«Mission imposible» μοιάζει η συμφωνία στο προσφυγικό

Πρώ­τος στό­χος η απο­μά­κρυν­ση των προ­σφύ­γων που έφτα­σαν τις τε­λευ­ταί­ες ημέ­ρες από τα νησιά. Οι υλι­κο­τε­χνι­κές δυ­σκο­λί­ες, η έλ­λει­ψη προ­σω­πι­κού και ο ρόλος των κρα­τών-μελών. Τα ση­μεία-κλει­διά.

«Mission imposible» μοιά­ζει η συμ­φω­νία στο προ­σφυ­γι­κό

Η συμ­φω­νία στην οποία κα­τέ­λη­ξαν ΕΕ και Τουρ­κία προ­κει­μέ­νου να προ­σπα­θή­σουν να πε­ριο­ρί­σουν την επι­κών δια­στά­σε­ων με­τα­να­στευ­τι­κή κρίση ήταν απί­θα­νη. Τώρα η Ελ­λά­δα αντι­με­τω­πί­ζει μια πρό­κλη­ση που μπο­ρεί να απο­δει­χθεί αδύ­να­τη: να εφαρ­μό­σει τη συμ­φω­νία.

Το σχέ­διο για την επι­στρο­φή χι­λιά­δων με­τα­να­στών και προ­σφύ­γων που κα­τα­λή­γουν στα ελ­λη­νι­κά νησιά, πίσω στην Τουρ­κία, απο­τε­λεί μια υλι­κο­τε­χνι­κή και νο­μι­κή δο­κι­μα­σία που θα απαι­τή­σει συ­νο­χή και ικα­νό­τη­τα που σπα­νί­ως έδει­ξαν τα κράτη μέλη ή οι θε­σμοί της ΕΕ κατά τη διάρ­κεια της κρί­σης.

Ως πρώτο βήμα, οι ελ­λη­νι­κές αρχές πρέ­πει να «ξε­κα­θα­ρί­σουν» πε­ρί­που 8.000 πρό­σφυ­γες που βρί­σκο­νται αυτή τη στιγ­μή στα νησιά του Αι­γαί­ου. Θα πρέ­πει επί­σης να ενι­σχυ­θεί το σύ­στη­μα ασύ­λου ώστε να μπο­ρέ­σει να επε­ξερ­γά­ζε­ται έως και 10.000 νέες αι­τή­σεις ασύ­λου την εβδο­μά­δα.

Στη συ­νέ­χεια, χι­λιά­δες με­τα­νά­στες -πολ­λοί εκ των οποί­ων ευά­λω­τοι- θα πρέ­πει να πε­ρά­σουν από επε­ξερ­γα­σία και να με­τα­κι­νη­θούν σε διά­φο­ρες πε­ριο­χές της χώρας προ­τού επι­στρέ­ψουν στην Τουρ­κία, πι­θα­νό­τα­τα ενά­ντια στη θέ­λη­σή τους.

«Κα­νέ­νας δεν το έχει ξα­να­κά­νει αυτό», σχο­λί­α­σε ο Gerald Knaus, υπέρ­μα­χος του σχε­δί­ου, μέλος της ΜΚΟ Πρω­το­βου­λία για την Ευ­ρω­παϊ­κή Στα­θε­ρό­τη­τα. «Η τα­χύ­τη­τα και οι προ­κλή­σεις είναι πρω­το­φα­νείς. Έχου­με δει την Ελ­λά­δα να κα­τα­κλύ­ζε­ται για έξι μήνες χωρίς σωστή αντί­δρα­ση».

Η Ευ­ρω­παϊ­κή Επι­τρο­πή ανέ­θε­σε στον Maarten Verwey την επί­βλε­ψη των προ­ε­τοι­μα­σιών της ΕΕ, διευ­ρύ­νο­ντας τον ρόλο του ως του επι­τό­πιου εκ­προ­σώ­που των Βρυ­ξελ­λών για την προ­σφυ­γι­κή κρίση στην Ελ­λά­δα.

«Θα ορ­γα­νώ­νει τις ερ­γα­σί­ες και θα συ­ντο­νί­ζει την απο­στο­λή των 4.000 ατό­μων που θα χρεια­στούν», δή­λω­σε ο πρό­ε­δρος της Κο­μι­σιόν, Ζαν-Κλοντ Γιούν­κερ. «Χρεια­ζό­μα­στε ερ­γα­ζό­με­νους που θα ασχο­λού­νται με την κάθε πε­ρί­πτω­ση, διερ­μη­νείς, δι­κα­στές, προ­σω­πι­κό που θα ασχο­λεί­ται με την επι­στρο­φή των με­τα­να­στών και προ­σω­πι­κό για την ασφά­λεια».

