Λιβύη: Τα «γιατί» της μοιραίας αποστολής

Οσχε­δια­σμός και η υλο­ποί­η­ση της απο­στο­λής των Ενό­πλων Δυ­νά­με­ων στη Λιβύη, με σκοπό την πα­ρο­χή βο­ή­θειας στους πλημ­μυ­ρο­πα­θείς κα­τοί­κους της πόλης Ντέρ­να, μπαί­νουν στο μι­κρο­σκό­πιο μετά την τρα­γι­κή κα­τά­λη­ξη με το δυ­στύ­χη­μα που στοί­χι­σε τη ζωή σε πέντε Ελ­λη­νες, ενώ σε σο­βα­ρή κα­τά­στα­ση νο­ση­λεύ­ο­νται άλλα δύο άτομα.

Τα μέτρα ασφα­λεί­ας για τη με­τα­κί­νη­ση της ελ­λη­νι­κής απο­στο­λής κρί­νο­νται μάλ­λον ελ­λι­πή, ενώ μετά το δυ­στύ­χη­μα ακο­λού­θη­σε χάος στη δια­δι­κα­σία ενη­μέ­ρω­σης. Ερω­τή­μα­τα προ­κύ­πτουν, τέλος, και για τη σύν­θε­ση της απο­στο­λής, αφού η επι­χεί­ρη­ση φαί­νε­ται να στή­θη­κε χωρίς να συ­ζη­τη­θεί αν θα ήταν πιο κα­τάλ­λη­λα στε­λέ­χη της Ει­δι­κής Μο­νά­δας Αντι­με­τώ­πι­σης Κα­τα­στρο­φών.

Το χάος μετά το δυ­στύ­χη­μα

Του Βα­σί­λη Νέδου

Ο θά­να­τος στη Βεγ­γά­ζη πέντε ατό­μων που συμ­με­τεί­χαν στην απο­στο­λή των Ενό­πλων Δυ­νά­με­ων στη Λιβύη με σκοπό την πα­ρο­χή βο­ή­θειας στους πλημ­μυ­ρο­πα­θείς κα­τοί­κους της πόλης Ντέρ­να οδη­γεί σε εύ­λο­γα ερω­τή­μα­τα σχε­τι­κά με τον σχε­δια­σμό και την εκτέ­λε­ση μιας τόσο πε­ρί­πλο­κης απο­στο­λής εν μέσω χάους, σε μια χώρα που ούτως ή άλλως δεν είναι ασφα­λής λόγω του πο­λυ­ε­τούς εμ­φύ­λιου πο­λέ­μου.

Πρα­κτι­κά, 20 άτομα, στε­λέ­χη της Διοί­κη­σης Ει­δι­κού Πο­λέ­μου (ΔΕΠ) του ΓΕΕΘΑ, στρα­τιω­τι­κοί, υγειο­νο­μι­κοί και πο­λί­τες διερ­μη­νείς, που είχαν επι­βι­βα­στεί σε ένα λε­ω­φο­ρείο, απο­τε­λού­σαν εύ­κο­λο στόχο για οποιον­δή­πο­τε κα­κό­βου­λο δρώ­ντα και είχαν πολύ πε­ριο­ρι­σμέ­νες δυ­να­τό­τη­τες αντί­δρα­σης.

Σύμ­φω­να με τις υφι­στά­με­νες πλη­ρο­φο­ρί­ες, το λε­ω­φο­ρείο (με ντό­πιο οδηγό) κι­νή­θη­κε με κα­τεύ­θυν­ση από Βεγ­γά­ζη προς Ντέρ­να, όπου ήταν ο τε­λι­κός προ­ο­ρι­σμός, με τη συ­νο­δεία δύο τζιπ των δυ­νά­με­ων ασφα­λεί­ας της Λι­βύ­ης, εκ των οποί­ων το ένα προ­πο­ρευό­ταν και το δεύ­τε­ρο ακο­λου­θού­σε. Τη στιγ­μή της σύ­γκρου­σης του τζιπ τύπου «Land Rover» με το λε­ω­φο­ρείο που με­τέ­φε­ρε την ελ­λη­νι­κή απο­στο­λή, δεν υπήρ­χε οπτι­κή επαφή με το προ­πο­ρευό­με­νο τζιπ των λι­βυ­κών δυ­νά­με­ων ασφα­λεί­ας και, με βάση τις μέχρι τώρα μαρ­τυ­ρί­ες, τα μέτρα ασφα­λεί­ας ήταν μάλ­λον ελ­λι­πή.

