ΧΥΤΑ δεν έχουν άδεια λει­τουρ­γί­ας»

«Γνω­ρί­ζε­τε την έκ­φρα­ση “πα­ρα­λά­βα­με χάος”; Δυ­στυ­χώς, στην πε­ρί­πτω­σή μας ισχύ­ει από­λυ­τα». Μέσα σ’ αυτή την πρό­τα­ση ο πε­ρι­φε­ρειάρ­χης Νο­τί­ου Αι­γαί­ου Γιώρ­γος Χα­τζη­μάρ­κος συ­νο­ψί­ζει την κα­τά­στα­ση με την οποία είναι αντι­μέ­τω­πος, ως επι­κε­φα­λής του φορέα δια­χεί­ρι­σης απορ­ριμ­μά­των (ΦΟΔΣΑ) για τις Κυ­κλά­δες και τα Δω­δε­κά­νη­σα.

Οπως εξη­γεί, η αρ­μο­διό­τη­τα με­τα­φέρ­θη­κε στην πε­ρι­φέ­ρεια το 2020. «Τα πρώτα 2,5 χρό­νια ο ΦΟΔΣΑ είχε έναν ερ­γα­ζό­με­νο. “Τρέ­χα­με” τα έργα του με προ­σω­πι­κό της πε­ρι­φέ­ρειας, ως τε­χνι­κή υπο­στή­ρι­ξη. Πριν από ένα έτος πέ­ρα­σε μια νο­μο­θε­τι­κή διά­τα­ξη που μας επέ­τρε­ψε να προ­σλά­βου­με επαρ­κές προ­σω­πι­κό και τώρα έχου­με ξε­κι­νή­σει αγώνα δρό­μου».

Ο φο­ρέ­ας πα­ρα­λαμ­βά­νει στα­δια­κά τις όποιες εγκα­τα­στά­σεις δια­χεί­ρι­σης απορ­ριμ­μά­των υφί­στα­νται στα νησιά, ανα­λαμ­βά­νο­ντας την ευ­θύ­νη λει­τουρ­γί­ας τους, ενώ στους δή­μους μένει μόνο η απο­κο­μι­δή. «Ξε­κι­νή­σα­με με τους φο­ρείς που είχαν νο­μι­κά πρό­σω­πα: Νότια Ρόδο, Πάρο και Σύρο. Οταν πα­ρα­λά­βα­με τον ΧΥΤΑ της βό­ρειας Ρόδου μεί­να­με άναυ­δοι, ήταν επι­κίν­δυ­νος ακόμη και για το προ­σω­πι­κό που ερ­γα­ζό­ταν εκεί. Μέσα σε λί­γους μήνες κα­τα­φέ­ρα­με να τον φέ­ρου­με σε καλή κα­τά­στα­ση. Στη Κω, που την πα­ρα­λά­βα­με την προη­γού­με­νη εβδο­μά­δα, τα στραγ­γί­σμα­τα του ΧΥΤΑ πη­γαί­νουν σε ένα ρέμα. Οι πε­ρισ­σό­τε­ροι ΧΥΤΑ δεν έχουν άδεια λει­τουρ­γί­ας, πυ­ρα­σφά­λεια, τί­πο­τα. Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα οι πε­ρισ­σό­τε­ροι είναι ΧΑΔΑ» (σ.σ. χω­μα­τε­ρές).

«Πριν από ένα έτος πέ­ρα­σε διά­τα­ξη που μας επέ­τρε­ψε να προ­σλά­βου­με επαρ­κές προ­σω­πι­κό και τώρα έχου­με ξε­κι­νή­σει αγώνα δρό­μου», λέει ο πε­ρι­φε­ρειάρ­χης Νο­τί­ου Αι­γαί­ου Γιώρ­γος Χα­τζη­μάρ­κος.

Ο σχε­δια­σμός

Ο ΦΟΔΣΑ έχει αυτή τη στιγ­μή δρο­μο­λο­γή­σει με τη βο­ή­θεια του υπουρ­γεί­ου Πε­ρι­βάλ­λο­ντος έργα σε διά­φο­ρα νησιά. Λ.χ. στη Σα­ντο­ρί­νη και στη Ρόδο βρί­σκο­νται σε εξέ­λι­ξη δια­γω­νι­σμοί για συ­μπρά­ξεις με ιδιώ­τη. Στην Ανδρο, στην Τήνο και σε άλλα νησιά δια­γω­νι­σμοί για την κα­τα­σκευή βα­σι­κών υπο­δο­μών, όπως ΧΥΤΑ και μο­νά­δα επε­ξερ­γα­σί­ας απορ­ριμ­μά­των και βιο­α­πο­βλή­των. Για τον κ. Χα­τζη­μάρ­κο, το «πεί­ρα­μα» της Τήλου (χω­ρι­στή συλ­λο­γή μέσω ιδιω­τι­κής εται­ρεί­ας και απο­στο­λή των σύμ­μει­κτων, ύστε­ρα από επε­ξερ­γα­σία, για καύση σε ερ­γο­στά­σιο τσι­μέ­ντου εκτός νη­σιού) είναι η κα­τεύ­θυν­ση στην οποία θα πρέ­πει να κι­νη­θεί η πε­ρι­φέ­ρεια για τα μικρά νησιά. Ομως, πρό­κει­ται για μια πολύ ακρι­βή λύση. «Οι ευ­ρω­παϊ­κοί κα­νο­νι­σμοί χρη­μα­το­δο­τούν υπο­δο­μές, αλλά όχι τη λει­τουρ­γία. Αυτό είναι πα­ρά­δο­ξο, καθώς θα δια­τε­θούν εκα­τομ­μύ­ρια για να γί­νουν βα­ριές υπο­δο­μές σε πολύ μικρά νησιά, αντί να χρη­μα­το­δο­τη­θεί μια λύση που θα στα­μα­τή­σει εντε­λώς την ταφή», εκτι­μά. «Αυτή η συ­ζή­τη­ση πρέ­πει να ανοί­ξει – κι αν δεν χρη­μα­το­δο­τεί η Ε.Ε., να ανα­λά­βει το Πρά­σι­νο Τα­μείο το κό­στος».

Οσον αφορά τις υπάρ­χου­σες υπο­δο­μές, «η πρώτη μας δου­λειά είναι να αντι­κα­τα­στή­σου­με το λο­γι­σμι­κό των ζυ­γι­στη­ρί­ων, ώστε να έχου­με πραγ­μα­τι­κή ει­κό­να για τα απορ­ρίμ­μα­τα και η δεύ­τε­ρη να εφαρ­μό­σου­με τους πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κούς όρους των ΧΥΤΑ. Εχου­με πολλή δου­λειά, ξε­κι­νά­με σχε­δόν από το μηδέν, αλλά νο­μί­ζω ότι σε μια τριε­τία θα βρι­σκό­μα­στε σε εξαι­ρε­τι­κό ση­μείο».

Πηγή kathimerini.gr

Γιώρ­γος Λιά­λιος