Αν και η συμ­φω­νία για το με­τα­να­στευ­τι­κό βρί­σκο­νταν για καιρό υπό συ­ζή­τη­ση, η εφαρ­μο­γή της θα είναι τα­χεία: οι ηγέ­τες της ΕΕ συμ­φώ­νη­σαν πως από ένα ση­μείο και μετά, οποιοσ­δή­πο­τε φτά­νει στα ελ­λη­νι­κά νησιά θα έρ­χε­ται αντι­μέ­τω­πος με την προ­ο­πτι­κή επι­στρο­φής στην Τουρ­κία. Οι επι­στρο­φές των προ­σφύ­γων που δια­κιν­δύ­νε­ψαν και που ξό­δε­ψαν τόσα πολλά για να φτά­σουν στην Ελ­λά­δα, θα αρ­χί­σουν στις 4 Απρι­λί­ου.

Η υπο­στε­λε­χω­μέ­νη υπη­ρε­σία ασύ­λου της Ελ­λά­δας ετοι­μά­ζε­ται για αύ­ξη­ση των αι­τή­σε­ων, απευ­θύ­νο­ντας έκ­κλη­ση για επι­πλέ­ον 2.500 άτομα προ­σω­πι­κό από άλλα κράτη μέλη ώστε να μπο­ρέ­σει να χει­ρι­στεί τους αυ­ξη­μέ­νους αριθ­μούς αι­τή­σε­ων.

«Κρί­νο­ντας από την εμπει­ρία, αυτό δεν θα είναι εύ­κο­λο», δή­λω­σε ανώ­τα­τος ευ­ρω­παί­ος αξιω­μα­τού­χος. «Τα κράτη μέλη ποτέ δεν κά­νουν αυτά που λένε».

Χωρίς βο­ή­θεια, το ελ­λη­νι­κό σύ­στη­μα ασύ­λου κιν­δυ­νεύ­ει να κα­ταρ­ρεύ­σει, προει­δο­ποιούν Έλ­λη­νες και Ευ­ρω­παί­οι αξιω­μα­τού­χοι. Η Ελ­λά­δα χει­ρί­στη­κε μόλις 2.000 αι­τή­σεις ασύ­λου το πε­ρα­σμέ­νο έτος, και η δια­δι­κα­σία για την κάθε αί­τη­ση χρειά­στη­κε αρ­κε­τούς μήνες για να ολο­κλη­ρω­θεί, ανέ­φε­ρε έλ­λη­νας αξιω­μα­τού­χος. Με το παρόν σχέ­διο, θα πρέ­πει να χει­ρί­ζε­ται αυτόν τον αριθ­μό αι­τή­σε­ων κάθε μέρα, δια­φο­ρε­τι­κά θα υπάρ­ξει επι­κίν­δυ­νη αύ­ξη­ση των κα­θυ­στε­ρή­σε­ων.

Οι συ­ντο­μεύ­σεις δεν είναι δυ­να­τές. Αν η προ­βλε­πό­με­νη δια­δι­κα­σία εμ­φα­νί­σει ελ­λεί­ψεις, τότε το σχέ­διο θα μπο­ρού­σε να κα­ταρ­ρι­φθεί στα ευ­ρω­παϊ­κά δι­κα­στή­ρια. Ακόμα και πριν την κρίση, το ελ­λη­νι­κό σύ­στη­μα για τους πρό­σφυ­γες βρί­σκο­νταν σε τέ­τοια ατα­ξία, που το Ευ­ρω­παϊ­κό Δι­κα­στή­ριο Αν­θρω­πί­νων δι­καιω­μά­των το χα­ρα­κτή­ρι­σε «εξευ­τε­λι­στι­κό» και απα­γό­ρευ­σε στις πρω­τεύ­ου­σες των ευ­ρω­παϊ­κών χωρών να απε­λαύ­νουν τους αι­τού­ντες άσυλο πίσω στην Ελ­λά­δα, όπως απαι­τούν ορι­σμέ­νες φορές οι κα­νό­νες της ΕΕ.