Φαί­νε­ται ότι ο οδη­γός έχασε τον έλεγ­χο του τζιπ και αυτό προ­σέ­κρου­σε στο λε­ω­φο­ρείο πλα­γιο­με­τω­πι­κά. Το λε­ω­φο­ρείο ανα­ση­κώ­θη­κε και όταν προ­σέ­κρου­σε ξανά στο έδα­φος, το μπρο­στι­νό μέρος έπια­σε φωτιά. Οσοι κά­θο­νταν στις μπρο­στι­νές θέ­σεις απαν­θρα­κώ­θη­καν, ενώ εκεί­νοι που βρί­σκο­νταν στο πίσω μέρος βγή­καν από τα σπα­σμέ­να πα­ρά­θυ­ρα.

Η εξά­πλω­ση της φω­τιάς

Σύμ­φω­να με αρ­μό­διο κυ­βερ­νη­τι­κό αξιω­μα­τού­χο, στο τζιπ επέ­βαι­ναν έξι Λί­βυοι οι οποί­οι σκο­τώ­θη­καν. Επρό­κει­το για γνω­στά και προ­βε­βλη­μέ­να πρό­σω­πα για τη φι­λάν­θρω­πη δράση και την εθε­λο­ντι­κή προ­σφο­ρά τους στην πε­ριο­χή της Ντέρ­να, από όπου επέ­στρε­φαν. Το τζιπ ήταν ει­δι­κά με­τα­σκευα­σμέ­νο με 200 λίτρα δο­χείο καυ­σί­μων για με­γα­λύ­τε­ρη αυ­το­νο­μία, γε­γο­νός που εξη­γεί τη φωτιά που εξα­πλώ­θη­κε γρή­γο­ρα.

Αλλες πηγές ση­μεί­ω­ναν ότι η ζημιά που έχει υπο­στεί το λε­ω­φο­ρείο δεν μαρ­τυ­ρά εκτό­νω­ση έπει­τα από έκρη­ξη, αλλά πυρ­κα­γιά ύστε­ρα από σύ­γκρου­ση. Οι πρώ­τες αυτές δια­πι­στώ­σεις συ­νη­γο­ρούν στην άποψη ότι δεν επρό­κει­το για τρο­μο­κρα­τι­κή επί­θε­ση.

Σύγ­χυ­ση επι­κρα­τεί και για τη μορφή της απο­στο­λής, καθώς η επι­χεί­ρη­ση φαί­νε­ται να στή­θη­κε χωρίς να συ­ζη­τη­θεί αν θα ήταν πιο κα­τάλ­λη­λα στε­λέ­χη της ΕΜΑΚ.

Μετά το δυ­στύ­χη­μα, που έγινε το με­ση­μέ­ρι της Κυ­ρια­κής, ακο­λού­θη­σε χάος, δε­δο­μέ­νου ότι όσα μέσα επι­κοι­νω­νί­ας με την Ελ­λά­δα υπήρ­χαν κά­η­καν στο λε­ω­φο­ρείο, με απο­τέ­λε­σμα για με­γά­λο χρο­νι­κό διά­στη­μα να υπάρ­χει πλή­ρης εξάρ­τη­ση από τις πλη­ρο­φο­ρί­ες που εξέ­πε­μπαν οι λι­βυ­κές αρχές. Κομ­βι­κός ήταν ο ρόλος που δια­δρα­μά­τι­σε τις πρώ­τες αυτές κρί­σι­μες ώρες ο γε­νι­κός πρό­ξε­νος στη Βεγ­γά­ζη Σταύ­ρος Βε­νι­ζέ­λος, επί της ου­σί­ας ο μο­να­δι­κός σύν­δε­σμος ανά­με­σα στη Λιβύη και την Αθήνα. Από την ευ­θύ­νη του κ. Βε­νι­ζέ­λου πέ­ρα­σαν οι επα­φές με τα νο­σο­κο­μεία όπου νο­ση­λεύ­θη­καν οι τραυ­μα­τί­ες και η επι­κοι­νω­νία με τις λι­βυ­κές αρχές.

Αλλά και αρ­γό­τε­ρα, ο κ. Βε­νι­ζέ­λος ήταν υπεύ­θυ­νος για το δύ­σκο­λο έργο της επι­κοι­νω­νί­ας με τις οι­κο­γέ­νειες των θυ­μά­των, ενώ είχε και τη μέ­ρι­μνα για τη με­τα­φο­ρά των απαν­θρα­κω­μέ­νων σορών, που πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε με με­τα­φο­ρι­κό αε­ρο­σκά­φος C-27 της Πο­λε­μι­κής Αε­ρο­πο­ρί­ας (Π.Α.), των τριών στε­λε­χών των Ενό­πλων Δυ­νά­με­ων (δύο του υγειο­νο­μι­κού και ενός αρ­χι­λο­χία των Ει­δι­κών Δυ­νά­με­ων) και των δύο διερ­μη­νέ­ων που συμ­με­τεί­χαν στην απο­στο­λή από πλευ­ράς υπουρ­γεί­ου Εξω­τε­ρι­κών.

Οι ανα­κοι­νώ­σεις

Τις πρώ­τες ώρες μετά το δυ­στύ­χη­μα ακο­λού­θη­σε χάος. Η «Κ» ήδη νωρίς το από­γευ­μα είχε την πλη­ρο­φο­ρία για το δυ­στύ­χη­μα, ωστό­σο κα­νέ­νας επί­ση­μος δί­αυ­λος επι­κοι­νω­νί­ας με τα ΜΜΕ δεν ενερ­γο­ποι­ή­θη­κε, με απο­τέ­λε­σμα η ατμό­σφαι­ρα να είναι εξαρ­χής συ­γκε­χυ­μέ­νη, ακόμη κι όταν ζη­τή­θη­κε από το ΓΕΕΘΑ να τεθεί σε ετοι­μό­τη­τα C-27 και C-130 –μά­λι­στα με­τα­σκευα­σμέ­νο– προ­κει­μέ­νου να μπο­ρεί να με­τα­φέ­ρει τραυ­μα­τί­ες. Στις 7 το από­γευ­μα της Κυ­ρια­κής το ΓΕΕΘΑ εξέ­δω­σε ανα­κοί­νω­ση στην οποία το­νι­ζό­ταν ότι «στε­λέ­χη έχουν υπο­στεί ελα­φρούς τραυ­μα­τι­σμούς». Την ίδια στιγ­μή, δη­μο­σιο­γρα­φι­κοί ορ­γα­νι­σμοί, όπως το Reuters ή το Al Arabiya, επι­κα­λού­νταν λι­βυ­κές πηγές, οι οποί­ες μι­λού­σαν ανοι­χτά για τέσ­σε­ρις νε­κρούς. Χθες το πρωί το ΓΕΕΘΑ επι­χεί­ρη­σε να ανα­σκευά­σει με ανα­κοί­νω­ση, στην οποία το­νι­ζό­ταν, με­τα­ξύ άλλων, ότι «η αρ­χι­κή πλη­ρο­φό­ρη­ση βα­σι­ζό­ταν στην ενη­μέ­ρω­ση που πα­ρεί­χαν οι αρχές της Λι­βύ­ης προς τις αρ­μό­διες αρχές της Ελ­λά­δας, στην οποία ανα­φε­ρό­ταν κα­τη­γο­ρη­μα­τι­κά ότι δεν υπήρ­χαν θύ­μα­τα με­τα­ξύ των μελών της ελ­λη­νι­κής απο­στο­λής αν­θρω­πι­στι­κής βο­ή­θειας». Σύμ­φω­να με το ΓΕΕΘΑ, όταν το λι­βυ­κό υπουρ­γείο Υγεί­ας ενη­μέ­ρω­σε ξανά με ανα­κοί­νω­ση στην οποία πε­ρι­λαμ­βά­νο­νταν μέλη της ελ­λη­νι­κής απο­στο­λής στα θύ­μα­τα, δεν ει­δο­ποι­ή­θη­κε.