Αυτό που κάνει την πρό­κλη­ση για την Αθήνα ακόμα με­γα­λύ­τε­ρη, είναι ότι θα πρέ­πει να πα­ρά­σχει μα­κρο­χρό­νια στέ­γα­ση και επί­ση­μο άσυλο σε πε­ρί­που 50.000 με­τα­νά­στες και πρό­σφυ­γες που έχουν εγκλω­βι­στεί από το κλεί­σι­μο τον πε­ρα­σμέ­νο μήνα της Βαλ­κα­νι­κής με­τα­να­στευ­τι­κής οδού προς τη Γερ­μα­νία. Οι με­τα­νά­στες αυτοί δεν μπο­ρούν να επι­στρέ­ψουν στην Τουρ­κία, σύμ­φω­να με τη νέα συμ­φω­νία.

Έλ­λη­νες αξιω­μα­τού­χοι την Πα­ρα­σκευή απηύ­θυ­ναν έκ­κλη­ση σε πε­ρί­που 12.000 Σύ­ριους, Ιρα­κι­νούς και Αφ­γα­νούς που ζουν υπό σκλη­ρές συν­θή­κες σε ένα ανε­πί­ση­μο κα­ταυ­λι­σμό σκη­νών στην Ει­δο­μέ­νη, να με­τα­φερ­θούν προς τους επί­ση­μους χώ­ρους φι­λο­ξε­νί­ας, όπου θα έχουν πρό­σβα­ση στο Skype για να υπο­βάλ­λουν αί­τη­ση για άσυλο.

Η Αθήνα έχει όμως και οι­κο­νο­μι­κούς λό­γους για τους οποί­ους θέλει να λει­τουρ­γή­σει το σύ­στη­μα. Θέλει δια­κα­ώς να απο­φύ­γει τον εγκλω­βι­σμό νέων με­τα­να­στών στα νησιά του Αι­γαί­ου εν όψει της έναρ­ξης της του­ρι­στι­κής πε­ριό­δου.

Οι κρα­τή­σεις στα νησιά αυτά – ένα από τα ελά­χι­στα ισχυ­ρά ση­μεία της ελ­λη­νι­κής οι­κο­νο­μί­ας- έχουν ήδη μειω­θεί κατά πε­ρί­που 30% σε σχέση με πέ­ρυ­σι. (Ένα πι­θα­νό θε­τι­κό ση­μείο για την ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία είναι ότι η συμ­φω­νία προ­βλέ­πει την προ­σω­ρι­νή πρό­σλη­ψη 5.000 ανέρ­γων Ελ­λή­νων για την φρο­ντί­δα των με­τα­να­στών).

Ελά­χι­στα είναι όμως τα υπό­λοι­πα θε­τι­κά στοι­χεία της συμ­φω­νί­ας. Προ­σφυ­γι­κές ομά­δες επέ­κρι­ναν τη συμ­φω­νία σχε­δόν αμέ­σως μετά την υπο­γρα­φή της, χα­ρα­κτη­ρί­ζο­ντάς την μια «μαύρη ημέρα» για την Ευ­ρώ­πη.

Μια εκ­κρε­μό­τη­τα είναι πως οι ευ­ρω­παί­οι ηγέ­τες δεν κα­τά­φε­ραν να απο­σπά­σουν συ­γκε­κρι­μέ­να σχέ­δια από την Τουρ­κία για την με­ταρ­ρύθ­μι­ση του δικού της συ­στή­μα­τος ασύ­λου –κάτι που ορι­σμέ­νοι νο­μι­κοί υπο­στή­ρι­ξαν πως θα ήταν απα­ραί­τη­το για να δοθεί νο­μι­κή ασφά­λεια στο πα­κέ­το μέ­τρων. «Είναι στα όρια της διε­θνούς νο­μο­θε­σί­ας», σχο­λί­α­σε η πρό­ε­δρος της Λι­θουα­νί­ας, Dalia Grybauskaite.

Ευ­ρω­παί­οι αξιω­μα­τού­χοι απο­δέ­χο­νται πως θα αντι­με­τω­πί­σουν επι­κρί­σεις για εβδο­μά­δες, και ελ­πί­ζουν πως η συμ­φω­νία θα έχει το σκο­πού­με­νο απο­τέ­λε­σμα της απο­τρο­πής της με­τα­να­στευ­τι­κής ροής για να μπο­ρέ­σει επι­τέ­λους η ΕΕ να αντι­με­τω­πί­σει την προ­σφυ­γι­κή κρίση. «Δεν ήταν ευ­γε­νής στιγ­μή για την ΕΕ», είπε ο κ. Knaus. «Τώρα είναι η ευ­και­ρία να το διορ­θώ­σου­με».