Σύγ­χυ­ση επι­κρα­τεί και για τη μορφή της απο­στο­λής. Αν και ου­δείς αμ­φι­σβή­τη­σε την ανα­γκαιό­τη­τα πα­ρου­σί­ας σε μια πε­ριο­χή που –πέρα από τη γε­ω­πο­λι­τι­κή αξία– υπάρ­χει και ελ­λη­νι­κή κοι­νό­τη­τα (οι δύο νε­κροί διερ­μη­νείς είναι ελ­λη­νο­λι­βυ­κής κα­τα­γω­γής), η επι­χεί­ρη­ση φαί­νε­ται να στή­θη­κε χωρίς να συ­ζη­τη­θεί αν είναι πιο κα­τάλ­λη­λα για μια τέ­τοια απο­στο­λή στε­λέ­χη της Ει­δι­κής Μο­νά­δας Αντι­με­τώ­πι­σης Κα­τα­στρο­φών (ΕΜΑΚ). Ερω­τη­μα­τι­κό απο­τε­λεί, επί­σης, για ποιο λόγο απο­φα­σί­στη­κε να στα­λούν στε­λέ­χη των Ει­δι­κών Δυ­νά­με­ων δίχως τον οπλι­σμό τους. Ση­μειώ­νε­ται, τέλος, ότι σε σο­βα­ρή κα­τά­στα­ση νο­ση­λεύ­ο­νται δύο ακόμη στε­λέ­χη της ΔΕΠ, ο ένας με βαριά κα­τάγ­μα­τα και ο δεύ­τε­ρος με εγκαύ­μα­τα.

«Εγι­ναν ση­μα­ντι­κά λάθη τα­κτι­κής»

Του Αθα­νά­σιου Κα­τσι­κί­δη

Το πο­λύ­νε­κρο δυ­στύ­χη­μα στο λι­βυ­κό έδα­φος υπεν­θύ­μι­σε την κρι­σι­μό­τη­τα των απο­στο­λών σε αστα­θές πε­ρι­βάλ­λον και εχθρι­κό έδα­φος.

Η «Κ» επι­κοι­νώ­νη­σε με τον πρώην διοι­κη­τή των ελ­λη­νι­κών δυ­νά­με­ων στο Αφ­γα­νι­στάν, υπο­στρά­τη­γο ε.α. Κων­στα­ντί­νο Κο­λο­κού­ρη, και του έθεσε ερω­τή­μα­τα σχε­δια­σμού και υλο­ποί­η­σης στρα­τιω­τι­κών και αν­θρω­πι­στι­κών απο­στο­λών σε μη φι­λι­κό πε­ρι­βάλ­λον.

«Σε κάθε απο­στο­λή υπάρ­χουν κώ­δι­κες κι­νή­σε­ως οχη­μά­των και ανά­λο­γα με την τα­κτι­κή κα­τά­στα­ση προ­βλέ­πε­ται αν μπο­ρείς και αν επι­τρέ­πε­ται να κι­νεί­σαι έξω από το στρα­τό­πε­δο, εφό­σον υπάρ­χει στρα­τό­πε­δο. Σε ανά­λο­γες απο­στο­λές στο Αφ­γα­νι­στάν, ο κώ­δι­κας ορί­ζει πως θα πρέ­πει να υπάρ­χουν του­λά­χι­στον δύο συ­νο­δευ­τι­κά τε­θω­ρα­κι­σμέ­να οχή­μα­τα, θα πρέ­πει να φέ­ρεις αλε­ξί­σφαι­ρο και να έχεις λάβει επι­πρό­σθε­τα μέτρα ασφα­λεί­ας, όπως να υπάρ­χουν “νωπές” πλη­ρο­φο­ρί­ες. Δεν γνω­ρί­ζω αν η απο­στο­λή στη Λιβύη διέ­θε­τε δο­ρυ­φο­ρι­κή κά­λυ­ψη. Σί­γου­ρα όμως όταν υπάρ­χει κί­νη­ση φά­λαγ­γας προς κά­ποιο ση­μείο πρέ­πει να προη­γού­νται οχή­μα­τα ανα­γνω­ρί­σε­ως», το­νί­ζει ο κ. Κο­λο­κού­ρης.

«Η όλη κα­τά­στα­ση δεν εκτι­μή­θη­κε σωστά», λέει στην «Κ» ο υπο­στρά­τη­γος ε.α. Κων­στα­ντί­νος Κο­λο­κού­ρης, πρώην διοι­κη­τής των ελ­λη­νι­κών δυ­νά­με­ων στο Αφ­γα­νι­στάν.

«Στην προ­κει­μέ­νη πε­ρί­πτω­ση», προ­σθέ­τει ο κ. Κο­λο­κού­ρης, «έγι­ναν πολύ ση­μα­ντι­κά λάθη τα­κτι­κής. Δεν έπρε­πε να στα­λεί στη χώρα αυτή το Ει­δι­κό Τμήμα Αλε­ξι­πτω­τι­στών (ΕΤΑ). Δεν υπήρ­χε λόγος να εμπλα­κεί.

Μην ξε­χνά­τε πως η Λιβύη δεν απο­τε­λεί φι­λι­κή χώρα προς την Ελ­λά­δα, ούτε σύμ­μα­χο χώρα, ούτε έχου­με ανα­πτύ­ξει στο πα­ρελ­θόν ή του­λά­χι­στον τις τε­λευ­ταί­ες δε­κα­ε­τί­ες κά­ποιες σχέ­σεις. Συ­νε­πώς, κατά την άποψή μου, δεν θα έπρε­πε να έχου­με στεί­λει στρα­τιω­τι­κό τμήμα και, αν απο­φα­σί­ζα­με να στεί­λου­με, θα έπρε­πε να έχει προη­γη­θεί εκτί­μη­ση του κιν­δύ­νου, που προ­φα­νώς δεν έγινε. Είναι προ­φα­νές πως η όλη κα­τά­στα­ση δεν εκτι­μή­θη­κε σωστά».

Σχο­λιά­ζο­ντας, εξάλ­λου, τη δη­μο­σιο­ποί­η­ση, μία ημέρα πριν, φω­το­γρα­φιών στους λο­γα­ρια­σμούς κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης του ΓΕΕΘΑ μελών της ελ­λη­νι­κής απο­στο­λής πριν από την ολο­κλή­ρω­ση του επι­χει­ρη­σια­κού σκέ­λους και τον επα­να­πα­τρι­σμό των συμ­με­τε­χό­ντων, ο κ. Κο­λο­κού­ρης εκτι­μά ότι «δεν πρέ­πει να δη­μο­σιεύ­ε­ται καμία φω­το­γρα­φία των απο­στο­λών» και προ­σθέ­τει: «Στην Ελ­λά­δα όλα γί­νο­νται για το θε­α­θή­ναι.

Νο­μί­ζω ότι πλέον έχου­με γίνει στρα­τός που ζει σε με­γά­λο βαθμό για τη φω­το­γρα­φία. Επί­σης, και το λέω ευ­θέ­ως, πρώτη φορά τα τε­λευ­ταία χρό­νια βλέπω να δη­μο­σιεύ­ει τόσες φω­το­γρα­φί­ες ο κ. Α/ΓΕΕΘΑ. Αυτό δεν συμ­βαί­νει σε κα­νέ­ναν άλλο στρα­τό. Στον υπό­λοι­πο κόσμο δη­μο­σιεύ­ο­νται πέντε φω­το­γρα­φί­ες για κά­ποια πολύ σο­βα­ρή δρα­στη­ριό­τη­τα και όχι για το οτι­δή­πο­τε».

Πηγή kathimerini.gr